وقۋشىلار اراسىنداعى ءتۇرلى وليمپيادالار مەن عىلىمي بايقاۋلارعا ۇزبەي قاتىسىپ كەلە جاتقان نۇرلاننىڭ ارمانى – بيوتەحنولوگ بولۋ. ونىڭ باسقا سالالارعا قاراعاندا ناتيجەسى ۇزاق ۋاقىتتى كۇتتىرەتىن, مەحناتى مەن بەينەتى مول عىلىم سوقپاعىن تاڭداپ الۋى كەزدەيسوق ەمەس. ءبىر جاعىنان, اۋىلدىق مەكتەپتە بيولوگ بولىپ جۇمىس ىستەيتىن اكە جولىن جالعاستىرۋدى مۇرات تۇتسا, ەكىنشى جاعىنان, عىلىمعا دەگەن قۇشتارلىعىنىڭ ويانۋىنا سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۆلاديلەن پولياكوۆ سەبەپكەر بولدى. ۆلاديلەن ۆاسيلەۆيچ تەرەك اعاشىنىڭ بۇرشىكتەرىنەن ەفير مايىن الۋ جاڭالىعىمەن عىلىمي ورتاعا جاقسى تانىس. ول جاس شاكىرتتەرىنىڭ اراسىنان نۇرلاننىڭ ءوز بەتىمەن ىزدەنگىشتىگىن, ەلگەزەكتىگىن بايقاپ, تىڭ جوبانى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋعا ەرەكشە ىقىلاس قويدى. باعىت-باعدارلار بەرىپ, جانكەشتى, تىنىمسىز ەڭبەك ارقىلى عانا عىلىمنىڭ قيا شىڭىنا شىعۋعا بولاتىنىن ۇقتىردى.
جۋىردا كوپتەن كۇتكەن قۋانىشتى حابار رەسەيدىڭ بارناۋل قالاسىنان جىل قۇسىنداي ساعىندىرىپ جەتكەندە, قارت عالىم ەرەكشە تولقىدى. فيزيكا, حيميا, بيولوگيا, ماتەماتيكا پاندەرى بويىنشا وتكەن حالىقارالىق عىلىمي بايقاۋدىڭ العاشقى تۋرىنا 1300-دەن استام وقۋشى قاتىسىپ, سوڭعى سايىسقا 80 ۇمىتكەردىڭ عانا جولداما الۋى باسەكەلەستىك ورتانىڭ اسا تارتىستى بولعانىن بايقاتتى. نۇرلان مۇندا پياز قابىقشاسىنان جاسالعان فيتوپرەپاراتتىڭ بيولوگيالىق اعزالاردىڭ ءوسۋىن جىلدامداتاتىن جانە ولاردى راديواكتيۆتى ساۋلەلەردەن قورعايتىن پايدالىلىعىن ناقتى مىسالدارمەن دالەلدەپ بەردى. ءمۇيىزى قاراعايداي عالىمداردان قۇرالعان قازىلار القاسى ونىڭ عىلىمي جوباسىنىڭ وزەكتىلىگىن جوعارى باعالاپ, ءبىرىنشى ورىنعا لايىق دەپ شەشتى. ەڭ باستى سىيلىق رەتىندە التاي مەملەكەتتىك پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە تەگىن وقۋ مۇمكىندىگى ۇسىنىلدى.
– فيتوپرەپاراتتى عىلىم تىلىندە «فلاۆونويد» دەپ اتايدى. ونى ءتۇزىلۋى ءبىرنەشە كەزەڭنەن تۇراتىن كۇردەلى پروتسەسس بولعاندىقتان ءارى حيميالىق جولمەن الىناتىندىقتان, تەوريالىق ءبىلىمنىڭ مولدىعىن, شىدامدىلىقتى, توزىمدىلىكتى قاجەت ەتەدى. جەتەكشىم وتە تاجىريبەلى حيميك. مەنى عىلىمنىڭ تىلسىم سىرلارىنا تالماي ۇيرەتىپ كەلەدى, – دەيدى ءا. دوسمۇحامبەتوۆ اتىنداعى وبلىستىق دارىندى بالالارعا مامانداندىرىلعان گيمنازيا-ينتەرناتتىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى ن. جانعاليەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, سارىمساق قابىقشاسى سۋعا قايناتىلعاننان كەيىن فلاۆونويدتىڭ قويمالجىڭ تۇنباسى پايدا بولاتىن كورىنەدى. ونى سۇيىلتۋ ءۇشىن جارتى ساعاتتاي ەتيل سپيرتىنە ۇستالىنادى. اقىر سوڭىندا قويمالجىڭ زات سۋدان ءبولىنىپ الىنىپ, دايىن ءونىم تۇزىلەدى. ەفير مايىنا باي سارىمساق قۇرامىنان الىنعان ەرەكشە زات وسىمدىك اۋرۋلارىنا قارسى قولدانىلسا, زيانكەستىك قاسيەتتەرىن جوياتىنى, كەرىسىنشە, بيدايدىڭ ءوسۋى جىلدامدايتىنى تاجىريبە ارقىلى قۋاتتالعان. ۇزاق ۋاقىت جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە اۋىل شارۋاشىلىعىمەن قاتار, مەديتسينادا, بيولوگيانىڭ وزگە سالالارىندا دا قولدانۋعا بولاتىنىن كورسەتىپ وتىر.
العاشقى اياقالىسىنان مول ءۇمىت كۇتتىرگەن ءبىلىمدى جاس تاعى ءبىر تىڭ جوبا اياسىندا عىلىمي ىزدەنىسىن جالعاستىرىپ كەلەدى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى