تاريحي عيماراتتا – تاريحي تاقتا

الماتىدا قازاق-بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (بۇرىنعى قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ عيماراتى) الدىنا تاريحي ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى «تاۋەلسىزدىكتىڭ التىن بەسىگى – الماتى­دا» دەپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزي­دەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ايتقان­داي, بۇل عيماراتتىڭ تاريح پاراعىنىڭ بەتتەرى­نەن الار ورنى ايرىقشا دا ەرەكشە. قازاق­ستان تاۋەل­سىز­دى­گىنىڭ قارساڭىندا بولاشاق ەلدىڭ زاڭدى نورما­­تيۆتى اكتىلەرىنىڭ دەنى وسى عيماراتتا قابىل­­دانعان. سولاردىڭ ىشىندەگى ەگەمەندى ەل ءۇشىن ەڭ ماڭىز­دىسى دا قاسيەتتىسى – «قازاقستان رەس­پۋبلي­­كاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونس­­تيتۋتسيالىق زاڭ جوعارعى كەڭەس­تىڭ وسى­ناۋ عيماراتىنىڭ ءماجىلىس زالىندا قابىل­داندى. سالتاناتتى شاراعا سول ءبىر كۇندەردىڭ تانىمال قاھارماندارى – قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى 12-شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتتارى سۇل­تان سارتاەۆ, نىعمەت جوتاباەۆ, ەريك گۋكاسوۆ, نۇرلان ورازالين, ورازالى سابدەنوۆ, وراز بايمۇراتوۆ, ەسەنتاي تاجيەۆ, پەتر كرەپاك شاقىرىلىپتى. بارشا قازاقستان حالقى تاۋەلسىزدىكتى اڭ­ساعان ەلىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن جوعارعى كەڭەس­تىڭ مىنبەرىنەن قاسقايىپ تۇرىپ سان رەت بايانداما جاساعان, پىكىرتالاس تۋعىزىپ, اركەزدە دە جە­ڭىسكە جەتكەن بىلىكتى زاڭگەر, بۇگىندە 90-نىڭ ءتو­رىندە وتىرعان سۇلتان اعا سارتاەۆتىڭ ەرلىككە پارا-پار ءىس-ارەكەتى مەن ەڭبەگىن ۇمىتقان ەمەس. وسىعان وراي سالتانات قوناعىن ارنايى اڭگىمەگە تارتتىق. – ۋاقىت نەتكەن جۇيرىك, ارادا شيرەك عاسىر قاس پەن كوزدىڭ اراسىندا وتە شىققانىن بايقاماي دا قالىپپىز, – دەدى اكادەميك-زاڭگەر اعامىز تاڭدانا دا تامسانا سويلەپ. – ءسىز بىلەسىز بە, ول كۇن, ول ساعاتتار مەنىڭ ەسىمدە ماڭگىگە ەش وشپەستەي ساقتالىپ قالدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى كەڭەسى بىرنەشە ساعاتقا سوزىلعان تالقىلاۋدان كەيىن تاۋەلسىزدىك تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭدى 1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا, كەشكى ساعات التىدان ون ءتورت ءمينوت وتكەندە باسىم كوپشىلىك داۋىسپەن قابىلدادى. بۇل كەلەشەك ەگەمەن ەلدىڭ ءوز كونس­تيتۋتسياسىنا كىرپىش بولىپ قالانعان ناعىز زاڭ ەدى. حالىق قالاۋلىلارى تاريحي ءساتتى ورىندارىنان تىك تۇرىپ, قول سوعىپ قارسى الدى. كوزىنە جاس العاندار دا بار... زاڭ قابىلدانعان سوڭ تۋرا 30 مينوتتە باۋىر­لاس تۇركيا قازاقستاندى تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە تانىدى. الەمدىك ديپلوماتيانىڭ تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى مۇنداي جاعداي بولماعان. ەندى ار جاعىن وزدەرىڭىز ويلاي بەرىڭىزدەر... وتكەن كۇندەردەن شىن كوڭىلدەن شەجىرە شەرتە وي بولىسكەن ابىز اقساقالدىڭ داۋىسىنان شىنايى شاتتىق  پەن قاناعات سەزىم ايقىن اڭعارىلىپ تۇردى. تاريحي عيماراتتىڭ الدىندا تاريحي ەستەلىك ايتقانى ءۇشىن سۇلتان اعاعا راحمەتىمىزدى جاۋدىردىق. تاريحي شارا سالتاناتىندا قالا اكىمى باۋىر­جان بايبەك ءسوز سويلەدى. قازاق كسر جوعار­عى كەڭەسى پرەزيديۋمى توراعاسىنىڭ ورىنبا­سارى, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, الماتى قالاسى­نىڭ قۇر­مەتتى ازاماتى ۆەرا سيدوروۆا تاريحي كەزەڭ­نەن قىزىق­تى ەستەلىكتەر ايتتى. كينواكتەر, «دارىن» مەم­لە­كەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, الماتى قالاسى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى اسىلحان تولەپوۆ جاستاردى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ شىنايى پات­ريوتى بولۋعا شاقىردى. عيماراتتىڭ تولە بي كوشە­سىنە قاراعان اۋزىنداعى بيىك قابىرعاعا «بۇل عيما­رات­تا 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا «قازاقستان رەس­پۋب­­ليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونس­تيتۋتسيالىق  زاڭ» قابىلداندى» دەپ جازىل­عان ەسكەرتكىش تاقتا وتشاشۋمەن كومكەرىلىپ ءىلىندى. سالتاناتتى شاراعا الماتى قالاسىنىڭ قۇر­مەتتى ازاماتتارى, ءماسليحات دەپۋتاتتارى, ەڭبەك اردا­گەر­لەرى مەن ستۋدەنت-جاستار, قالا مەيماندارى  قاتىستى. ەلىمىزگە تانىمال ونەر جۇلدىزدارى تاۋەل­سىز­دىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك شاراعا ارناپ ءان مەن جىردان شاشۋ شاشتى. تالعات ءسۇيىنباي, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى