ونى جەرگە ەڭكەيە بىلگەن الادى
مەن توقسانىنشى جىلداردىڭ قيىندىقتارىن وسكەمەن قالاسىندا قارسى الدىم. وبلىستىق گازەتتە ىستەيمىن. سۇيەنگەنىمىز – جالعىز جالاقى. ءبىر جاقسىسى ونى كوپ كەشىكتىرمەي بەرەدى. بىرگە قىزمەت ىستەيتىن جۋرناليست دوسىمنىڭ جاعدايى دا وسىلاي.
–اتتەڭ, جەرگە ەڭكەيە بىلمەيسىڭدەر عوي. ايتپەسە, مىنا نارىق زامانىندا اقشا دەگەن اياقتىڭ استىندا جاتىر عوي. سونى الا بىلمەيسىڭدەر. تىك وسكەنسىڭدەر, ەشتەمەگە ەپتەرىڭ جوق. ەرتەڭ وتباسىلارىڭدى قالاي اسىراماقشىسىڭدار؟! – دەۋشى ەدى دوسىمنىڭ اناسى سەلتەڭدەگەن ءجۇرىسىمىزدى ونشاما جاقتىرماي.
بۇلاي دەپ ايتۋعا انامىزدىڭ تولىق قۇقى بار. ءوزى تۇرمىسى باقۋاتتى مولدانىڭ قىزى بولعان ەكەن. ءسويتىپ وڭ جاقتا بۇلعاقتاپ جۇرگەنىندە كەڭەس وكىمەتى كەلىپ, باي مەن مولدا, اۋقاتتىلاردىڭ اياعىنا تۇساۋ تۇسكەن سوڭ دوسىمنىڭ قاراتاياق كومسومول اكەسىنە تۇرمىسقا شىعۋعا ءماجبۇر بولىپتى. سول كىسىمەن ۇزاق جىل وتاسىپ, بىرنەشە بالانى ءوسىرىپ جەتكىزىپ, باقىتتى عۇمىر كەشكەن. شالى قايتىس بولعان سوڭ وسكەمەندەگى ۇلىنىڭ قولىنا كەلگەن. كەمپىر بولسا دا, قاراپ وتىرمايدى. كورپە, جاستىق تىگىپ, نەمەرەلەرىنە كۇرتەشە مەن بيالاي توقىپ, قالادا وتىرىپ-اق اۋىلداعى قىزىنىڭ پروبلەماسىن شەشىپ جاتادى. جاز شىعا اۋىلعا, قىزىنىڭ قاسىنا بارىپ, قۇرت, ىرىمشىك, قارىنعا تولى سارى ماي جيناپ, قالاداعى ۇلدىڭ قىستىق سوعىمىن سايلاپ كەلەدى. سونىمەن اقشا جاعى ازدىق ەتكەنىمەن دوسىمنىڭ كوپ ۋايىم-قايعىسى جوق. مەنىڭ جاعدايىم دا وسىعان ۇقساس. اۋىلداعى انام مەن باۋىرىمنان كومەك الىپ تۇرامىن. قايىن جۇرت جاقتان دا كەلەدى. دوسىم ەكەۋىمىزدىڭ دە ءدال ءبىر اۋىلدا ساقتالىپ قالعان قورىمىز بار سەكىلدى.
سويتسەك, جۋرناليستەردىڭ ءبارى بىردەي ءبىز سەكىلدى ەبەدەيسىز ەمەس ەكەن. اسىرەسە, نارىقپەن كوزىن اشقان بىزدەن كەيىنگى ۇرپاق. جۋىقتا جۋرناليستىكتەن بيزنەسكە بەت بۇرعان ارىپتەس قارىنداسىممەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەندە, انامىزدىڭ وسىدان جيىرما جىلداي ۋاقىت بۇرىن ايتقان جوعارىداعى ءسوزى سانامدا قايتا جاڭعىرعانداي بولدى.
اقمەيىر مۇحتارقىزى ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن تامامداعاننان كەيىن 7-ءىنشى ارنادا دۋبلياجدىڭ اۋدارماشىسى بولىپ قىزمەت ىستەپ, شەتەلدىك فيلمدەردى ورىس, اعىلشىن تىلدەرىنەن قازاقشاعا تارجىمەلەپتى. سونان كەيىن «قازاقپارات» اگەنتتىگىندە جۋرناليست بولىپ جۇمىس ىستەگەن. اقىرىندا جۋرناليستىكتى جيىپ قويىپ, ساۋدا دۇكەنىن اشقان. ونىمەن دە توقتاماي وندىرىسكە قاراي بەت بۇرعان. جەكە كاسىپكەر رەتىندە جارما ونىمدەرىنە ءتۇرلى قوراپتار مەن ورامالار, پاكەتتەر ازىرلەيتىن بيزنەس اشقان. مۇنىسى وزىنە پايدالى بولاتىن ءتۇرى بار. بۇرىن ساۋدا دۇكەنىندە جارما ونىمدەرىن اشىق كۇيىندە كەلىلەپ ساۋدالاسا, ەندى ادەمى قوراپتارداعى ونىمدەردىڭ وتىمدىلىگى بۇرىنعىعا قاراعانداي الدە قايدا ارتا ءتۇسىپتى.
–جۋرناليستىك قىزمەتىن دە جامان بولماعان سەكىلدى. جاقسى جەرلەردە جۇمىس ىستەپسىڭ. ودان كەتۋىڭە نە تۇرتكى بولدى؟ – دەپ سۇرايمىن عوي بۇرىنعى ارىپتەس قارىنداسىمنان.
–شىنىمدى ايتسام, اعا, وعان يپوتەكا تۇرتكى بولدى. ايتپەسە, جۋرناليست قىزمەتىنىڭ دە قىزىقتى جاقتارى بار عوي. جولداسىم نۇربول بەيسەنباي ۇلى ەكەۋىمىز وتباسىن قۇراپ, بالالى بولعان سوڭ يپوتەكاعا پاتەر ساتىپ الدىق. ونىڭ قارىزىن وتەۋگە ءجۋرناليستىڭ جالاقىسى جەتىمسىزدىك قىلدى. سودان كەيىن اتا-ەنەممەن, جولداسىممەن اقىلداسا كەلە جالعا ازىق-ت ۇلىك دۇكەنىن الۋدى ءجون كوردىك. بۇل نيەتىمىز قابىل بولىپ, باستاعان ءىسىمىز ءساتتى ءجۇرىپ كەتتى. ونى كەڭەيتە كەلە, يپوتەكالىق قارىزدان قۇتىلدىق. قولعا قاراجات ىلىككەننەن كەيىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىلدى. ءسويتىپ «شۋجين» اتتى جەكە كاسىپكەرلىگىمىزدى قۇردىق. بۇل ءبىزدىڭ – وتباسىلىق بيزنەسىمىز. وتباسىندا بەرەكە بولسا, شاعىن بيزنەس تە ءجۇرىمدى بولادى ەكەن. قازىر سوعان كوزىم جەتە ءتۇستى, – دەيدى جاس كاسىپكەر اقمەيىر شۋجينا.
–ال جارما ونىمدەرىن قوراپتاۋ ىسىنە قالاي كەلدىڭىزدەر؟
–جالپى كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلدانۋدىڭ دا وزىندىك قىر-سىرلارى از ەمەس ەكەن. مۇندا ءبىر ورىندا تۇرىپ قالۋعا بولمايدى. ىلگەرى باسىپ وتىرۋ قاجەت. ول ءۇشىن وي, يدەيا كەرەك. مىنە, وسى تۇستا جاناشىر ەت-جاقىندارىڭمەن اقىلداسۋ, پىكىر الماسۋدىڭ ماڭىزى زور. حالىق تا «ءبىر باستان گورى ەكى باس ءتاۋىر» دەپ جاتپاي ما. شەتەلدەردە «ۋپاكوۆوچنو-فاسوۆوچنىي بيزنەس» دەگەن بار ەكەن. قازاقتىڭ جالپاق تىلىمەن ايتساق, «ساتىلاتىن ءونىمدى قوراپتاۋ كاسىبى» دەگەن ءسوز عوي. بۇل كاسىپپەن وسىدان 4-5 جىل بۇرىن ءونىمدى وندىرۋشىلەر, ياعني فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار شۇعىلدانسا, سوڭعى كەزدەرى ساۋدا ورىندارى كوبىرەك قولعا الا باستاپتى. اقىلداسا كەلە, مۇنىمەن بىزگە دە شۇعىلدانۋعا بولادى دەپ شەشتىك. ويتكەنى ارپا, كۇرىش, بيداي – مۇنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ەلدە وسەدى عوي. تەك قوراپتارعا قۇيىپ, ارناۋلى پاكەتتەرگە سالىپ دەگەندەي, تاۋارلىق سيپات بەرسە, جەتىپ جاتىر. ءسويتىپ ءبىز وسى ءىستىڭ قۇرال-جابدىقتارىن ساتىپ اكەلىپ, ورناتتىق. مىنە, سودان بەرى دە جارتى جىلداي ۋاقىت ءوتتى, ءىسىمىزدىڭ بارىسى ازىرگە جامان ەمەس. قوراپتالعان, پاكەتتەلگەن ونىمدەرىمىز استانا, پاۆلودار, كوكشەتاۋ قالالارىنا تارالا باستادى. بىلايشا ايتقاندا, ءتۇرلى جارما ونىمدەرىن كوتەرمە ساۋدا ارقىلى ساتىپ الامىز دا, ولاردى دۇرىستاپ تازالاپ, پاكەتتەرگە سالىپ تاراتامىز جانە دۇكەنىمىز ارقىلى ءوزىمىز دە ساۋدالايمىز. ەندى وسى جارما ونىمدەرىن ءوزىمىز ءوسىرىپ كورسەك قالاي بولار ەدى, دەگەن ءبىر وي دا قىلاڭ بەردى. ارينە, وعان جەر كەرەك. جالپى ءبىزدىڭ قازاقستاندا ەڭبەك ەتەمىن دەگەن ادامعا مۇمكىندىكتەر مول عوي. تەك تالاپتانىپ, تالپىنا ءبىلىڭىز, – دەيدى اقمەيىر.
نۇربول مەن اقمەيىر – جاستارى وتىزدار شاماسىنداعى, ناعىز ومىرگە ەندى ارالاسا باستاعان جاستار. ءۇش بالا تاربيەلەپ وسىرۋدە. بىلايشا ايتقاندا بارىنە دە ۇلگىرۋدە.
ولار قازىر وزدەرىنىڭ بيزنەستەرىن ودان ءارى دامىتىپ, تۇتىنۋشىلار اراسىنداعى تانىمالدىعىن ارتتىرا ءتۇسۋ ءۇشىن «حالىق ماركاسى» بايقاۋىنا قاتىسۋدا. بۇل بايقاۋدىڭ بەرەتىن پايداسى مول ەكەندىگىنە سەنىمدى. ويتكەنى ونىمدەرىن كورمەلەرگە قويۋعا, تۇتىنۋشىلارعا تانىستىرۋعا, وزگەنىڭ وزات تاجىريبەسىنەن ۇيرەنۋگە جول اشىلادى. مەملەكەتىمىزدىڭ دە مۇنداي بايقاۋلاردى بەكەردەن بەكەر ۇيىمداستىرمايتىنى بەلگىلى. مىنە, وسىنداي تالپىنىس ۇستىندەگى جاستارعا وتباسىلارىڭىزدىڭ شاڭىراعى بيىكتەپ, كاسىپتەرىڭنىڭ كەرەگەسى كەڭەيە بەرسىن دەگەن تىلەگىمىزدى بىلدىرەمىز.
سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان»