«زامان وزگەرەدى, ونى ءالى كوز كورەدى» دەگەن ەكەن اتا-بابالارىمىز. سول ايتىلعانداعىداي, قازىرگى ءومىر ءبىزدى ادامزات بالاسى بۇرىن باستان كەشىرمەگەن ۇلى وزگەرىستەرگە قاراي الىپ كەلە جاتقاندىعى اقيقات. الدىمىزداعى سول جاڭا ءداۋىردىڭ كىلتى, كوپتەگەن ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋى بويىنشا, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار بولىپ تابىلادى.
ادامزات قوعامىنىڭ دامۋ تاريحىن اگرارلىق, ونەركاسىپتىك, ياعني يندۋستريالىق جانە پوستيندۋستريالىق داۋىرلەرگە ءبولىپ قاراستىراتىن امەريكالىق الەۋمەتتانۋشى ءارى فۋتۋرولوگ و.توففلەر قازىرگى ۋاقىتتا بۇرىننان قالىپتاسىپ قالعان الەمدىك يندۋستريالىق جۇيەنى ءۇشىنشى تولقىننىڭ, ياعني پوستيندۋستريالىق تولقىننىڭ تالقانداۋ ۇدەرىسى ءجۇرىپ جاتقاندىعىن ايتادى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل جاعداي مىنادان كورىنەدى: ءومىردىڭ بارلىق سالالارىندا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ كەڭىنەن ەنگىزىلۋى نەگىزىندە بىرتە-بىرتە اقپاراتتىق قوعام قالىپتاسۋ ۇستىندە. ونىڭ باستى بەلگىلەرى كوپشىلىك قولدى تاۋارلار مەن ونىمدەردى كوپتەپ شىعاراتىن الىپ وندىرىستەردى ەندى دەربەس شاعىن وندىرىستەر الماستىرۋدا. ال بۇرىنعى قالىپتاسقان الىپ يندۋستريالىق جۇيەلەردىڭ بۇلايشا تالقاندالۋى بارلىق ونەركاسىپتىك دامىعان ەلدەردە جاھاندىق دەڭگەيدەگى داعدارىستى جاعدايلارمەن قاباتتاسا جۇرەتىندىكتەن, مۇنى ءبىر ەسەپتەن ەسكى مەن جاڭانىڭ كۇرەسى دەپ تە ايتۋعا بولادى.
ءسويتىپ, الەمدى شارپىعان سوڭعى ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ تۋىنداۋ سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – ەسكى مەن جاڭانىڭ اراسىنداعى بىتىسپەس كۇرەس ماسەلەسىندە دە جاتقان سەكىلدى. ال كۇرەستىڭ قوزعاۋشى كۇشتەرىنىڭ ءبىرى – بارعان سايىن بەل الا تۇسكەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار بولىپ وتىرعاندىعى اقيقات. الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ساياساتكەرلەرى مەن عالىمدارى, الەۋمەتتانۋشىلار مەن ساراپشىلار بۇل اقيقاتتىڭ ءمانىن جىلدان-جىلعا بەلەڭ الىپ كەلە جاتقان سىلكىنىستەر مەن جاھاندىق وقيعالار استارىنان ايقىن كورە باستادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» 90 جىلدىق تورقالى تويىنىڭ قارساڭىندا ونىڭ جاڭا عيماراتىندا ەلىمىزدىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى باسشىلارىنا بەرگەن سۇحباتىندا بۇل داعدارىستان قازاقستاننىڭ ۇلكەن ساباق الىپ, وزىندىك تۇجىرىم تۇيگەندىگىن ايتا كەلە, داعدارىسقا بەرىكتىك تانىتقان ەلدەر قاتارىندا گەرمانيانى اتاپ كورسەتىپ, مۇنىڭ سەبەبى بۇل ەلدىڭ ەكونوميكاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلكەن ءرول اتقاراتىندىعىن, مىسالعا كەلتىرىپ, ەندىگى كەزەكتە قازاقستاندا جاڭا زامانعا ساي شاعىن ءوندىرىستەر قۇرۋعا كوڭىل بولىنەتىندىگىن ءمالىمدەگەن بولاتىن. «ەگەر داعدارىس تۇسىنداعى الەمدىك جاعدايعا نازار اۋداراتىن بولساق, ەۋروپادا ونىڭ سىنىنا توتەپ بەرە العان بىردەن-ءبىر ەل گەرمانيا بولدى. سەبەبى, ونىڭ ەكونوميكاسىنىڭ 80 پايىزىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس قۇرايدى. بيزنەستىڭ بۇل تۇرلەرى وسى ەلدىڭ بارلىق اۋماعىندا بىركەلكى ورنالاسقان. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – وزگەرىس جاعدايىنا وتە بەيىمدىلىگى. ونىڭ باعىت-باعدارىن جەدەل وزگەرتۋگە بولادى. ال بىزدە كەڭەس وداعى كەزىندە قۇرامىندا 10 مىڭ, 20-30 مىڭعا دەيىن ادام ىستەيتىن الىپ كاسىپورىنداردىڭ كوبىرەك سالىنعانى بەلگىلى. ولار داعدارىسقا وسال بولىپ شىقتى» دەگەن ەدى ەلباسى.
دەمەك, الدىمىزداعى زاماننىڭ بەينەسى دەگەنىمىز باسقارۋ جۇيەلەرىنە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ەنگىزىلگەن اۆتوماتتاندىرىلعان شاعىن زاۋىتتار مەن فابريكالار بولىپ تابىلادى.
ءوندىرىستى اۆتوماتتاندىرۋ جانە باسقارۋ سەكىلدى اسا ماڭىزدى ماماندىق بويىنشا ەلىمىزدەگى ءۇش عىلىم دوكتورىنىڭ ءبىرى – ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۇيەلىك تالداۋ جانە باسقارۋ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور مامىربەك بەيسەنبيدىڭ ايتۋى بويىنشا, اۆتوماتتاندىرىلعان ۇدەرىستەردى باسقارۋ اقپاراتتىق سيپاتتا جۇرگىزىلەدى. ولاي دەيتىنىمىز, باسقارۋشى اسەردى قۇراستىرۋ ءۇشىن كەز كەلگەن كەشەننىڭ كۇيىن سيپاتتايتىن كوپتەگەن اقپاراتتى جانە سول جۇيە جۇمىس ىستەيتىن قورشاعان ورتا تۋرالى اقپاراتتاردى جۇيەلى ۋاقىت ماسشتابىندا اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق توراپ ارقىلى الۋ مەن قابىلداۋ, ەلەكتروندى ەسەپتەگىش ماشينەلەر ارقىلى بەلگىلى ءبىر الگوريتمدەر نەگىزىندە وڭدەۋ, ساقتاۋ جانە تاراتۋ قاجەت. سودان كەيىن بارىپ اۆتوماتتاندىرىلعان ۇدەرىستى باسقارۋ ءىسى جۇزەگە اسادى.
دەمەك, ءبىز قارساڭىندا تۇرعان داۋىردە بارلىق ىستەرگە, ونەركاسىپ پەن تۇرمىسقا, باسقارۋ جانە بايلانىس جۇيەلەرىنە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مىندەتتى تۇردە ارالاسادى جانە كەز كەلگەن ۇدەرىستىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگىن قۇرايتىن بولادى.
مىنە, وسىنداي جاعدايعا سايكەس قازىرگى كۇنى دامىعان ەلدەردىڭ بارلىعىندا اقپاراتتىق سالالار اسا شاپشاڭ قارقىنمەن دامىپ, وسى سالالاردىڭ ماماندارىنا دەگەن سۇرانىس بارعان سايىن ارتا تۇسۋدە. ءماسەلەن, اقش-تا جوعارى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرۋشىلەردىڭ باسىم كوپشىلىگىن قازىردىڭ وزىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيالىق جانە اقپاراتتىق سەرۆيستىك سالا ماماندارى قۇرايدى ەكەن.
اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ ماڭىزى مەن ءرولى تۋرالى كوپتەگەن مىسالداردى كەلتىرە بەرۋگە بولادى. سول مىسالداردىڭ ءبىرى رەتىندە قازىرگى كۇنى الەمدەگى ەڭ باي ادامدار ناق وسى سالادا جۇمىس ىستەيتىندىگىن ايتۋعا بولادى. ماسەلەن, بيلل گەيتس اقپاراتتىق باعدارلامالاردى جاساۋشى جانە قامتاماسىز ەتۋشى Microsoft كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالادى. ءسويتىپ, كەشە عانا جاتاقحانادا ءومىر سۇرگەن قاراپايىم ستۋدەنت از جىلدىڭ ىشىندە دۇنيە ءجۇزىنىڭ №1 باي ادامى بولىپ شىعا كەلدى.
باسقا سالالاردا ادال ەڭبەك ەتە وتىرىپ ماتەريالدىق يگىلىكتى جاساۋ مەن قالىپتاستىرۋ تۇرعىسىنان العاندا ءدال وسىنداي جەتىستىككە جەتۋ مۇمكىن بە؟ ءبىزدىڭ ويىمىزشا, وتە قيىن بولار. ماسەلەن, اۆتوموبيل ءوندىرىسىنىڭ اتاسى اتانىپ, امەريكانىڭ امەريكا بولۋىنا وتە ۇلكەن ىقپال ەتكەن گەنري فورد ءدال وسىنداي جەتىستىككە جەتكەن جوق. بالكىم قارجى سالاسىندا بايلىقتى تەز جيناۋعا بولار. بىراق الەمدەگى قازىرگى ەكونوميكالىق داعدارىستاردى تۋىنداتۋشى سالانىڭ ءوزى ناق وسى قارجى سالاسى ەمەس پە؟ الەمدى شۋلاتقان ەڭ ۇلكەن الاياقتىق ىستەردىڭ ءوزى دە ناق وسى قارجى سالاسىنان شىعىپ جاتىر. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, الەمدە سوڭعى ونجىلدىقتاردا قالىپتاسقان قازىرگى قارجى جۇيەسى قارجى كاپيتاليزمىنىڭ سوڭى, بۇكىل ءبىر فورماتسيانىڭ باستى اۋرۋى بولىپ وتىر. ال اقپاراتتىق سالا – جاڭا زاماننىڭ باسى.
بيلل گەيتستىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن ينتەرنەت جۇيەسىنىڭ ماڭىزىن ءتۇسىندىرەتىندەي كوپتەگەن قاناتتى سوزدەرى بار. سونىڭ بىرنەشەۋىن كەلتىرەيىك: «ەگەر كىم دە كىم ەلەكتروندى پوشتامەن جۇمىس ىستەۋدى بارىنشا جەتىك مەڭگەرەتىن بولسا, ءححى عاسىردا سول ادام ميلليونەر بولادى», «بولاشاقتا رىنوكتا كومپانيالاردىڭ ەكى ءتۇرى عانا قالادى: ينتەرنەتتە جۇمىس ىستەۋشى كومپانيالار جانە بيزنەستەن كەتكەن كومپانيالار», «ءححى عاسىردىڭ اياسىنداعى بيزنەستىڭ جاڭا ىرگەلى زاڭىنىڭ باستى قاعيداتى ينتەرنەت ءبارىن دە وزگەرتەدى دەگەن ۇعىمعا كەلىپ تىرەلەدى. سونىڭ ىشىندە ينتەرنەت-تەحنولوگيالار ەڭ از دەگەننىڭ وزىندە كومپانيالاردىڭ ءوز قىزمەتكەرلەرىمەن, ارىپتەستەرىمەن جانە قىزمەت كورسەتۋشىلەرىمەن اراداعى ارەكەتتەستىك ءتاسىلىنە ۇلكەن وزگەرىستەر ەنگىزەتىن بولادى», «تاياۋداعى ونجىلدىقتاردا ءوز جۇمىسىن ەلەكتروندى قۇرالداردىڭ كومەگىمەن قايتا قۇرا العان كومپانيالار عانا تابىسقا جەتە الادى. ويتكەنى, بۇل جاعداي ولارعا دۇرىس شەشىمدى تەز قابىلداپ, ءتيىمدى ارەكەت جاساۋعا جانە ءوز كليەنتتەرىمەن بارىنشا تىعىز قارىم-قاتىناستا بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى». مىنە, بيلل گەيتس وسىلاي دەيدى.
ال اتاقتى Aple كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ستيۆ دجوبس ءوزىنىڭ جاستىق شاعىن ەسكە الا كەلىپ, بىلاي دەيدى: «ستۋدەنت كەزىمدە جاتاقحانادا مەنىڭ بولمەم دە بولعان جوق. سوندىقتان مەن دوستارىمنىڭ بولمەلەرىندە ەدەندە جاتىپ ءجۇردىم. تاماق تاۋىپ جەۋ ءۇشىن بوتەلكە جيناپ ساتتىم. اقىرىندا مەنىڭ ءتۇيسىگىم الداعى ۋاقىتتا قانداي جولمەن ءجۇرۋىمنىڭ دۇرىس بولاتىندىعىن كورسەتىپ بەردى. وسىنىڭ نەگىزىندە مەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى جاساۋ سالاسىنا ءتۇسىپ, ومىردە ۇلكەن تابىسقا جەتتىم». قازىرگى كۇنى ستيۆ دجوبس الەمدەگى ەڭ باي 150 ادامنىڭ قاتارىندا تۇر.
سونىمەن, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار دەگەنىمىز جاڭا ءداۋىردىڭ نەگىزگى كىلتى بولىپ تابىلادى. وسى كىلت ارقىلى ءبىز سول داۋىرگە ەنىپ كەلەمىز. بۇل كىلت ادامداردىڭ بۇكىل قارىم-قاتىناس جۇيەسىنە سەرپىندى اسەر ەتىپ, بۇكىل جەر شارىن ينتەرنەت شىرماۋىعى ارقىلى شىرماپ تاستادى. دەمەك, الداعى ومىردە ودان تىس تۇرۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس. الداعى ۋاقىتتا ينتەرنەتتەن تىسقارى قالۋ دەگەنىمىز ومىردەن دە تىسقارى قالۋ دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەتىن بولادى. سوندىقتان دا كوپتەگەن مەملەكەت باسشىلارى ءوز ەلدەرىندە ناق وسى سالانى بارىنشا دامىتۋعا ۇلكەن ءمان بەرۋدە.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 17 مامىرىندا بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن اۋىل حالقىنىڭ جاعدايىن سول اۋىلدارعا اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار جەتكىزۋ ارقىلى جاقسارتۋ جايىندا ۇران تاستادى. ول بىلاي دەدى: «دامۋشى ەلدەردەگى 1,4 ميلليارد ادامدى قۇرايتىن ەڭ كەدەي حالىق اۋىلداردا تۇرادى. ولاردىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى اۋىلدارعا جەتكىزۋىمىز كەرەك. ەگەر ينتەرنەت جەلىسى اۋىل مەكتەپتەرىنە جەتەتىن بولسا, اۋىل بالالارىنىڭ بىلىمگە قولى جەتىمدى بولار ەدى. ەگەر تەلەمەديتسينا اۋىلداعى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە جەتەتىن بولسا, ەگەر اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرى مەن بالىقشىلار اۋا رايى تۋرالى ناقتى اقپاراتتارعا جەدەل يە بولاتىن بولسا, ەگەر اۋىلداعى تاۋار ءوندىرۋشىلەر نارىقتاعى قۇبىلىستار مەن باعالار تۋرالى اقپاراتتارعا دەر كەزىندە يە بولىپ, پايدالانا الاتىن بولسا, بۇل اۋىل حالقىنىڭ جاعدايىن كوپ جاقسارتقان بولار ەدى».
سونىمەن, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار دامىپ, ونىڭ بايلانىس قۇرالدارى دامىعان ءجانە كەڭەيگەن سايىن ءومىر مەن تۇرمىس جاقسارا بەرمەك. سوندىقتان كوپتەگەن ەلدەر اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەردى بارىنشا دامىتۋدى وزدەرىنىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتارىنا اينالدىرىپ وتىر. ءبىزدىڭ قازاقستان دا قازىرگى كۇنى وسىنداي جولمەن ءجۇرىپ كەلەدى. ەلىمىزدە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق سالا ەڭ جەدەل دامۋشى سالانىڭ بىرىنە اينالدى. بۇل سالانىڭ مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىسىنە قوسىپ وتىرعان ۇلەسى دە قوماقتى. ەڭ باستىسى قازىرگى كۇنى ۇيالى بايلانىس قىزمەتى ءاربىر ادامعا دەيىن جەتىپ, ءومىر مەن تۇرمىستىڭ بۇلجىماس قاجەتتىلىكتەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ ۇلگىردى. ينتەرنەت جەلىسى بارىنشا جەدەل دامۋدا. ونىڭ قىزمەت باعاسى جىلدان-جىلعا ارزانداپ, ساپاسى دا جاقسارىپ كەلەدى. قازاقستاندىق ازاماتتار ءۇشىن بۇل قىزمەت ءتۇرى دە بارعان سايىن قولجەتىمدى بولا ءتۇسۋدە. مىنە, وسى جاعدايلار قازاقستاندا اقپاراتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋدىڭ باستى العىشارتتارى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, مۇنىڭ ءوزى كوپتەگەن مەملەكەتتىك, ساۋدا, بانكتىك جانە باسقا دا قىزمەت تۇرلەرىن بىرتە-بىرتە كومپيۋتەرگە كوشىرۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى. قازىرگى كۇنى قازاقستاندا وسىنىڭ ۇلكەن ءبىر قوزعاۋشى كۇشى «ەلەكتروندى ۇكىمەت» جۇمىسى بولىپ تابىلادى.
ەلىمىزدە ەلەكتروندى ۇكىمەت قۇرۋ يدەياسىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ مىندەتىن العا قويعان اتاقتى جولداۋىندا ۇسىنعان بولاتىن. 2004 جىلى 10 قاراشادا ەلەكتروندى ۇكىمەتتى ەنگىزۋ تۋرالى ۇكىمەت قاۋلىسى جارىق كوردى. سونىمەن قاتار, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەلەكتروندى ۇكىمەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ 2005-2007 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى» قابىلداندى. بۇل باعدارلاما ەلەكتروندى ۇكىمەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ كەزەڭدەرىن بەلگىلەدى. ءبىرىنشى كەزەڭدە اقپاراتتاردى جاريالاۋ ءجانە تاراتۋ ماسەلەلەرى قولعا الىنا باستادى. ەكىنشى كەزەڭدە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ازاماتتاردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىن قالىپتاستىراتىن ينتەراكتيۆتى قىزمەت ۇسىنۋ جۇزەگە استى. ءۇشىنشى كەزەڭدە قارجىلىق جانە زاڭ وپەراتسيالارىن ۇكىمەتتىك پورتالدار ارقىلى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ترانزاكتسيالىق قىزمەت كورسەتۋ ءىسى قولعا الىنۋدا. ءتورتىنشى كەزەڭدى شەشۋشى كەزەڭ دەپ ايتۋعا بولادى. ويتكەنى, ءدال وسى كەزەڭدە ەلىمىزدە اقپاراتتىق قوعام قالىپتاسۋى ءتيىس.
ەندى, وسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلعان ىستەر تۋرالى ناقتى اڭگىمە قوزعايتىن بولساق, 2005 جىلى باستاۋ العان جوعارىداعى باعدارلاما نەگىزىندە ەكى جىلدىڭ ىشىندە «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» ينفراقۇرىلىمدارى قالىپتاستىرىلىپ, بازالىق قۇرامداس بولىكتەرى قۇرىلدى. ولار – ۆەب-پورتال جانە شليۋز, ۆەدومستۆوارالىق ەلەكتروندى قۇجات اينالىمى, كۋالاندىرۋشى ورتالىقتار, بىرىڭعاي اقپاراتتىق تاسىمال ورتاسى.
مىنە, وسىلاردىڭ نەگىزىندە 2007 جىلى بۇكىل ەلىمىز بويىنشا بىرىڭعاي تىزىمگە بىرىكتىرىلگەن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ مەملەكەتتىك دەرەكتەر قورى تۇراقتى پايدالانۋعا ەنگىزىلدى. ۆەب-پورتال ارقىلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ 20 ينتەراكتيۆتىك قىزمەتى ىسكە قوسىلدى.
وسى 2007 جىلى ەلەكتروندى ۇكىمەتتى ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەلەكتروندى ۇكىمەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ 2008-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى» قابىلداندى. وسى بويىنشا ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ بازالىق ينفراقۇرىلىمىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ, ادامدار ءۇشىن قول جەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋ, مەملەكەتتىك باسقارۋدى جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ۇسىنۋدىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتتارى العا قويىلدى.
ءۇشىنشى كەزەڭدە ترانزاكتسيالىق جۇيە بويىنشا «ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردىڭ» اقپاراتتىق جۇيەسى جۇمىس ىستەي باستادى. بۇل كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتە تۇسۋگە مۇمكىندىك بەردى. ولار ەندى ءوز كەڭسەلەرىندە وتىرىپ-اق, تەندەرلەرگە قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.
مۇنان كەيىنگى ۋاقىتتا قازاقستاندا ەلەكتروندى ۇكىمەت قۇرۋ ونىڭ اياسىن كەڭەيتۋ ماقساتىنداعى بىرقاتار جۇيەلى جۇمىستار جۇزەگە استى. بۇل جاعداي ەلەۋسىز قالعان جوق. ەلىمىزدەگى ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ دامۋ جاعدايىنا 2010 جىلى بۇۇ تاراپىنان جوعارى باعا بەرىلدى. قازىرگى كۇنى ەلىمىز سوڭعى ءبىراز جىل ىشىندە اتالعان سالاداعى ءوزىنىڭ جەتىستىكتەرى بويىنشا الەمدىك رەيتينگتەگى 81-ءشى ورىننان 46-شى ورىنعا دەيىن كوتەرىلە الدى. ءسويتىپ, قازاقستان بۇل ماسەلە بويىنشا قازىرگى كۇنى تمد ەلدەرىندەگى كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. ماسەلەن, بۇل ىسپەن بەلسەنە شۇعىلدانۋ ۇستىندەگى ۋكراينا 54-ءشى ورىندا, رەسەي 59-شى ورىندا, بەلورۋسسيا 64-ءشى ورىندا تۇر.
ارينە, الەم بويىنشا العاندا ەلەكتروندى ۇكىمەتتى ەنگىزۋ ماسەلەسىندەگى باسەكەلەستىك بارىنشا كۇشەيىپ كەلەدى. وسىعان سايكەس بۇل ماسەلەدە ءبىر ورىندا قوزعالىسسىز تۇرىپ قالۋ جوق. الەمدە پايدا بولعان جاڭالىقتاردى پايدالانىپ, جاڭا تەحنولوگيالاردى يگەرۋ ارقىلى ۇنەمى العا باسا بەرۋگە ءتيىستىمىز. مۇنى ەلباسىمىز دا اتاپ كورسەتىپ وتىر. سوندىقتان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ 2011-2014 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا بۇل ماسەلەگە جەتكىلىكتى دارەجەدە كوڭىل بولىنگەن. باعدارلامانىڭ «بولاشاق ەكونوميكاسى» سەكتورلارىن دامىتۋ ءبولىمىندە اقپاراتتىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ جانە بارعان سايىن اۋقىمداندىرۋ ەلىمىزدىڭ الدىنداعى ماڭىزدى مىندەت ەكەندىگى ايتىلىپ, وسىعان قاتىستى ناقتى شارالار بەلگىلەنگەن.
سۇڭعات ءالىپباي.