ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەكەلىك سالتاناتىندا مىنبەرگە شىققان وليمپيادا چەمپيوندارى دميتري بالاندين مەن دانيار ەلەۋسىنوۆ ەلباسى الدىندا جاستاردى جىگىرلەندىرەتىن ۇران ءسوزدى ورتاعا تاستادى. «العا, قازاقستان!» كوپ كەشىكپەي سول ديمامىز اسكەرگە شاقىرىلعان جاستاردىڭ قاتارىندا – وليمپيادا چەمپيونى زىلتەمىرشى نيدجات راحيموۆ ەكەۋى الدىڭعى ساپتا تۇردى.
– ەل قورعاۋ قاشان دا ابىرويلى ءىس بولعان. بىزدەرگە وتانىمىز ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارتىپ وتىر. ەندەشە, ءبىز مىندەتتەلگەن تاپسىرمالار مەن بۇيرىقتاردى ءمىنسىز ورىنداۋعا ۋادە ەتەمىز. جىگىتتەر, اسكەري قىزمەتتىڭ قيىندىقتارىنا مويىماي تاباندىلىقپەن توتەپ بەرەتىندەرىڭە مەن, وليمپيادا چەمپيونى دميتري بالاندين, كامىل سەنەمىن! – دەدى ول سوندا اعىنان جارىلىپ.
***
جاسىراتىن نەسى بار, سۋعا ءجۇزۋ سپورتىنا دەگەندە قۇلاعى تۇرىك جۇرگەن جان دميتري ءبالانديندى ريو وليمپياداسىنان سوڭ «قازاق فەلپسى» اتاپ كەتتى... مايكل فەلپستىڭ سپورت تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان الەمدىك رەكوردتارىن قايتالاۋ مۇمكىن بە؟! ءبىر قاراعاندا, ەرتەگى-قيالداي كورىنەرى دە اقيقات! مايكل فەلپس – وليمپيادانىڭ 23 دۇركىن چەمپيونى! وعان 26 مارتە جەڭىپ العان الەم چەمپيونى اتاعىن قوسىپ قويىڭىز! سۋدان جۇزۋدەن تەڭدەسسىز ەرلىك جاساعان امەريكالىق ناعىز جۇلدىز! ەندەشە, الماتىلىق دميتري بالاندين سپورتتاعى جانقيارلىق ەڭبەگى قايتالانباستاي كورىنەتىن سپورت جۇلدىزىنا قاي جاعىنان تەڭەستىرىلدى ەكەن؟ كانىگى ماماندار مەن سپورت شەبەرلەرىنىڭ, جالپى جانكۇيەردىڭ ولاي دەۋىنە نە سەبەپ بولدى ەكەن؟
وعان سەبەپ, ءيا, وعان بىردەن ءبىر سەبەپ... ەڭ الدىمەن, 21 جاستاعى ءبالانديننىڭ ريوداعا 200 مەترگە براسس ادىسىمەن ءجۇزۋ ءادىسى سەنساتسيالىق كورسەتكىشى دەر ەدىك. سول جۇزۋدەن سوڭ كوپشىلىك كوپ جايتتى كوڭىلىنە توقىپ قالعان سەكىلدى. قىزىق بولعاندا, العاشقى كۇنگى 100 مەترلىك جارىستا بۇل ديماڭىز بارشا قاۋىمعا كادىمگى «دىمبىلمەستىڭ» كەيپىن تانىتتى. سەگىزىنشى جولاقپەن سۋعا تۇسكەن سپورتشى كوشتىڭ سوڭىندا سەگىزىنشى بولىپ كەلدى. قوجاناسىردىڭ «جۇلدەلى ءۇشىنشى ورىن الدىم, جارىسقا ۇشەۋمىز قاتىسىپ ەدىك» دەگەنىنىڭ كەرى.
الماتىلىق ستۋدەنت جىگىت 200 مەترلىك براسپەن جۇزۋشىلەر قاتارىندا ساپ تۇزەپ تۇرعاندا جۇرتشىلىقتىڭ بالاندينگە ونشاما كوڭىل اۋدارا قويماعانى دا سوندىقتان. الىستاعى قازاقستان, سول ەلدىڭ الماتى دەگەن قالاسى... الەمدىك ءدۇبىردە ونداي اتاۋلارعا, ونىڭ ىشىندە بوكس تا ەمەس, سۋعا جۇزۋدەن... كىم قۇلشىنىپ, كىم ق ۇلىق قويىپ جاتتى دەيسىز!
دەسە دە, ديمانىڭ سىرىن بىلەر جاناشىرلارى تاقىمىن قىسىپ, تىپىرشىپ وتىردى. الماتىلىق جۇزگىش ريوعا قۇر الاقان كەلمەگەن: 2014 جىلى كۆاندجۋدا وتكەن جازعى ۋنيۆەرسيادادا 100 مەترلىك براسپەن جۇزۋدە ءبىر التىن مەدال العان دميتري بالاندين, 2015 جىلى وڭتۇستىك كورەيادا وتكەن جازعى ازيا ويىندارىندا 50, 100, 200 مەترلىك براسپەن جۇزۋدە ءۇش التىندى قاتار العان! «التىن» ارقالاعان جىگىت ۇلكەن دودادان الماتىعا ورالعان سوڭ ءبىرشاما جاقسى تىنىعىپ الدى. تىنىعىپ الدى دا, جارقىن جۇزبەن سانكت-پەتەربورداعى حالىقارالىق جارىسقا اتتاندى. الەمنىڭ سۋعا ءجۇزۋدى مانسۇق ەتكەن ەڭ تانىمال ون مەملەكەتىنەن جينالعان 400-گە جۋىق سپورتشى كۇللى ازيادا كۇنى كەشە داقپىرتى شىعىپ ۇلگەرگەن الماتىنىڭ «التىن بالاسىنا» ۇركە قاراعانداي سىڭاي تانىتۋى دا سوندىقتان شىعار. ولاردىڭ اراسىندا دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەڭ ۇشقىر جۇزگىشتەرى لاسلو چەح, روبەر حارلي, كاتينكا حوسسۋ ەۆەلين ۆەرراستو ءجۇردى.
***
...ريوداعى جان بەرىپ, جان الىسقان اتلەتتەر سايىسىندا سول كۇنى اينالاسى التى ساعاتتىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ قورجىنىنا 2 بىردەي التىن مەدال ءتۇستى! نەبارى التى ساعاتتىڭ ىشىندە!
ەندى ءدال سول تۇستا ريو-دە جانەيرودا «ەكى التىننىڭ» ورتاسىندا جان ۇشىرىپ جۇگىرىپ جۇرگەن ديمانىڭ اناسى تاتيانانىڭ سوزىنە ءبىر مەزەت قۇلاق ءتۇرىپ كورەيىكشى!
–قۇربىمىز ەكەۋمىز ديمانىڭ اقتىق جارىسىنىڭ الدىندا ءزىلتەمىرشىلەر ونەر كورسەتىپ جاتقان سپورت كەشەنىنە باردىق. جۇزۋشىلەر باسسەينىنەن ارالارى ونشا قاشىق تا ەمەس, – دەيدى سپورتشىنىڭ اناسى سول قىزىقتى ءساتتى تامسانا ەسكە الىپ. – سودان نيدجات راحيموۆ العان العاشقى التىنىمىزدى كوزىمىزبەن كورىپ, كوڭىلىمىز كونشىپ, سونداي قۋانىشپەن سپورت كەشەنىنەن شىقتىق. كوڭىل توقىنىسى سوندايلىق كۇشتى بولدى, ەسىل-دەرتىم «ءبىزدىڭ ديمانىڭ جارىسى قالاي باستالىپ, قالاي اياقتالار ەكەن» ەدى. ءجۇزگىشتەر سىنىنىڭ باستالۋىنا جارتى ساعاتتاي ۋاقىت قالعان. بيلەتتى قولىما الىپ, وتىراتىن ورىن مەن جارىستىڭ باستالاتىن ۋاقىتىن تاعى ءبىر مۇقيات كورىپ الا قويايىن دەگەنمىن. وليمپيادا كەشەنىندەگى وراسان زور بيىك تەمىر باسپالداقپەن تومەن ءتۇسىپ كەلە جاتقانبىز. ۇيىتقىپ ىستىق جەل سوعىپ تۇرعان. ابدىرىپ كەلە جاتىپ, قولىمداعى ءجۇزۋ باسسەينى ورنالاسقان كەشەنگە كىرەتىن بيلەتتەن قالاي ايىرىلىپ قالعانىمدى بىلمەيمىن. جەل ۇشىرىپ اكەتتى. قانشا جانۇشىرعانمەن تەمىر قۇراستىرىلىمنىڭ قاي بۇرىشىنان تابارىمىزدى بىلمەدىك. دەرەۋ كەشەنگە دە جەتتىك. بيلەت جوق. بيلەت بار ەكەن... ءبىز سياقتى كەشىككەندەرگە, ابايسىزدا قولىنداعى بيلەتىنەن ايىرىلعاندارعا «جازالاۋ» سياقتى, ءبىر بيلەتتىڭ قۇنى – 600 دوللار! ونداي اقشا بىزدە قايدان بولسىن؟ بالانىڭ جارىسى مەن ءۇشىن ودان دا قىمبات, نە ىستەۋ كەرەك؟ ويلانا كەلىپ, قۇربىمىز ەكەۋمىز قوناق ۇيگە قاراي قۇستاي ۇشتىق... قىسقاسى, ريوعا بارىپ تۇرىپ, جارىس وتكەن سارايدىڭ ەسىگىنەن سىعالاي دا الماي, ديمانىڭ «التىن» العانىن قوناق ۇيدەگى تەلەديداردان كوردىم!.. ەش وكىنبەيمىن, ەڭ باستىسى, ديما قازاقستانعا ەكىنشى وليمپيادالىق التىن مەدالدى الىپ كەلدى عوي! قۋانىشتان كوز جاسىمىزعا اياۋسىز ەرىك بەردىك.
... Reuters-ءتىڭ قاس-قاعىم ساتتە تۇسىرگەن سول سۋرەتى دۇنيە ءجۇزىنە تارادى. كوك تۋىمىزدى جەلبىرتە ءجۇگىرگەن, التىن مەدالىن قۋانا تىستەپ تۇرعان الماتىنىڭ التىن بالاسىنىڭ بەينەسى جۇرتشىلىقتىڭ ءالى دە كوز الدىندا! دۇنيەجۇزىلىك «ۋنيۆەرسيادا-2017» ويىندارىنا قىزۋ دايىندالىپ جاتقان ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى دميتري بالانديندى سول كۇنى ستۋدەنتتەر جارىسىنىڭ تۋىن كوتەرۋشى ەتىپ تاعايىنداپ تا جىبەردى.
***
اۋزى دۋالى ازاماتتار دميتري ءبالانديندى الەمدەگى ەڭ تانىمال, ەڭ رەكوردشى امەريكالىق سپورت جۇلدىزىنا تەكتەن-تەك تەڭەمەگەن شىعار. ديمانىڭ بولاشاعى الدا.
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى