– سەرىك قۋاندىق ۇلى, بىلىكتى نەيروحيرۋرگ, زاماناۋي كلينيكا جۇمىسىن جولعا قويعان ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە شەتەلدىك دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنان حابارىڭىز مول. ەڭبەك ونىمدىلىگى جوعارى ەلدەردە مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى بۇرىننان بار. بۇل جاڭا جۇيە قازىرگى وتاندىق مەديتسينانىڭ جاي-كۇيىن ودان ءارى جاقسارتا الا ما؟ شەتەلدىك تاجىريبەلەردە سىزگە قاي ەلدىڭ ساقتاندىرۋ ءادىسى قولايلى كورىنەدى؟
– مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى گەرمانيا, فرانتسيا سىندى كوپتەگەن ەلدەردە بۇرىننان جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ولار بۇل جۇيەنى ءتيىمدى پايدالانۋدا. دارىگەرلىك كومەكتىڭ ساپاسى جاقسى, پاتسيەنتتەردىڭ ەمدەلۋ دەڭگەيى جانە دارىگەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايلارى جوعارى. پاتسيەنتتەر اعىلىپ كەلىپ جاتقان كلينيكالاردىڭ جاي-كۇيى قاي جاعىنان قاراساڭىز دا وتە جاقسى. دارىگەرلەر بىلىگىنە ساي, قاجەتتىلىگىنە وراي جوعارى جالاقى الادى. ءارى پاتسيەنتتەرى دە تولەگەن جارناسىنىڭ قايدا كەتكەنىن ءبىلىپ وتىرادى. وعان ولار وسى ساقتاندىرۋ جۇيەسى ارقىلى جەتىپ وتىر. وركەنيەتتى مەملەكەتتەردىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن قالتاسىنان اقشا تولەيتىنى قالىپتى جاعدايعا اينالعان. مورالدىق-پسيحولوگيالىق, ەكونوميكالىق تۇرعىدان ەشقانداي وعاشتىعى جوق دۇنيە. ەلىمىز اتالعان ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرىن نەگىزگە الا وتىرىپ, ۇلتتىق مەديتسينانىڭ ءارى قاراي دامۋىندا جاڭا جۇيەنى قاجەت دەپ تاۋىپ, زاڭمەن بەكىتتى.
قازاقستاندىقتار ءۇشىن ءمامس جۇيەسىنىڭ ەنۋىمەن ساپالى مەديتسينالىق كومەككە قولجەتىمدىلىك ارتىپ, دەنساۋلىقتى جاقسارتۋ, ادام ءومىرىن ۇزارتۋ, امبۋلاتورلىق-دارىلىك قامتاماسىز ەتۋدى كەڭەيتۋ, بەيرەسمي تولەمدەردىڭ دەڭگەيىن ازايتۋ كوزدەلۋدە. بۇل جامان نارسە مە؟ ال مەملەكەت ءۇشىن كۇتىلەتىن ناتيجە نە دەسەك, ونى دا سانامالاي كەتۋگە بولار. بىرىنشىدەن, ەشكىمدى الالاماي-قۇلالاماي مەديتسينالىق كومەكپەن جان-جاقتى جانە جاپپاي قامتۋ جۇزەگە اسىرىلادى, ەكىنشىدەن, دەنساۋلىققا قاتىستى مەديتسينالىق مەكەمەلەر مەن ازاماتتاردىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى ارتادى, ۇشىنشىدەن, دەنساۋلىق ساقتاۋدا تۇتىنۋ كولەمىن تەڭدەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تۇراقتى قارجىلىق جۇيە قۇرىلادى. سونىڭ ارقاسىندا بيۋدجەتكە تۇسەر سالماق جەڭىلدەپ, دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ نارىقتىق مەحانيزمدەرى جەتىلدىرىلەدى. وعان قوسا جەكە دەنساۋلىق ساقتاۋدى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ يندۋسترياسىن دامىتۋ ءۇشىن ىنتالاندىرۋ (قوسىمشا جۇمىس ورىندارى مەن تەحنولوگيالار), قارجى رەسۋرستارىن پايدالانۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, قوعام الدىندا ەسەپ بەرۋگە مىندەتتىلىك سىندى ماڭىزدى ماسەلەلەر شەشىلمەك. وسى جۇمىستار ورىندالعان جاعدايدا قازىرگى وتاندىق مەديتسينانىڭ جاي-كۇيى ودان ءارى جاقسارا تۇسەدى دەگەن ويدامىز.
– بۇرىن ۇكىمەتتەن قارجىلاندىرىپ كەلگەن قىمبات وپەراتسيالاردىڭ قولجەتىمدىلىگى قانداي بولماق؟ بۇرىنعى كۆوتامەن جاسالاتىن وپەراتسيالار سانى ازايىپ قالماي ما؟
– ءمامس جۇيەسىندە ەل ازاماتتارى ءۇشىن كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك پەن مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ پاكەتتەرى شەڭبەرىندە قاراستىرىلعان كومەك قور ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلاتىندىقتان, وپەراتسيالاردىڭ قولجەتىمدىلىگى تۋراسىندا ءسوز بولماۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن. قايتا جوعارى ساپالى جانە جوعارى تەحنولوگيالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ كولەمى كەمىمەي, ۇلعايۋى ابدەن مۇمكىن.
– جاڭا جۇيە مۇلتىكىسىز قىزمەت ەتۋى ءۇشىن باستاپقى كومەك بەرەتىن مەديتسينالىق مەكەمەلەر – ەمحانالار, امبۋلاتوريالار مەن وزىق كلينيكالار اراسىنداعى بايلانىستار قالاي جۇرگىزىلۋى ءتيىس؟
– ساقتاندىرۋدىڭ بۇل ۇلگىسى بويىنشا شىعىنداردى قىسقارتۋدىڭ ارقاسىندا ءوندىرىس كولەمى مەن كاسىپورىننىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزىپ, ەكونوميكالىق پايدا اكەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. وسى ورايدا ساپاسى جوعارى باستاپقى كومەك الۋ, قاجەتتى ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ, ەلىمىزدەگى ۇزدىك كلينيكالاردا ءتيىمدى ەمدەلۋ جانە قىمبات باعالى وپەراتسيالار جاساتۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولۋى جۇمىس ىستەيتىن ءار ازاماتتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا, ەڭبەككە جارامسىزدىق قاعازدارىنىڭ مەرزىمىن قىسقارتۋعا, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ شىعىندارىن ازايتۋعا ىقپال ەتسە دەگەن ماقسات تۇرعانى ايقىن. ياعني, بەرىك بايلانىستار ورناۋى ءتيىس. سول سەبەپتەن دە ەمحانا ماماندارىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرۋدە ۇزدىك كلينيكالار جانىنداعى ەمحانالاردىڭ تاجىريبەلەرى ەسكەرىلۋى ءتيىس دەگەن ويدامىن. جانە ەمحانالار جۇمىسىنا جوعارى بىلىكتى كونسۋلتانتتار تارتۋ قاجەت ءتارىزدى. شەبەرلىك ساباقتارى, سەمينار-ترەنينگتەر وتكىزۋدىڭ ماڭىزى جوعارى. وقۋ مەن تاجىريبە استاسپاي بىلىكتىلىك كوتەرىلمەيدى.
– شەت ەلدەردەگى مىندەتتى ساقتاندىرۋدا دارىگەرلەردىڭ قىزمەتى مەن قۇقىعىن ساقتاندىرۋ جۇيەسى بار. بۇل بىزگە قاجەت پە؟
– سوڭعى 5-6 جىل ىشىندە ەلىمىزدە دارىگەرلەر قىزمەتىنە قاتىستى سوت پروتسەستەرىنىڭ سانى جانە ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا كەلتىرىلگەن مورالدىق زيانعا قاتىستى ازاماتتىق-قۇقىقتىق ارىزدار ءبىرشاما ءوستى. بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى «مەديتسينالىق مىندەتتەمەنى مىندەتتى ساقتاندىرۋ» تۋرالى زاڭدى قاراستىرۋدا. شىنىن ايتقاندا, ەل ازاماتتارىن مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋمەن قامتىعاننان كەيىن دارىگەرلەر قىزمەتىن دە ساقتاندىرۋ مەدالدىڭ ەكى جاق بەتىندەي قاجەت دۇنيە ءتارىزدى. مەديتسيناعا جاڭاشا نارىقتىق قاتىناستار ەنۋىمەن بىرگە ونىڭ بۇگىن بولماسا ەرتەڭ كەرەك بولاتىنى ايقىن.
– ءوزىڭىز جەتەكشىلىك جاسايتىن كلينيكا جاڭا جۇيە بويىنشا جۇمىس جاساۋعا قانشالىقتى دايىن؟
– مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ الەمدىك ترەندتە جالپى ءبىر قالىپقا كەلدى. ءوزىنىڭ دەنساۋلىعىنا قاتىستى حالىقتىڭ وي-ءورىسىن وزگەرتۋ وتە قيىن مىندەت, بۇل تەك دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنەن عانا ەمەس, مەملەكەتتەن دە تۇراقتى جۇمىستى تالاپ ەتەدى. پروفيلاكتيكالىق باعىت, ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىنا جاۋاپتى كوزقاراس قالىپتاستىرۋ ءبىرىنشى ورىنعا شىعۋى كەرەك. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ الدىندا مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىبي دەڭگەيى مەن مەديتسينا ۇيىمدارىنىڭ قورمەن جاراقتاندىرىلۋىن جاقسارتۋ, ساپالى مەديتسينالىق قىزمەت مەنەدجمەنتىن ەنگىزۋ تۋرالى مىندەت تۇر. ال «ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى» اق بارلىق ماسەلەلەردى جان-جاقتى قاراپ, انىقتادى, مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە دايىن.
اڭگىمەلەسكەن
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»