اق تاۋىق
اق تاۋىقتىڭ قورا توڭىرەگىن تىنىم تاپپاي شارلاپ جۇرگەنىنە كوپ بولدى. بىرەسە ءۇيدى اينالىپ ارى جۇگىرەدى, قورانى اينالىپ بەرى جۇگىرەدى. ءوزى بۇرىننان وزگە مەكيەندەرگە كوپ قوسىلا بەرمەيتىن. مىنەزى بولەك. اۋىلدى توڭىرەكتەگەن تۇلكى, قارساقتان قورىقپاي كەيدە ءۇي ىرگەسىندەگى جازىققا دا شىعىپ كەلەدى. جۋسان ارالاپ ءجۇرىپ شىبىن-شىركەي, قارا قوڭىز, مايلى شەگىرتكەنى سۇيسىنە شوقيدى. وتكەن جولى كەسىرتكە قۋالاپ ءبىراز جەر شىعىنداپ ۇزاپ كەتكەنى بار. ايتسە دە ۇيگە امان-ساۋ جەتتى. كۇن ۇزاق الىستاپ جەم ىزدەپ, قاس-قارايا تاۋىق كەپەسىنە جاقىنداۋ جايىلادى. كوزدەرى الا سوقىرلانا باستاعاندا كەپە ىشىندەگى كولدەنەڭ اسپالى اعاشتارعا مەكيەن اتاۋلى جايعاسا باستايدى. ءار تاۋىقتىڭ ءوز ورنى بار. ءدال اۋىزداعى ءبىرىنشى سىرىقتاعى جاس مەكيەندەردىڭ ورتاسى قارا قورازدىڭ ورنى. قارا قوراز تاۋىقتاردىڭ سوڭىنان كىرىپ, ورنىنا جايعاسىپ العاسىن جان-جاعىنا باسىن ولاي ءبىر قيسايتىپ, بىلاي ءبىر قيسايتىپ كوز جانارىمەن «جانۇيا مۇشەلەرىن» تۇگەلدەپ شىعادى. الايدا, بۇل جولى مەكيەندەردىڭ ىشىنەن اق تاۋىق جوق بولدى. اۋىلدان ۇزاپ كەتىپ, جىرتقىشتاردىڭ اۋزىنا ىلىكپەسە جارار ەدى. بۇگىن ءۇشىنشى كۇن ءوتتى. اق تاۋىقتان حابار بولمادى. اينالادان شاشىلعان اق مامىق تا, سىنىپ تۇسكەن اق قاناتتار دا بايقالمايدى. الدە ءتۇن بالاسى قورا توريتىن ۇرى-قارىنىڭ ءبىر ساتتىك قۋىرماشىنا اينالىپ, قازانىنا ءتۇستى مە ەكەن؟ وسىلاي اق تاۋىقتىڭ الاڭسىز كەتكەنىنە ايدان استى. العاشقىداي ەمەس, قارا قورازدىڭ دا اراگىدىك الاڭداپ ارلى-بەرلى قوقىرايىپ قوق-قوقتاپ تۇگەلدەۋى دە سيرەي باستادى. ءۇي يەسىنىڭ قاپەرىنە «تاۋىعىم جوعالدى-اۋ» دەگەن وي كىرىپ تە شىقپايدى-اۋ. ول دا تاۋىققا ۇقساپ تاڭ الاكەۋىمنەن ەگىستىككە كەتىپ, كەش ورالادى. بالالار بولسا كۇنىنە ءبىر رەت جەم-شاشىپ «توتە-توتەلەپ» شاقىرعاندا اق تاۋىقتىڭ ۇشتى-كۇيلى جوعالعانىن بىلگەن. بىراق اكەسىنىڭ: «ۇيدە وتىرىپ, ونشاقتى تاۋىققا قاراۋعا شامالارىڭ كەلمەدى مە؟!» دەگەن كەيىس بىلدىرەتىنىنەن قورقىپ ايتپاعان ەدى. بۇگىن ماۋسىمنىڭ ءبىرىنشى كۇنى. كەنەت ءۇي الدىنداعى تەكشەلەپ جينالعان سەكسەۋىلدىڭ اراسىنان قىت-قىتتاپ اق تاۋىق شىعا كەلدى. سوڭىندا پىرداي ساپ-سارى بالاپاندارى ءجۇر. ءبىرى وزىپ كەتەدى, ءبىرى قالىپ قويادى. اۋلا ءىشى مارە-سارە بولدى. ءۇي ءىشى دە قۋانىپ, دەرەۋ تارى اكەلىپ, جاڭا پىسكەن ناننىڭ ءىشىن قيقىمداپ شاشىپ جاتىر. اق تاۋىق قۇدىق باسىنداعى استاۋدان سۋدى ۇزاق ءسىمىرىپ ءىشتى. ءبىر عانا انالىق سەزىممەن اي جارىم سۋ ىشپەي, ءدان جەمەي ومىرگە بالاپان اكەلۋ ءۇشىن جانىن اياماعان اق تاۋىق جايلى اڭگىمە كەش تۇسە وتباسىلىق داستارقاندا قىزا ءتۇستى.قىزىل قوراز
ارقاباي وسى قىزىل قورازدى باجاسى بالپاقتان اتتاي قالاپ العان. ۇيدەگى التى مەكيەن قىزىل قوراز كەلگەن كۇننەن باستاپ شاشىراپ كەتپەي, ءبىر-ءبىرىن ماڭايلاپ, ءبىر تۇستا جايىلىپ جەمدەسەتىن بولدى. ءۇي ىشىندەگىلەر دە جۇمىرتقاعا قارىق بولىستى. الايدا, تۇسكە دەيىن ۇيىقتايتىن ارقاباي تاڭ ازاننان تۇرىپ مال قوراسىنان شىقپايتىن شارۋاعا اينالدى. ول قالاي؟ ۇيقى دەگەن «جارىقتىقتى» بۇرالاقتاتىپ سوعاتىن ارقابايدىڭ جاتاتىن بولمەسىنىڭ تۇسىنا ءىڭىر قاراڭعىسىنان كەلىپ شاقىراتىن قىزىل قوراز كۇن سايىن ارقاباي ورنىنان تۇرعانشا سول ادەتىنەن جاڭىلمادى. العاشقىدا ءتۇس كورگەندەي شوشىپ وياناتىن. بىرتە-بىرتە قىزىل قورازدىڭ قيقۋىنا دا قۇلاعى ۇيرەندى. ەندى, مىنە, التى مەكيەنگە باس يە, اش قۇرساقتارعا اس يە بولعان قىزىل قورازعا دا قاتەر ءتوندى. ءۇش كوشە ارىرەك تۇراتىن اعايىن ءىنىسى باسىرەنىڭ ۇيىندەگى ءباتيماش كەلىن كەلىپ: «التىن قايناعا-اۋ, ماعان ءسىزدىڭ قىزىل قورازىڭىز كەرەك بولىپ تۇر» دەمەسى بار ەمەس پە؟ «ۇيدەگى ۇلكەنىم ءاندىربايدىڭ جار تاڭداۋدا جولى بولماي-اق قويدى. ۇيگە تۇسكەن كەلىن ەكى-ءۇش كۇننەن سوڭ كەتىپ قالا بەرەدى. ءوزىڭىز دە كورىپ, ءبىلىپ ءجۇرسىز عوي. وتكەن جولى ءاندىربايدى تاۋىپكە اپارىپ ەدىك. ءتاۋىپ «قىزىل قورازدىڭ قانىمەن قانداڭدار» دەگەن ەدى. سوعان ەندى سىزگە كەلدىم. ءسىز بەن ءبىز اعايىن-جەكجاتتارمىز عوي. قىزىل قورازىڭىزدى قالاپ كەلىپ تۇرعان جايىمىز بار», دەگەن ەدى. سودان قىزىل قوراز كەتكەلى التى مەكيەننەن دە, الا تاڭنان وياناتىن ارقابايدان دا قىزىق كەتكەندەي بولدى. ويپىر-اي, ارادا ءبىرشاما ۋاقىت وتكەندە باياعى ءباتيماش كەلىن ەنتىگە, سۇرىنە-قابىنا تاعى كەلىپ تۇر. ەكى ەزۋى ەكى قۇلاعىنا جەتىپ قالىپتى. «وي, قايناعا-اي, سىزگە دەگەن العىسىم شەكسىز. ءسىزدىڭ قىزىل قورازىڭىزدىڭ ارقاسىندا كەلىنىم جۇكتى بولدى. ونىڭ ۇستىنە, كەلىنىم توركىن دەپ تۇرا قاشپاي, قۇت بولىپ تۇراقتاپ قالدى», دەدى ءماز بولىپ. ءيتىن ماقتاسا, يتجەككەندى قوسا ماقتايتىن قازەكەڭنىڭ تۇقىمى بولعاننان شىعار, ارقاباي: «ءيا, ەندى جاتقان جەرى جايلى بولعىر قىزىل قورازىم مىقتى ەدى عوي. التى مەكيەنىن تىرپ ەتكىزبەيتىن قىزىل قورازىما سەنىڭ ءبىر كەلىنىڭ نە تۇرادى» دەپ قويىپ قالماسى بار ەمەس پە؟! قايناعاسىنا اڭقيا قاراعان ءباتيماش كەلىن بەتىن باسىپ ۇيىنە قاراي جۇگىرە جونەلدى. ماقسات قارعاباي, جۋرناليست