شەرۋگە قاتىسۋشىلار لەبىزى
كەرىمباي ويتباەۆ, دايىندىق لاگەرى شتابى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, پودپولكوۆنيك: – ءاربىر جاۋىنگەر ءۇشىن پارادقا قاتىسۋ – مارتەبە. وسى شەرۋگە ءبىز جىل سايىن قاتىسىپ كەلەمىز. جىلدا كونستيتۋتسيا كۇنىنە ءبىر ايدان استام ۋاقىت قالعاندا استانا قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى اسكەري بولىمگە كەلىپ, پارادتى لايىقتى دەڭگەيدە وتكىزۋ ءۇشىن دايىندىق جۇمىستارىن باستايمىز. بيىل پاراد ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا وتكىزىلەتىن بولعاندىقتان, ءبىز وعان ەرەكشە دايىندالدىق. اسكەري بولىمگە 18 شىلدە كۇنى كەلىپ, ونىڭ جانىنان شاتىرلى قالاشىق تىكتىك. وسى جەرگە ءبىزدىڭ اسكەري قۇرىلىم ءبىرىنشى بولىپ كەلدى. كەلگەن كۇنى دايىندىققا بىلەك سىبانا كىرىسىپ كەتتىك. قازىر ءبىر اي بويى تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن بولعان جاتتىعۋلارىمىز اسكەري پارادتا ءوز جەمىسىن بەردى دەپ ويلايمىن. بيىلعى شەرۋگە قاتىسقان 28 اسكەري توپتىڭ ءبارى العا قويعان ماقساتتى لايىقتى ورىنداپ شىقتى. ءبىزدىڭ پارادقا دايىندىعىمىزعا مينيستر ادىلبەك جاقسىبەكوۆ پەن گەنەرال-لەيتەنانت مۇرات مايكەەۆ جوعارى باعاسىن بەرگەن بولاتىن. شەرۋدە ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەر باسشىلىقتىڭ سول سەنىمىن اقتادى دەپ ايتا الامىن. ەلىمىزدى قورعاۋ – ءاربىر ازاماتتىڭ پارىزى. ال اسكەر قاتارىندا بولۋ ءار ادامنىڭ ازاماتتىق بورىشى. قازىر ءبىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىمىز – الەمدەگى وزىق تەحنولوگيالارمەن جاراقتانعان, سانى مەن ساپاسى ۇيلەسىم تاپقان اسكەر. ميرگۇل وسەروۆا, «شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعى 44793 اسكەري ءبولىمىنىڭ راديوتەلەگرافيسى: – اسكەرگە كەلىسىم-شارتپەن 2008 جىلى كەلدىم. وسى پارادقا ەكىنشى رەت قاتىسىپ وتىرمىن. اسكەري شەرۋگە قاتىسقانىم ءوزىم ءۇشىن ەمەس, بارلىق تۋعان-تۋىسقاندارىم ءۇشىن دە ابىروي, مارتەبە. وسىنى بىلتىر پارادقا العاش رەت قاتىسقانىمدا سەزىندىم. پارادقا ءبىر اي دايىندالدىق. دايىندىعىمىز جاقسى ءوتتى. باسشىلىق ءبىر اي بويى بىزگە بارلىق جاعدايدى جاساپ وتىردى. دايىندىق كەزىندە باسقا وڭىرلەردەن كەلگەن نازىك جاندى اسكەريلەرمەن تانىستىق. كەيىن دوستاسىپ كەتتىك. وسى جاعداي جىل سايىن قايتالانادى. بيىلعى پارادقا ايەلدەردىڭ ەكى قورابى قاتىسقانىن بىلەسىزدەر. ونىڭ بىرەۋى – مەدبيكەلەر بولسا, ەكىنشى قوراپتى اسكەري ءىس ءجۇرگىزۋشىلەر قۇرادى. بارلىعى 191 ادام بولدى. وسى ايەلدەردىڭ ءبارى ەلىمىز بويىنشا 8 000 اسكەريلەردىڭ اراسىنان ىرىكتەلدى. سوندىقتان وسىنشاما ادامنىڭ اراسىنان سۋىرىلىپ شىققان 191 قىز پارادقا قاتىسقانى ءۇشىن وزدەرىن باقىتتى سەزىنەدى دەپ ويلايمىن. بولاشاقتا, كەلىسىم-شارتىم بىتكەننەن كەيىن دە اسكەري قىزمەتتى جالعاستىرسام دەيمىن. وعان ەشكىم قارسى ەمەس. مەن ەلىمە, وتانىما قىزمەت ەتۋدى وزىمە پارىز سانايمىن. ايبات ءابدىر, «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعى ارتيللەريا بريگاداسى 29 108 اسكەري ءبولىمىنىڭ بولىمشە كومانديرى: – اسكەري پارادقا العاش رەت قاتىسىپ وتىرمىن. ءبىزدىڭ سارىوزەك گارنيزونىنان شەرۋگە 80 جاۋىنگەر, 7 وفيتسەر كەلدى. ولاردىڭ ءبارى استاناداعى ەلىمىزدىڭ باس الاڭىندا شەرۋگە قاتىسقانىن ماقتانىش كورەدى. دايىندىق كەزىندە وسى جونىندە قۇرداستارىممەن اڭگىمەلەسىپ, سىر بولىسكەنىمدە بىلگەنىمدى ايتىپ وتىرمىن. بيىلعى پاراد ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعانىن بىلەسىزدەر. وسىنداي شارالار ەلىمىز قارۋلى كۇشتەرىنىڭ كۇش-قۋاتىن, قورعانىس قابىلەتىن كورسەتۋ ءۇشىن عانا ەمەس, ءاربىر ازاماتتىڭ بويىندا وتانسۇيگىش سەزىمدى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن وتەتىنى ءسوزسىز. ەندى بۇيىرتسا, كەلەسى جىلى دا پارادقا قاتىسۋ ويىمدا بار. وسى جولعى پارادتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, وعان اسكەري تەحنيكالار مەن ادام سانى بىلتىرعىعا قاراعاندا كوپتەپ قاتىستى. اسكەريلەر سانى 2500 بولسا, تەحنيكالاردىڭ ىشىنەن بۇرىن شەرۋدە كورسەتىلمەگەن قارۋ-جاراقتار ۇسىنىلدى. قىسقاسى, مۇنداي پارادتار كەز كەلگەن ەلگە كەرەك دەپ ويلايمىن. ارىستان الىمبەتوۆ, قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ راكەتا-اسكەرلەرى ارتيللەرياسى, 36 803 اسكەري ءبولىمىنىڭ كاپيتانى: – پارادتا ەلباسى ايتقانداي, قازاقستان – كونستيتۋتسيا كۇنى اسكەري شەرۋ وتكىزەتىن الەمدەگى جالعىز ەل. قازىر بۇل ءبىزدىڭ بىرەگەي ءداستۇرىمىزگە اينالدى. بيىلعى پاراد ءۇشىنشى رەت اتا زاڭ قابىلدانعان كۇنى وتكىزىلدى. وسىنداي اسكەري پارادتاردىڭ ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىن نىعايتىپ, قورعانىس قابىلەتىن ارتتىرۋدا, ازاماتتاردى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋدە ۇلكەن ءرول اتقاراتىنى انىق. وسى شەرۋدە مەن «توچكا – ۋ» اسكەري تەحنيكاسىندا وتىردىم. ءبارى جاقسى ءوتتى. الاڭدا ءجۇرىپ بارا جاتقاندا تەحنيكانى كورسەتىپ, پارادتى ءوتىزىپ جاتقان ەلىمىز ءۇشىن مەرەيىڭ ءوسىپ, قۋانادى ەكەنسىڭ. ءبىز پارادقا دايىندىق ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساعان كومانديرلەرىمىزگە العىس ايتامىز. كومانديرىمىز – پودپولكوۆنيك كەلەسباي ابدىقۇلوۆ. استاناعا 22 شىلدە كۇنى كەلىپ, سودان بەرى شەرۋگە دايىندىققا قاتىستى بارلىق جۇمىستارىن اتقاردىق. تاعى «نۇر يسلام» جشس-ىنە العىسىمىزدى بىلدىرەمىز. كۇنىنە ءۇش مەزگىل تاماق ازىرلەپ, جاۋىنگەرلەر ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاسادى.* * *
شەرۋدى تاماشالاۋشىلار لەبىزى
حاميت ولجاباەۆ, سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى: – ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي جانە كونستيتۋتسيا كۇنىنە بايلانىستى ءوتكىزىلگەن اسكەري شەرۋ ەلىمىزدىڭ ايبىنىن كورسەتىپ قانا قويعان جوق, سونىمەن قاتار, ەرتەڭىمىزگە دەگەن سەنىمدى دە ارتتىرا ءتۇستى. سۇراپىل سوعىس پەن ەڭبەك مايدانىندا ءوسىپ-جەتىلگەن اعا ۇرپاق – بىزدەردى وسى شارانى كورۋگە ارنايى شاقىرتقانى قاتتى قۋانتتى. جاسىم 86-عا كەلسە دە اسكەريلەردىڭ «قازاق ەلى» مونۋمەنتى الدىمەن ءجۇرىپ ءوتۋىن ءوز كوزىممەن كورگىم كەلدى. ونىڭ ۇستىنە اسكەريلەردىڭ كيىمدەرىن وزگەرتىپ, تەحنيكالار جاڭارتىلىپ جاتقانى كوڭىل قۋانتادى, ەرتەڭگە دەگەن سەنىمىمىزدى كۇشەيتە تۇسەدى. وسىنداي يگى ءىستى ۇيىمداستىرىپ, ءوزى باسى-قاسىندا جۇرگەن پرەزيدەنتكە ۇلكەن راحمەتىمدى جەتكىزگىم كەلەدى. كەشەگى قيىندىقتاردى ارتقا تاستاپ, كەمەل كەلەشەككە كوز تاستاعان زاماندا, وسىنداي اسكەري شەرۋلەردىڭ وتكىزىلۋى جاستارىمىز ءۇشىن اسا قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. وسكەلەڭ ۇرپاق ەلىمىزدىڭ ايبىنى ءارى قورعانى سانالاتىن اسكەريلەرىمىزدىڭ ادەمى ساپ تۇزەپ وتكەنىنەن ونەگە الۋعا, سولار سياقتى جەڭىمپازدار مارشىمەن وسىنداي الاڭداردان ءجۇرىپ وتۋگە تالپىنارى ءسوزسىز. پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋدىڭ ءبىر تەتىگى وسىندا جاتسا كەرەك. قازىرگى جاستار تەرەڭ ءبىلىم الىپ, بولاشاق كوشىنە ىلەسۋدە دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن. ەندىگى ماسەلە, سول جاستارىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتىپ, ولاردى ەل قورعاۋ ىسىنە ەرەكشە باۋلۋ كەرەك. ءبىز دە ءوز تاراپىمىزدان جاستاردى وتانىن سۇيۋگە, ەلىنە ايانباي ەڭبەك ەتۋگە تاربيەلەۋدەن جالىقپاي, قولىمىزدان كەلگەنىن جاسايمىز دەگىم كەلەدى. جۇماباي كەنجەتاي, زەينەتكەر: – قازاقستان جەكە مەملەكەت بولىپ وتاۋ تىككەننەن كەيىن مىناداي اسكەري شەرۋدىڭ ءوتۋى زاڭدى دا. ونىڭ ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى مەن كونستيتۋتسيا كۇنىنە ورايلاستىرىلىپ ءوتىپ جاتۋى وسى ءسوزىمىزدىڭ ناقتى دالەلى بولسا كەرەك. قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۋاتىنا قاراپ, ەلىمىزدى قورعاۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەرگە كوز جەتكىزگەندەي بولدىم. ءار مەملەكەتتىڭ ءوزىن قورعاي الاتىنداي قاۋقارى بولۋى كەرەكتىگىن ەسكەرسەك, اسكەرىمىزدىڭ قازىرگى بەت الىسى جامان ەمەس ەكەن. اتا-بابالارىمىز عاسىرلار بويى اڭساپ كەلگەن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىندا وتكىزىلىپ جاتقان اسكەري شەرۋ ەل تۇرعىندارىنىڭ كوڭىلىنە قۋانىش پەن سەنىم ارتتىرادى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق بولماس. ءوزىم ءومىر بويى اۋىل شارۋاشىلىعىندا تەر توكتىم. قازىر زەينەتكەرمىن, بىراق سوعان قاراماي, مىنا نەمەرەلەرىمدى تاربيەلەپ جۇرگەن جايىم بار. سولاردىڭ رۋحاني جاندۇنيەسىن بايىتىپ, «ناعىز قازاق» دەيتىندەي ازامات بولىپ جەتىلۋىنە قولىمنان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋعا تىرىسۋدامىن. ەلدىڭ تۇتقاسى وسىلار ەمەس پە. ەرتەڭ وسىلار ەرجەتىپ, مىنا اعالارى مەن اپكەلەرى سياقتى اسكەري شەرۋلەردە ساپ تۇزەسە, توبەمىز كوككە جەتكەندەي بولماي ما, ەڭبەگىمىزدى اقتاعانى ەمەس پە. سوندىقتان دا وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنا وتانسۇيگىشتىك پەن رۋحتى سىڭىرۋگە ءبىر كىسىدەي اتسالىسىپ كەلەمىن دەپ ايتا الامىن. وسىنداي اسكەري شەرۋدى ءوز دەڭگەيىندە وتكىزگەن اسكەريلەرگە العىسىمدى ايتامىن. ءاليا تاسەكەەۆا, قازاقستان جاستار كونگرەسىنىڭ مۇشەسى: – اسكەري شەرۋدىڭ وتكىزىلۋى وتە ماڭىزدى. ەلوردا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى ءۇشىن عانا ەمەس, اسكەري شەرۋ ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنە تىكەلەي ەفير ارقىلى تاراپ وتىر. سونىمەن, اسكەري شەرۋدىڭ ەلدىگىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرۋ, ۇلتتىق سانامىزدى وياتۋ جانە حالىقتى بىرىكتىرۋ باعىتىندا الار ورنى ەرەكشە. اسكەري الەۋەتىمىزدى كورە وتىرىپ, تۇرعىندار وزدەرىنىڭ ەرتەڭىنە دەگەن سەنىمىن جوعالتپاق ەمەس. وسىدان ەلىمىزدىڭ وركەندەۋ جولىندا ەكەنىن, ءوز ازاماتتارىن قورعاۋعا قاۋقارى جەتەتىنىن جانە قاجەت جاعدايدا قامقورشى ەكەنىن كورۋگە بولادى. وسى رەتتە اسكەري شەرۋدىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنە ورايلاستىرىلىپ اتالىپ جاتۋى زاڭدى دا. ەگەر تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك جولىندا تالاي بۇرالاڭ وتكەلەكتەردەن ءوتتى. سوندىقتان قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى ەرەكشە ماڭىزعا يە. ەكونوميكانى دامىتۋدا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, الەۋمەتتىك سالانى كوتەرۋدە كوپتەگەن شارۋالار اتقارىلدى. مىنە, جيىرما جىلدا جەتكەن جەتىستىگىمىزدى قورىتىندىلاۋدا وسىنداي شارانىڭ قولعا الىنۋى وتە ورىندى. ەل پرەزيدەنتى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن باستالعان اسكەري شەرۋ بىزدەي جاستار ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. وسىنى كورگەن كوپتەگەن جىگىتتەرىمىز ەلىمىز قارۋلى كۇشتەرى قاتارىنان كورىنگىسى كەلەدى عوي دەگەن ويدامىن. مەن ءۇشىن ادەمى كيىم كيىپ, ساپپەن ءجۇرىپ وتكەن اپكەلەرىمنىڭ شەرۋى قاتتى ۇناعاندىعىن نەسىنە جاسىرايىن. بولات جاقانوۆ, استانا قالاسى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى: – بيىلعى اسكەري شەرۋدىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ورايلاستىرىلىپ وتكىزىلۋى ەل مەرەيىنىڭ ۇستەمدىگىن ايشىقتاپ بەردى. قازىرگى تاڭدا قازاقستان كوپتەگەن جەتىستىكتەرگە جەتىپ, حالىقارالىق ارەنادا وزىندىك ورنىن تاپقان ەل رەتىندە بەلگىلى. سونىڭ جارقىن ءبىر كورىنىسى قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ الاڭدا شەرۋمەن ءجۇرىپ ءوتۋى دەر ەدىم. ونىڭ ۇستىنە بۇل اسكەريلەردىڭ شەرۋى جاستارىمىزدى پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋگە وزىندىك ۇلەسىن قوساتىن بولادى. سونىمەن قاتار, اسكەري شەرۋدىڭ كونستيتۋتسيا كۇنىندە وتكىزىلۋى قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋداعى دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردىڭ قوعامىمىزعا دەندەي ەنە باستاۋىن پاش ەتەدى دەسەم قاتەلەسپەيمىن. ءبىز زاڭدى قادىرلەۋ ارقىلى عانا جەتىستىكتەرگە جەتىپ, وسىنداي ايتۋلى شارانى وتكىزە الامىز. ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىق پەن تاتۋلىق ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسى دەسەك, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ شەرۋدىڭ الدىنان ءجۇرىپ ءوتۋى ۇلكەن اسەر قالدىردى. اسكەري شەرۋ سونىسىمەن دە ماڭىزدى جانە تارتىمدى.-------------------------------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات