مۇنايلى ايماقتىڭ مادەنيەتىندە بەتبۇرىس بار

بيىل 7 مادەنيەت ءۇيى اشىلادى

مادەنيەت مەكەمەلەرىنىڭ ما­تەريالدىق-تەحنيكالىق جاعىنان قامتىلۋىنا وبلىس باسشى­لى­عى ۇنەمى نازار اۋدارىپ كەلەدى. بي­­ىل وسى ماقساتقا 220,3 ملن تەڭ­گە قارالعان. شىعارماشى­لىق ۇجىم­­داردىڭ ساحنالىق كي­ىمدەرى مەن مۋزىكالىق اسپاپتارى جا­ڭار­تىلدى. مادەني ۇيىم­دارعا 32 اۆتوكولىك الىندى. تاۋەلسىزدىك جىل­دارىندا جى­لىوي, ماقات, قۇر­مانعازى, ين­دەر, يساتاي اۋداندارىندا جانە اتىراۋ قالاسىندا جا­ڭا­دان 8 مادەنيەت عيماراتى بوي كو­­تەردى. وتكەن جىلى ين­دەر, يسا­تاي اۋداندارىنىڭ ورتا­لىق­­تا­رىندا مادەنيەت ۇيلەرى پايدا­لانۋعا بەرىلدى. اتىراۋ قا­ل­اسى تومارلى, يساتاي اۋدانى جان­باي, قىزىلقوعا اۋدانى مۇ­قىر, ماحامبەت اۋدانى سارى­تو­عاي سەلولارىندا جاڭا مادەني وشاقتاردىڭ قۇرىلىسى باستالدى.  وبلىستىق مادەنيەت, مۇرا­عاتتار جانە قۇجاتتاما باسقار­ماسىنىڭ باسشىسى ءابىل جولا­مانوۆ ايماقتاعى ءىرى كاسىپ­ورىن­داردىڭ الەۋمەتتىك نىسان­دار قاتارىنىڭ ارتۋىنا ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن ايتادى. مىسالى, «تشو», «نكوك» كاسىپ­ورىن­دارىنىڭ دەمەۋشىلىك قارا­جاتى ەسەبىنەن 2,8 ملرد تەڭگەگە 7 جاڭا نىساننىڭ قۇرى­لىسى باس­تالعان. تاعى 3 مادەنيەت ءۇيىن سالۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇجاتتار جاساقتالۋدا. مادەنيەت مەكەمەلەرىنىڭ كۇر­دەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, جاڭا­رۋى­­نا ەلباسى تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان مەملەكەتتىك باع­دار­لامالار وڭ ىقپالىن تيگىزىپ كەلەدى. بۇگىنگە دەيىن كۇردەلى جون­دەۋدەن وتكەن 38 نىساننىڭ 27-ءسى «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى اياسىندا جاسالدى.  – ەندى 7 مادەنيەت مەكەمەسىنە جاڭا عيمارات كەرەك, – دەيدى ءا.جو­لامانوۆ. – ولار يساتاي اۋدانى قامىسقالا, ماحامبەت اۋدانى المالى, قىزىلقوعا اۋدانى ەسپاي, قۇرمانعازى اۋدانى تەڭىز, بايدا, اسان, سۇيىندىك ەلدى مەكەندەرى.

ەسكەرتكىشتەر – ەل مۇراسى

تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ تا­عى ءبىر جەمىسى – تاريحي-مادەني مۇرا نىساندارىن قورعاۋ, زەرتتەۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىستار جۇر­گىزىلدى. قازىر وبلىستا 317 رەس­پۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەر مەملەكەت قورعاۋىنا الىنعان. «ودان باسقا سوڭعى جىلدارى انىقتالىپ, تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىنىڭ الدىن-الا ەسەپكە الۋ تىزىمىنە ەنگىزىلگەن 511 ەسكەرتكىش بار, – دەيدى ءابىل تاۋفيح ۇلى. – تاۋەل­­سىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى تاريحي-مادەني مۇرانى قور­عاۋ جۇ­مىسىنداعى قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەر شەشىمىن تابا باستادى. ەسكەرتكىشتەر تىزىمىندە تۇرعان ۇيلەر مەن عيماراتتار, باسقا دا قۇرىلىستار مەكەمەنىڭ رۇقساتىنسىز بۇزىلىپ, جويىلا باستاعان ەدى. بىرقاتارى جەكە­شە­لەندىرىلىپ كەتكەن-ءدى. بۇل جاع­­دايلار نەگىزىنەن اتىراۋ قالا­سىنىڭ ەسكى بولىگىندەگى ۇيلەر مەن عيماراتتاردا ورىن الدى. كەيىنگى كەزەڭدەردە ەسكەرتكىشتەردى جاڭارتۋ مەن عىلىمي زەرتتەۋ ىسىنە كوڭىل بولىنە باستادى. 15 تاريحي-مادەني كەشەندەر مەن ەسكەرتكىشتەر بوي كوتەردى. اتىراۋ وبلىسىنان ۇلى وتان سوعىسىنان قايتپاي قالعان 27 مىڭنان استام بوزداقتارىمىزدىڭ ەسىمى قاشالىپ جازىلعان مە­مو­ريالدىق قابىرعا, اۋعان سوعى­سىنا قاتىسۋشىلارعا ارنالعان ەسكەرتكىش, ەل ارداق تۇتاتىن بەلگىلى تۇلعالار يسا­تاي-ماحامبەت, سۇلتان بەي­بارىس, قۇرمانعازى, دينا, جۇ­مە­كەن ناجىمەدەنوۆ جانە ت.ب.ارناپ ەسكەرتكىشتەر مەن مە­مو­ريالدىق-ساۋلەتتىك كەشەندەر تۇرعىزىلدى.2016 جىلدىڭ وزىندە قوعام قايراتكەرى, اقىن فاريزا وڭعارسىنوۆاعا ارنالعان ەسكەرتكىش اتىراۋ قالاسىنان بوي كوتەردى. قازىر بەلگىلى تۇلعالار حاميت ەرعاليەۆ, ءابۋ سارسەنباەۆ, قارشىعا احمەدياروۆقا وبلىس ورتالىعىنان, ال ماحامبەت وتەمىس ۇلىنا ماحامبەت اۋدانىنان ەسكەرتكىش تۇرعىزۋ جۇمىستارى قولعا الىنىپ جاتىر». بۇگىنگە دەيىن قالپىنا كەلتى­رىلگەن ەسكەرتكىشتەر سانى 22-گە جەتكەن. 140 ەسكەرتكىشكە قور­عاۋ تاقتاسى ورناتىلدى. وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆتىڭ قول­داۋىمەن اتىراۋ وڭىرىندەگى ءىرى ار­­حەولوگيالىق ەسكەرتكىش, قا­زاق حاندىعىنىڭ العاشقى استاناسى بولعان ورتاعاسىرلىق سارايشىق قالاشىعىن جايىق وزەنىنىڭ ارناسىنىڭ شايىپ كە­تۋىنەن ساقتاپ قالۋعا 1,6 ملرد. تەڭگە قارالىپ, جاعانى بەكىتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. وسى ماسەلەگە وراي بيىل اقپان ايىندا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ قاتىسۋمەن كوميسسيا وتىرىسى وتكىزىلىپ, وندا سارايشىق قالاشىعىنا قاتىستى ماسەلەلەر تالقىلاندى. ءساۋىر ايىندا استانا قالاسىندا «سارايشىق: ۇلى قالانىڭ تاريحى» تاقىرىبىندا حالىقارالىق تا­جىريبەلىك-كونفەرەنتسيا ۇيىم­­داستىرىلدى. بۇدان ءبىز سا­­رايشىق قالاشىعىنىڭ ساق­­تالۋىنا ۇكىمەت تاراپىنان دا ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانىن كورەمىز. سارايشىق قالاشىعىنىڭ قورعاۋ ايماعى انىقتالىپ, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىمەن كەلىسىلۋدە. باسقارما باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, 2007 جىلدان باستاپ ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەرگە زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇيەلى جۇر­­گىزۋ ءىسى قولعا الىنعان. قىزىل­قوعا اۋدانىندا ورنالاسقان قا­را­باۋ وباسىنا, ورتاعاسىرلىق «قور­عانشا» قالاسىنا جانە جىلى­وي اۋدانىنداعى «قىزىل­قورعان» قالاشىعى مەن ين­دەر اۋدانىنداعى «تاسوبا» مەكە­­نىنە, قىزىلقاباق, بور­سىق قورعان­دارىنا, ماقات اۋدا­نىن­داعى «تاس­­كەشۋ» كەرۋەن سارايى­نىڭ ورنىنا ارحەولو­گيا­لىق قاز­ب­ا جۇمىستارى جۇر­گىزىل­دى. تا­­ريحي-مادەني مۇرا­نى قور­عاۋ سالا­سىنداعى قۇجاتتار­دى ەلەك­ترون­دىق جۇيەگە قوسۋ ماقسا­تىندا «تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرت­كىش­تەرىنىڭ مالىمەت بازاسى» جاسالدى. اتىراۋ وبلىسى­نىڭ تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرت­كىش­تەرى­نىڭ جيىنتىعىنىڭ 4 توم­دىعى شى­عارىلدى. رەسەيدىڭ ماسكەۋ جانە سانكت-پەتەربۋرگ قالالارىنىڭ ار­حيۆ­تەرى مەن كىتاپحانالارىنا ار­حەو­لوگيالىق ەكسپەديتسيا ۇيىم­داس­تىرىلىپ, «يستوريا ي كۋلتۋرا اتى­راۋ ۆ رۋسسكيح يستوچنيكاح ء(حVىىى-حح ۆۆ.)» اتتى دەرەكتەر جينا­عى­نىڭ 5 تومد­ىعى, «سارايشىق بابالار مۇ­راسى» كىتاپتارى جارىققا شىقتى.

ەل ءىشى – ونەر كەنىشى

قازىر وبلىستاعى مادەنيەت سالاسىندا 2347 قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا وننان استام شىعارماشىلىق ۇجىم قۇرىلدى. مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان 24 مادەنيەت قىزمەتكەرى باسپانالى بولدى. «ونەر يەلەرىنە كورسەتىلگەن قول­داۋ وڭ ناتيجەسىن بەرىپ كەلەدى. «مۇراگەر» فولكلورلىق ءانسام­بلى بيىل ءۇندىستاندا وتكەن حالىق­ارالىق مۋزىكا فەستيۆالىنە قاتىس­تى. بەلگىلى قولونەر شەبەر­لەرى حاليفا مۋسينا مەن قايرات شاپاباەۆتىڭ جۇمىستارى باش­قۇرت­ستاندا بول­عان كورمەدە جوعارى باعالاندى. ايتا­لىق, رەسەيدە وتكەن ءىىى-ءشى حالىقارالىق «روزى روس­سي-2017» حورەوگرافيالىق انسام­بل­دەر­دىڭ فەستيۆال-كونكۋرسىنا فيلار­مونيانىڭ ء«ىنجۋ-مارجان» جانە «ماحامبەت» بي انسامبلدەرى قاتىسىپ, بىرنەشە جۇلدەلى ورىنعا يە بولدى. ماسكەۋ قالاسىنداعى گنەسيندەر اتىنداعى رەسەي مۋزىكا اكەدەمياسىنىڭ ۇلكەن زالىندا وتكەن الەمدىك ۇلتتىق وركەسترلەردىڭ IV حالىقارالىق فەستيۆالىنە «نارىن» حالىقتىق ۇلت اسپاپتار وركەسترى قاتىستى. ماحام­بەت اتىنداعى قازاق دراما تەاترى ۇجىمى رەسەي فەدە­راتسياسىنىڭ ماسكەۋ قالاسىندا گ.ءپرياحيننىڭ «تەرگەۋ» سپەكتاكلى­مەن گاسترولدىك ساپاردا بولدى. سون­داي-اق, تەاتر ۇجىمىنا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ كەرچ قالا­سىنداعى «بوسپورسكي اگونى» حالىقارالىق فەستيۆالىنە, اقش-تىڭ ۆاشينگتون, نيۋ-يورك قالالارىنان جانە ماكەدونيا مەملەكەتىنەن شاقىرتۋلار ءتۇستى. وتكەن جىلى «مۇراگەر» فول­كلورلىق ءانسامبلى مىسىر ەلىنىڭ كاير قالاسىندا وتكەن فول­كلورلىق فەستيۆالگە قاتىستى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە شى­عارماشىلىق ۇجىمدار 20-عا تارتا شەت ەلدەردە ونەر ساپارلارىمەن بولدى. سالاداعى ىلكىمدى ىستەردىڭ باستاۋ الۋىندا ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى زور ماڭىزعا يە. الداعى اتقارار جۇمىس­تارىمىزدىڭ التىن قازىعى دا – وسى», – دەيدى ءابىل جولامانوۆ.

باقىتگۇل باباش,

«ەگەمەن قازاقستان»

اتىراۋ