ءماجىلىس داكتيلوسكوپيالىق جانە گەنومدىق تىركەۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن قاراعان بولاتىن. وسى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا قاتىسقان دەپۋتاتتار زاۋرەش امانجولوۆا, ابزال ەراليەۆ جانە ۆاسيلي ولەينيككە ءبىر-ءبىر سۇراقتان قويعان ەدىك.
– زاۋرەش جۇمانالىقىزى, ءسىز وسى زاڭ جوباسى قانشالىقتى ماڭىزدى دەپ ويلايسىز؟ بۇكىل حالقىمىزدى تىركەۋدەن وتكىزۋ ادام قۇقىن بۇزباي ما؟
– بۇل زاڭ جوباسى قازىرگى ۋاقىتتا اسا قاجەت. ونى بارلىق دامىعان ەلدەر قولدانادى. ارينە, ونىڭ ادام قۇقىقتارىن بۇزۋ ىقتيمالدىعى بار دەگەندى كوپتەگەن ادامدار ايتىپ ءجۇر. بىراق بۇلاي دەيتىن ادامدار تىركەۋدىڭ وزىنە قارسىلىق بىلدىرمەيدى, تەك دنك مەن ساۋساق ورنەكتەرىن ادامنىڭ ايرىقشا قاسيەتى رەتىندە پايدالانۋ تاسىلىنە جول بەرمەۋدى, سونىمەن بىرگە, ونى ساقتاۋدىڭ جوعارى دارەجەدە بولۋ كەرەكتىگىن ايتادى. مۇنداي دەرەكتەر قولدى بولىپ كەتسە, سۋىق قولدى ادامدار قىلمىستىق جولدا پايدالانۋى مۇمكىن عوي. سوندىقتان ولاردىڭ ساقتالۋ دارەجەسى جوعارى دەڭگەيدە بولۋ كەرەكتىگىن تالاپ ەتۋگە قوعام تولىق قۇقىلى.
سونىمەن قاتار, داكتيلوسكوپيالىق تىركەۋدىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى مەن قاعيداتتارىن زاڭ جوباسىن ءازىرلەۋشىلەر حالىققا ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرۋلەرى قاجەت دەپ سانايمىن.
– ابزال جۇماش ۇلى, ادام ولىمىنە قاتىستى قىلمىستى اشۋدا داكتيلوسكوپيالىق تىركەۋدىڭ وزىق ءادىس ەكەندىگى ايتىلۋدا. ونى قاي جەردەن كورۋگە بولادى؟
– داكتيلوسكوپيالىق تىركەۋدى ەنگىزۋدىڭ وزەكتىلىگى مەن قاجەتتىلىگى ازاماتتاردى ەسەپكە الۋدىڭ بىرىڭعاي بازاسىن قۇرۋ جۇمىسىن جەڭىلدەتەدى. ماسەلەن, جۇمىس ىزدەۋگە بايلانىستى كوپتەگەن ازامات ءبىر قالادان ەكىنشى قالاعا ۇنەمى كوشىپ جۇرەدى. مۇنداي جاعدايدا تۇرعان جەرلەرىنە تىركەلۋ ءادىسى ورىندالا بەرمەيدى. تىركەلمەگەن ازاماتتاردىڭ قازا تابۋ جاعدايلارى دا, وكىنىشكە قاراي, ءجيى كەزدەسەدى. وسىنداي جاعدايدا جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتارى تابىلماسا ونداي ادامنىڭ كىم ەكەندىگىن انىقتاۋ قيىنشىلىق تۋدىرادى. سونداي جاعدايدا داكتيلوسكوپيالىق مالىمەتتەرى ارقىلى ءمايىتتىڭ كىمدىكى ەكەنى انىقتالىپ, قايعىلى جاعداي تۋرالى تۋىستارىنا ۋاقتىلى حابار بەرۋگە بولادى.
بۇعان قوسا, سوڭعى ۋاقىتتاردا جيىلەپ كەتكەن تابيعي اپاتتارعا, ءورت, سۋ تاسقىندارىنا بايلانىستى كوپتەگەن ادام ەشقانداي قۇجاتسىز قالىپ جاتادى. ەگەر ازامات داكتيلوسكوپيالىق تىركەۋگە ەنگەن بولسا, ولاردىڭ قۇجاتتارىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى تەز ارادا شەشىلەدى. سونداي-اق, قاپيادا اقىل-ەسىن جوعالتقان ادامدار ءۇشىن دە داكتيلوسكوپيالىق تىركەۋدىڭ ماڭىزى زور. ادام ءوزى تۋرالى ەشقانداي ءمالىمەت بەرە الماعان كەزدە ونىڭ تۋىستارىن تاۋىپ بەرۋ ىسىنە داكتيلوسكوپيالىق تىركەۋلەر كومەككە كەلەدى. داكتيلوسكوپيالىق تىركەۋ ادامنىڭ بوستاندىعى مەن قۇقىنا ەشقانداي شەكتەۋ كەلتىرمەيدى.
– ۆاسيلي يۆانوۆيچ, ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, زاڭ جوباسىنىڭ تيىمدىلىگى قانداي؟
– مەن بۇل زاڭ جوباسى ازاماتتاردىڭ قۇقىن قورعاۋدى, قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى, ميگراتسيالىق باقىلاۋدى جانە قىلمىستىق ىستەردىڭ الدىن الۋدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى دەپ سانايمىن. زاڭ جوباسى حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەنگەنى ايتىلدى. بۇگىنگى كۇنى جۇزدەن ارتىق ەل وزدەرىندە وسىنداي ءتارتىپتى ەنگىزگەن ەكەن.
زاڭ جوباسىن جۇمىس توبىندا تالقىلاۋ بارىسىندا مۇددەلى تاراپتار وزدەرىنىڭ وزگەرتۋلەرى مەن تولىقتىرۋلارىن ايتتى. ولاردىڭ كوبى زاڭ جوباسىنا ەنگىزىلگەن. ماسەلەن, داكتيلوسكوپيالىق جانە گەنومدىق دەرەكتەردىڭ ساقتالۋىنا مەملەكەت كەپىلدىك بەرەتىندىگى تۋرالى زاڭ جوباسىنا تولىقتىرۋ ەنگىزىلگەنىن ايتا كەتۋگە بولادى. وسىنىڭ ءوزىن ادامداردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن, ءمۇددەلەرىن قورعاۋعا مەملەكەت جاۋاپتى ەكەندىگىنىڭ كورىنىسى دەپ سانايمىن.
جازىپ العان
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»