مۇگەدەك جاندارعا − كەدەرگىسىز ورتا

بۇعان دەيىن ەڭبەك جانە حا­لىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مي­نيسترلىگى تاراپىنان 2020 جىلعا دەيiن ەلiمiزدەگi الەۋمەتتiك ما­ڭىزى بار نىسانداردىڭ بارلىعى مۇم­كiندiگi شەكتەۋلi ازاماتتار ءۇشiن قولجەتiمدi بولۋى كەرەك­تىگى ايتىلدى. ەلىمىز 150 مەم­لەكەتتiڭ قاتارىندا «مۇم­كiن­دiگi شەكتەۋلi ازاماتتاردىڭ قۇ­قىقتارىن قورعاۋ جونiندەگi» كونۆەنتسياعا قول قويعانى بەلگىلى.

ال, كونۆەنتسيانىڭ باستى ما­سەلەسى مۇمكiندiگi شەكتەۋلى ازا­­ماتتارعا قولجەتiمدiلiكتi قام­تاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. وب­لىس ورتالىعىندا 2015 جىلى ەلىمىزدىڭ VI پاراليمپيادالىق ويىندار دا ءوتتى.

– جالپى, مۇگەدەكتەر ماسە­لەسىندە وڭىرلەر ءۇشىن تاجىريبە الماسۋ بويىنشا رەسپۋبليكالىق سەمينار وتكىزۋگە پاۆلودار وب­لىسى تاڭداپ الىندى. سە­بەبى, مۇگەدەكتەردىڭ قانداي جاع­داي­د­ا بولماسىن ءومىر سۇرۋگە بەيىم­دەلۋلەرى بويىنشا مونيتورينگ ناتيجەسىندە وبلىس ءبىرىنشى ورىندا تۇر. مۇنى ءبىز قىزمەت كورسەتۋدى ۇيىمداستىرۋمەن, مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمەلەردىڭ جۇ­مىسىمەن تانىسقان كەزدە دە كوردىك. سەمينار-كەڭەس تاجى­ري­بەنىڭ باسقا وڭىرلەردە ءساتتى جۇ­زەگە اسىرىلۋىنا وڭ اسەر ەتەدى دەگەن ويدامىن, − دەدى سۆەتلانا جا­قىپوۆا.

ۆيتسە-مينيستر ايتقان تاجىريبە مەن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن كەلگەن دەلەگاتسيا مۇشەلەرى وبلىس ورتالىعىنداعى «Profimed» مەديتسينالىق كەشەنىنە كەلگەندە كورىپ, تانىسقان-دى. كەشەننىڭ كىرەبەرىسىندە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا عانا ەمەس, سونداي-اق, اربامەن جۇرەتىن انالارعا ار­نالعان سىيىمدىلىعى 500 كەلى كوتەرەتىن قۇرىلعى ورنالاسقان.

− ءبىز پاندۋستاردان باس تارت­تىق, − دەيدى كەشەن ديرەكتورى گۇلبانۋ سەيتەنوۆا. – ويت­كەنى, بۇل ۇيدە ءليفتى بار, ەسىك­تەرى كەڭ, تابالدىرىعى جوق. مۇ­گە­دەكتەرگە قىزمەت جاسايتىن ار­نايى سانيتارلىق توراپ بار. ور­تالىقتان شىقپاي-اق باس­قا ءبىر كوتەرەتىن قۇرىلعىنىڭ كو­مەگىمەن دارىحاناعا بارىپ, كەرى قايتۋلارىنا بولادى. بۇل قۇرىل­عىنى ورناتپاس بۇرىن ساراپشىلار رەتىندە مۇگەدەكتەردىڭ وزدەرى شاقىرىلادى.

سەمينارعا كەلگەن توپ جۇمىس ساپارى بارىسىندا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى تالاپ ەتەتىن بالالارعا ار­نالعان پسيحولوگيالىق-پەدا­گوگيكالىق تۇزەتۋ ورتالىعىندا بولىپ, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق بەيىمدەۋ, دەفەكتولوگيا, پسيحولوگيا, لوگوپەد كابينەتتەرى جانە مونتەسسوري بولمەسى, ەمدىك دەنە شىنىقتىرۋ زالدارىمەن تانىس­تى. ورتالىققا ەستۋ, كورۋ, سويلەۋ, ويلاۋ قابىلەتى, تىرەك-قي­مىل اپپاراتى بۇزىلعان بالالار كەلەدى. بۇل جەردە قىزمەت جاسايتىن ءار ما­مان كابينەتتەرىنىڭ قىزمەتى جاي­لى ايتىپ, جابدىقتار مەن ادىس­تەمەلىك ادەبيەتتى كورسەتتى. سە­مينارعا كەلۋشىلەردى توپىراق تە­راپياسى, «دەلفا» قۇرىل­عى­سى, لوگوپەديالىق اۋماقتار, مون­­تەسسوري جابدىقتارى قىزىق­تىردى.

− ال تۇزەتۋ-دامىتۋ ساباق­تارىندا بالالار كۇن سايىن 70 مينۋت شۇعىلدانادى. ءبىز تۋعاننان باستاپ جەتى جاسقا دەيىنگى بالالارمەن جۇمىس ىستەيمىز. ورتالىققا كەلگەن قوناقتاردىڭ ءبىرى تسەرەبرالدى سال اۋرۋىنا شالدىققان 6 جاسار دميتري كازيمتسوۆتىڭ قاسىنا ايالدادى. سول ەكەن, ديما سالعان سۋرەتىن سىيعا تارتىپ, قولتاڭبا رەتىندە د ءارپىن جازدى. بۇل بىزدەر ءۇشىن تولقىنىستى ءسات, − دەيدى ورتالىق قىزمەتكەرى دينارا قايسينا.

بۇل كۇنى سەمينار جيىنمەن قاتار س.تورايعىروۆ اتىنداعى مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتە «توم: Kazakhstan» جوباسىن جۇ­زە­گە اسى­رۋ بويىنشا العاشقى شارا وت­كىزىلدى.

− «توم: Kazakhstan» – مۇم­كىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋعا ارنالعان. 2014 جىلدان بەرى اقش, ارگەنتينا, ۇلى­بريتانيا, يزرايل, برا­زيليا, كانادا, اۆستراليا مەن ۆەت­نامدا ۇيىمداستىرىلىپ كەلدى, − دەيدى تەل-اۆيۆ ۋنيۆەرسيتەتى كاسىپكەرلىك ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەلەنا دونەتس.

«TOM: Kazakhstan» جوبا­سىن پاۆلودار وبلىسىندا ىسكە اسىرۋ», ەلىمىزدەگى تەل-اۆيۆ ۋني­ۆەرسيتەتى «دوستار» قاۋىم­داس­تى­­عىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ءسانيا ارا­­پوۆانىڭ ايتۋىنشا, جوبا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ كۇندەلىكتى تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالعان. مۇندا شەبەرلەر مەن مۇگەدەك جاندار جۇمىس ىستەيدى. مىسالى, مۇ­گە­دەكتەردىڭ وبلىستىق ەرىكتى قو­عامدىق بىرلەستىگىنىڭ باسشىسى گەورگي چەتۆەريكوۆ باس­تا­ماسىمەن مۇگەدەك جاندار شاعىن اۆتوبۋستارعا ورناتىلعان مۇ­گەدەكتەرگە ارنالعان اربادان ءتۇ­سىپ-شىعۋدىڭ وزىندىك جۇيەسىن جا­ساپ شىققان. ۆيتسە-مينيستر س.جاقىپوۆا باستاعان دەلەگاتسيا كەلگەن كەزدە وسى قۇرىلعىنىڭ العاش­قى رەت ىسكە قوسىلىپ, جۇر­گەنىن كورسەتتى. اربادا وتىرعان مۇ­گە­دەكتەر كولىكتى ەندى وزدەرى جۇرگىزە الادى.

− بۇل جاڭالىق ەمەس شى­عار. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە مۇگە­دەكتەرگە كولىكتەر بەرىلەتىن. قا­زىر دە مۇگەدەكتەر جاسايتىن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا جە­ڭىلدىكتەر بەرىلگەنى قاجەت-اق , − دەيدى گ.چەتۆەريكوۆ.

وبلىس ورتالىعىنداعى «سا­مال» ساۋىقتىرۋ ورتالىعى سال اۋرۋى­نا شالدىققان بالالاردى ەمدەۋمەن 20 جىلدان بەرى اي­نالىسىپ كەلەدى. ورتالىقتا 54 قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى, 180-دەي بالا بار, ولاردىڭ 105-ءى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جەت­كىن­شەك, 75 بالعىن شاعىن ورت­الىققا با­رادى. وسى جىلدار ىشىندە ور­تالىق 4,6 مىڭنان استام بالا دەن­ساۋلىعىن ساۋىقتىردى.

− سىزدەر وتە ۇلكەن قايىرىمدى جۇمىس جاساپ جاتىرسىزدار, − دەدى سۆەتلانا جاقىپوۆا ورتالىق قىزمەتكەرلەرىنە.

وتكەن جىلى وبلىستىق اكىم­دىكتىڭ قولداۋىمەن «جۇمىسپەن قام­تۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باع­دارلاماسى شەڭبەرىندە قالا­داعى قاجەتتى عيماراتتارعا 37,5 ميلليون تەڭگەگە جوندەۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلىپ, قازىر بۇل جەر­لەردە اۋتيست بالالار اتا-انالارىنىڭ اسسوتسياتسياسى مەن «التىن باتا» قورى جۇمىس ىس­تەۋدە. بالالار ورتالىقتا ار­تيكۋلياتسيالىق جاتتىعۋمەن وقى­تىلادى.

− بالامەن ۇنەمى قارىم-قاتى­ناستا بولۋ كەرەك. كوپ نارسە اتا-انالارعا بايلانىستى. بالالاردى اۋتيزم جاعدايىنان شىعارۋ ءۇشىن ەڭبەكتەنۋدەمىز,–دەيدى پاۆ­لودارلىق اۋتيست بالالار اتا-انالارى اسسوتسياتسياسىنىڭ قۇ­رىل­تايشى-ديرەكتورى داميرا ابد­راحمانوۆا.

وبلىستىق ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى بالتاباي قاپپاسوۆتىڭ ايتۋىنشا, وبلىستا 28 مىڭنان استام مۇگەدەك تۇرادى. نەگىزىنەن بارلىق مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءۇشىن ەسىكتەرى اشىق. جەكە مەنشىك نى­سانداردىڭ يەلەرى دە بۇل ماق­ساتتى ىسكە قوسىلاتىندىعىنا سەنىمدى. وبلىس بيۋدجەتىنەن مۇگەدەكتەردى وڭالتۋعا بيىل 2748 9 تەڭگە ءبو­لىنىپتى. مۇگەدەكتەرگە الەۋ­مەت­تىك قىزمەتتەر كورسەتىلەدى. بىل­­تىر وبلىستىق بيۋدجەت قارا­جاتى ەسەبىنەن شارباقتى اۋدانى, شالداي اۋىلىندا جۇيكە اۋرۋلارىن ەمدەيتىن, ماي اۋدانىندا اۋداندىق اۋرۋحانا نەگىزىندە اياق-قولدارىنىڭ كەمتارلىعى بار جاندارعا ارنالعان وڭالتۋ ورتالىعى اشىلدى. وبلىستىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن جو­عارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدج­دەردە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى 135 ستۋدەنت ءبىلىم الادى. وزدى­گىمەن وقۋ ورنىنا بارا الماي­تىن 440 بالا ۇيدە وقيدى. ولارعا توقسان سايىنعى 6 اەك مول­شەرىندە جاردەماقى بەرىلەدى. قوسىمشا قاراجاتقا 467 اربا ساتىپ الىندى. كورسەتىلەتىن قىزمەت ساپاسى جاقسارىپ كەلەدى.

سەمينارعا قاتىسۋشىلار مۇم­كىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىنا كەدەرگىسىز ورتا جاساۋ, جەرگىلىكتى بيلىك ورىن­دا­رىنىڭ مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جۇمىسپەن قامتۋى, ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ, ۇيدە ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ, سونىمەن قاتار, باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان ادامداردى جازاسىن وتەپ جۇرگەن جەرلەرىندە جۇ­مىسقا ورنالاستىرۋ سياقتى ما­سەلەلەردى تالقىلاپ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن سەرىكتەستىكتە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس شەڭبەرىندە وڭالتۋ بويىنشا جۇمىس تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى.

فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان»

پاۆلودار وبلىسى