قازىرگى الەمدىك جاعدايدا داعدارىس كۇيزەلىسى ءالى دە ساقتالىپ وتىرعاندىقتان, ءبىزدىڭ ءوز جەتىستىكتەرىمىز ءۇشىن ماقتانۋىمىزعا ابدەن بولادى. ارينە, قازاق ەكونوميكاسىنىڭ عالامدىق كوشكە ىلەسكەنىنە ەندى عانا 25 جىل تولعانىن دا ەسكەرۋىمىز كەرەك. مۇنىڭ سىرتىندا شيكىزاتتىق, ونىڭ ىشىندە مۇناي تابىسىنا نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق ساياساتتان بىرتىندەپ باس تارتۋ ارقىلى ىشكى ءوندىرىستى دامىتۋدى قولعا العانىمىزعا دا ساناۋلى ۋاقىت ءوتتى. وسى قىسقا مەرزىم ىشىندە قارجى اينالىمىنداعى ناقتى اقشا دا وتاندىق ءونىمدى ساتىپ الۋعا باعىتتالىپ, قازاقستاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە قاتىستى سەنىم قالىپتاستى. باسقاشا ايتقاندا, 2016 جىل تۇرعىنداردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى مەن شىنايى پاتريوتتىق ۇستانىمدارىن دا ايعاقتاپ, ءاربىر تۇتىنۋشىنىڭ ىشكى قارجى نارىعىنا كىشكەنتاي ينۆەستور رەتىندە قاتىسۋىنا جول اشقان كەزەڭ رەتىندە ەرەكشەلەنۋى ءتيىس.
جالپى, تۇرعىنداردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى مەن شىنايى پاتريوتتىق ۇستانىمدارى دەگەندە ءبىز نەنى مەڭزەپ وتىرمىز؟ ارينە, ۇلتتىق ەكونوميكاداعى دوللارسىزدانۋ ءۇردىسىنىڭ جىلدام ءارى ساۋاتتى تۇردە ءجۇرىپ جاتقاندىعىن ايتامىز. 2016 جىلدىڭ 11 ايىن ارالىعىندا تۇرعىندار 1,0 ملرد. اقش دوللارىن ساتىپ العان. بۇل ارعى جىلمەن سالىستىرعاندا 6,8 ەسە تومەن كورسەتكىش. جالپى, بيىلعى جىلداعىداي شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىستىڭ كەمۋى سوڭعى 15 جىل ىشىندە العاش رەت ورىن الدى. دەمەك, ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ىشكى نارىقتاعى تولەم قۇرالى رەتىندەگى قولدانىس اياسىنىڭ ارتۋى تەڭگەنىڭ تۇراقتانۋى مەن سۇرانىسقا يە بولۋىنا جول اشتى. بۇل رەتتە ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق بانكى ايتارلىقتاي جۇمىستار ءجۇرگىزدى. ۆاليۋتا نارىعىنداعى ساۋدا-ساتتىق دالىزدەرىن رەسمي تۇرعىدا رەتتەۋ ارقىلى وتاندىق تۇتىنۋشىلاردىڭ تەڭگەگە دەگەن سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, دوللارعا شاققانداعى ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنىڭ قۇلدىراۋىنا جول بەرىلمەدى. ناقتى مىسال رەتىندە, تەڭگەنىڭ اقش دوللارىنا شاققانداعى باعامى ەلىمىزدىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى جاعدايىندا دا جوعارى دەڭگەيدە ساقتالدى. ياعني, باررەل باعاسى 50 دوللاردان تومەن بولعاندا دا دوللار باعامىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاعا شاققانداعى اۋىتقۋى 3-5 تەڭگە ارالىعىندا كورىنىس تاپتى.
ەكونوميكاداعى وڭ وزگەرىستەر دەگەندە ءبىز تۇرعىنداردىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىن دە ەسكەرۋىمىز كەرەك. الدىمەن قارجى نارىعى مەن ساۋدا-ساتتىق اينالىمىنداعى العىشارت رەتىندە ناقتى تابىس پەن ينفلياتسيانى قاراستىرامىز. 2016 جىلى ۇكىمەت تاراپىنان قولعا الىنعان الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇمىستارى مەن جالاقى مولشەرىنىڭ پايىزدىق ءوسۋى ايتارلىقتاي كورىنىس تاپتى. ال وتكەن 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدەگى ينفلياتسيا دەڭگەيى 1,20 پايىز مولشەرىندە انىقتالدى. بۇل 2015 جىلدىڭ ەسەپتى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 2,5 ەسەگە تومەن. ياعني, جىل باسىنان بەرگى ينفلياتسيا كورسەتكىشى 7,33 پايىز دەڭگەيىندە انىقتالىپ وتىر. سونداي-اق, ءدال وسى انىقتامالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا الەم ەلدەرىنىڭ اراسىندا قازاقستان ينفلياتسيانى اۋىزدىقتاۋ بويىنشا 16-ورىننان كورىندى.
وتاندىق قارجى نارىعىن ساراپتاۋدىڭ تاعى ءبىر مىسالىن قور بيرجاسىنداعى جاعدايدان دا كەلتىرۋگە بولادى. بۇل باعىتتا دا اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇراتىن جەتىستىك بار. ماسەلەن, وتكەن 9 اي ارالىعىندا قازاقستان قور بيرجاسىنداعى ساۋدا-ساتتىق ارعى جىلمەن سالىستىرعاندا 10 پايىزعا ءوسىپ, 73,2 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. اكتسيالار نارىعىن كاپيتالداندىرۋ وپەراتسيالارى 7,1 پايىزعا وسكەن. جالپى, KASE يندەكسى دە 9 اي ىشىندە 38,7 پايىزعا ءوسىپ, جىلدىق مولشەردىڭ 51,5 پايىزى ورىندالدى. سونداي-اق, قور بيرجاسىنا اكتسيالارىن شىعارۋشىلار سانى رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتكەن. وسى مەرزىم ارالىعىندا بيرجاعا 119 اتاۋمەن اكتسيا سالۋعا ءوتىنىم بەرگەن 100 ەميتەنتتىڭ سۇرانىسى قاناعاتتاندىرىلىپتى. تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق, ورتالىق دەپوزيتاري جۇيەسى بويىنشا جەكە تۇلعالاردىڭ اتىنا اشىلعان ەسەپ-شوتتار سانى ءوسىپ, 104 447 ادام تىركەلگەن.
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»