قازاقستاننىڭ قۋاتتى مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋى جولىندا جاسالىپ جاتقان ولشەۋسىز ەڭبەكتى سارالاي كەلگەندە, وتاندىق ەكونوميكانىڭ نەگىزىن قۇرايتىن ءوندىرىس ورىندارىمەن قاتار ايماقتاردىڭ دا الەۋەتىن اتاپ ايتۋ ءلازىم.
الدىمەن وسى تۇتاستىق تۋىنىڭ استىنا توعىسا كەلگەندە, ايماقتاردىڭ دامۋ كوشى ەلورداسى – استاناعا قاراپ بوي تۇزەيتىنى تاعى زاڭدى. ياعني, استانا – ەلىمىزدىڭ ساياسي باسقارۋ ورتالىعى عانا ەمەس, وتانىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ باعىت-باعدارىن انىقتاپ وتىرعان الەۋەتتى كوشباسشى. ال ەلىمىزدەگى قارقىندى دامىپ وىرعان تاعى ءبىر ءىرى مەگاپوليس رەتىندە الماتى قالاسىنىڭ دا قۋاتتى وڭىرلەر كوشىندە ءوزىندىك ورنى بار ەكەنى داۋسىز.
استانانىڭ دامۋىنا قاتىستى اقپاراتتاردى شولىپ شىقساق, اراعا جىل سالىپ ۇلگەرگەن جەتىستىكتەردىڭ جاڭعىرىعى ويعا ورالادى. ماسەلەن, 2015 جىلى استانا ەل وڭىرلەرى اراسىندا ىشكى ءونىم ءوسىمىنىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشىنە يە بولعان ەكەن. ياعني, قالا ەكونوميكاسى ءىجو-ءنىڭ 5 پايىزدىق وسىمىنە قول جەتكىزىپ, جالپى ەكونوميكانىڭ وسىمىنە شاققاندا 40 پايىزدىق مەجەدەن كورىنگەن. بۇل – وتاندىق ەكونوميكاداعى كىرىس كوزىنىڭ قوماقتى بولىگىن قۇرايتىن ءوسىم. ياعني, استانا قالاسىنىڭ 2015 جىلعى ەكونوميكالىق كىرىسى 900 ملرد تەڭگەدەن اسىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ باستى دونورى رەتىندە باعالاندى.
استانا – ەل ەكونوميكاسىنا سىرتتان تارتىلعان ينۆەستيتسيالار اعىمىنىڭ كولەمى جونىنەن دە كوشباسشى. جالپى, ەلوردا قۇرىلىسى باستالعالى بەرى سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 6 ترلن تەڭگەدەن اسىپ جىعىلادى.
ايتپاقشى, استانا بيۋدجەتىنە قاتىستى ءسوز قوزعالعاندا, جاقىندا عانا قالا اكىمى اسەت يسەكەشوۆتىڭ جالپاق جۇرتقا جار سالعان مىنا جاڭالىعىنا توقتالماۋ مۇمكىن ەمەس. «العاش رەت استانا قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك بيۋدجەتى تريلليون تەڭگەدەن استى» دەپ جازعان بولاتىن دۋانباسى ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى جەكە پاراقشاسىنا. ال ايماقتاردىڭ استاناعا قاراپ بوي تۇزەيتىندىگىنە قاتىستى تاعى بىرنەشە دالەل كەلتىرە كەتۋگە بولار. ءبىرىنشى كەزەكتە بيىلعى مەرەكەلى جىلدىڭ اياسىندا اتقارىلعان «قۋاتتى قازاقستان – قۋاتتى وڭىرلەر» اكتسياسى ءتىل ۇشىنا ورالادى. اكتسيا اياسىندا بارلىق وبلىستاردىڭ استانا قالاسىنداعى مادەني كۇندەرى ءوتتى. بۇل ەلوردا مەن ەل وڭىرلەرى اراسىنداعى بىتە قايناسقان بايلانىستىڭ ءداستۇر مەن مادەنيەتكە قاتىستى شاراسى عانا ەمەس, ەكونوميكالىق الىس-بەرىستىڭ ءساتتى جولعا قويىلۋىنىڭ دا ايقىن كورىنىسى بولدى. مىسالعا, قالا تۇرعىندارىنىڭ قولايىنا جاققان ءىستىڭ ءبىرى – وبلىستاردان كەلگەن اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ءجارمەڭكەسى ەدى. باعاسى قولجەتىمدى, ازىق-ت ۇلىك پەن ەت ونىمدەرىنىڭ جۇزدەگەن ءتۇرى استانالىقتار ءۇشىن قىستىق ءىشىپ-جەم قورىن قامتۋعا قولايلى بولسا, وڭىردەن كەلگەن ءونىم وندىرۋشىلەر ءۇشىن تابىس كوزىنە اينالدى. جەكەلەي العاندا, استانا ءتورىندە وتكەن جارمەڭكەگە اگرارلىق ايماقتار سانالاتىن الماتى وبلىسى جالپى قۇنى 160 ملن تەڭگە تۇراتىن وتىز سەگىز ءتۇرلى ءونىم ۇسىنسا, شىعىس قازاقستان وبلىسى 500 توننادان استام اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن جەتكىزگەن, ال قىزىلوردا وبلىسى قۇنى 70 ملن تەڭگە بولاتىن 400 توننا ءونىم ساۋدالاعان ەكەن. دەمەك, وسى مىسالدىڭ وزىنەن استانالىقتاردىڭ ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىسىنىڭ وراسان ەكەندىگى ءارى بارلىق ايماققا شاققانداعى تولەم قابىلەتى جوعارى تۇتىنۋشىلاردىڭ ەلوردادا شوعىرلانعانى كورىنىس تاۋىپ وتىر.
ال, وڭتۇستىك مەگاپوليستىڭ وتاندىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا قوسىپ وتىرعان ۇلەسىن تارازىلاعاندا, بيۋدجەت ءتۇسىمدەرى جونىنەن وبلىستار اراسىنداعى ۇشتىككە ەركىن كىرەتىنىن ەسكەرۋمىز كەرەك. الماتى ەكونوميكاسىنىڭ ءوزىندىك ەرەكشەلىگى بار. ماسەلەن, رەسپۋبليكامىزدىڭ 14 وبلىسىنداعى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ وزەگىن اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ءوندىرىس كوزدەرى قۇرايتىن بولسا, الماتىدا قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسى, تولەمدەر جۇيەسى, ايىرباس-بروكەرلىك جۇيە جاقسى جولعا قويىلعان. بۇل قالاداعى شاعىن بيزنەس كوزىنىڭ دامۋىنا داڭعىل جول اشىلعاندىعىن بىلدىرەدى. مۇنىڭ سىرتىندا ءونىم ءوندىرۋشى جانە وڭدەۋشى قۋاتتى كاسىپورىنداردىڭ ۇلەس سالماعى بار. ەلىمىز بويىنشا وندىرىستىك سالادا توقتاۋسىز جۇمىس جاساپ, وتاندىق نارىققا بەرىك ورنىققان ءجۇز جيىرمادان استام شاعىن جانە ءىرى كاسىپورىندار الماتى بيۋدجەتىنىڭ نەگىزگى سالىمشىلارى ساناتىندا ەكەن. سونداي-اق, قالانىڭ قارجى قورجىنىن قامپايتىپ وتىرعان سالىق تولەۋشىلەردىڭ 65 پايىزىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى قۇرايدى. ال, بيىلعى جىلدىڭ ارتتا قالعان التى ايىنداعى جاعداي بويىنشا الماتىنىڭ جالپى بيۋدجەتى 278 ملرد 737,3 ملن تەڭگەنى قۇراپ, ورىندالۋى جاعىنان 131 پايىزعا جەتكەن.
استاناداعى سياقتى الماتى تۇرعىندارىنىڭ دا تۇتىنۋ قابىلەتى جوعارى. ايماقتارمەن تاۋارلى-مادەني بايلانىس ءبىر ارناعا تۇسكەن. ماسەلەن, بيىلعى كۇز بويىنا الاتاۋ بوكتەرىندە دە جارمەڭكەلەر ءجيى ءوتتى. اسىرەسە, قالامەن قوڭسىلاس جاتقان الماتى جانە جامبىل وبلىستارىنىڭ ونىمدەرى الماتىلىقتار ءۇشىن ءاردايىم قولجەتىمدى بولدى. مىسالعا, تارازدان كىرە تارتىپ كەلگەن كەرۋەن ءبىر بازاردا عانا الماتىلىق اعايىندارعا 240 تونناعا جۋىق اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن ۇسىنعان. شارۋالار وسى ساپاردان 112 ملن تەڭگەدەن استام قارجىعا ساۋدا-ساتتىق جاساپ قايتىپتى. سول سياقتى, الماتى وبلىسىنىڭ تاۋار وندىرۋشىلەرى دە 360 توننادان استام ازىق-ت ۇلىك ساۋدالاعان. وسىلايشا, جەتىسۋلىق ديقان-شارۋالار ءبىر كۇندىك جارمەڭكەدە جالپى قۇنى 180 ملن تەڭگە پايدا كورگەن ەكەن. وسى ەكى مىسالدىڭ ءوزى الماتى قالاسىنىڭ قۋاتتى وڭىرلەر اراسىنداعى سالماعىن ايعاقتاسا كەرەك.
جالپى, ەلىمىزدىڭ ءار ايماعى ىشكى ءوندىرىسى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن وركەندەتۋ ارقىلى تابىسىن ەسەلەپ وتىر. وڭىرلەردەگى قۋاتتى ەكونوميكانىڭ وزەگى بيۋدجەتتىك ءتۇسىمنىڭ نەگىزىن قۇراۋشى فاكتور عانا ەمەس, ەڭبەك نارىعىنداعى احۋالدى دا وڭ باعىتتا شەشىپ وتىرعاندىعىن ايعاقتايدى. بۇل دەگەنىڭىز, الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جاندى جەرى ەكەنى اقيقات. دەمەك, وڭىرلەردىڭ وركەندەۋى – بايتاق قازاقستاننىڭ مارتەبەسى! استانا مەن الماتىعا قاراپ بوي تۇزەگەن ايماقتاردىڭ اركەز دامۋ بيىگىنەن كورىنە بەرەرى كۇمانسىز.
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»