قياردىڭ ءوزىن پيارسىز جەمەيتىن زامان عوي قازىر. برەندتەن بەرەكە تاۋىپ, يميدجبەن يگىلىككە جەتىپ جۇرگەندەر جەتكىلىكتى. جارناما دەگەن جەلكەمىزدە جاربيىپ وتىر. تەلەديداردا دا, كوشەدە دە بەتپە-بەت كەلەسىز.
ءار وبلىس, قالاعا ءتان ەسكەرتكىشتەر بار. الگى ەسكەرتكىشتەر سول ايماقتىڭ برەندى ىسپەتتەس بولىپ كەلەدى. ماسەلەن, استانادا كەنەسارى, الماتىدا ابىلاي حان! ءبىزدىڭ ايماقتا دا ونداي ايبارلى ەسكەرتكىشتەر بار. ءبىرى – قارا قىپشاق قوبىلاندىعا قويىلعان. ەكىنشىسى – ءجالاڭتوس باھادۇرگە ارنالعان. قوبىلاندى قالانىڭ ءىشىندە تۇر. ءجالاڭتوس اۋەجايدان قالاعا كىرە بەرىستە, جاڭا مەشىتكە قاراما-قارسى جەردە ورناتىلعان.
ايتپاعىمىز, ءجالاڭتوس باھادۇردىڭ جايى. ەسكەرتكىش ەڭسەلى. قالاعا كىرە بەرگەندە قارعىپ تۇرعان اتىمەن, سەستى جۇزىمەن قارسى الادى. وسى جەردى جانكەشتىلىكپەن قورعاعانى سەزىلىپ تۇرادى. قازاق جەرىن ازات ەتۋدە قىلىشى قىنىندا جاتپاعانىن باعامدايسىز. ءومىرى ەرلىكپەن وتكەن وسىنداي بابالاردىڭ بولعانىن ماقتان ەتەسىز. ساۋلەلى ساۋلەت ونەرى قاي جاعىنان الىپ قاراساڭىز دا ورىندى جاسالعان.
قالي سارسەنباي اعامىز ءبىر كەزدەرى « ۇلىلىقتىڭ بەتىن كىم جۋادى؟» دەگەن ماقالا جازعان. ماقالا الماتىداعى اباي ەسكەرتكىشى تۋرالى. حاكىم ابايدىڭ تاس مۇسىنىنە قۇس ساڭعىپ كەتكەن عوي. سودان ۇلى ابايدىڭ بەتى قانشا ۋاقىت بويىنا ساتال-ساتال بولىپ تۇرعان. قالي اعا وسىنى جازدى. ءبىر كۇنى تروللەيبۋسپەن كەتىپ بارا جاتساق, ابايدىڭ بەتى جۋىلىپ جاتىر ەكەن. قۇزىرلى ورىن قالامگەردىڭ سوزىنە قۇلاق اسقان. ايتقانىن ىستەگەن. سول سەكىلدى, قىزىلورداداعى ءباھادۇر بابانىڭ جايىن ايتۋ بىزگە جازىلىپ تۇر.
اقمەشىتتىڭ اۋا رايى وزگەشە. الماتىداعىداي اۋىق-اۋىق جاڭبىر جاۋمايدى. ەسەسىنە جەل بار. جەردىڭ بەتىندەگىنى اسپانعا شىعارىپ الاقۇيىنداتقاندا اناۋ-مىناۋ ادامىڭدى قاڭعالاقتاتىپ جىبەرەدى. قاتتى جەل تۇرعاندا قۇم شايناپ, تاس تۇكىرۋگە ەرىكسىز ءماجبۇر بولاسىز. ەسكەرتكىشتىڭ كىرلەۋىنە وسى جەلدىڭ دە ءوز ىقپالى بار. باھادۇردىڭ تاس ءمۇسىنىن شاڭعا كومىپ, توپىراقپەن جاۋىپ تاستايدى. اراكىدىك جاۋعان جاڭبىرمەن شاڭ ارالاسادى دا, ەسكەرتكىش تسەمەنت قوسىلعان باتپاق سەكىلدى بولىپ تاستاي قاتىپ شىعا كەلەدى. ءجيى-ءجيى جۋماسا, قوجىرلانىپ كەتپەي قويادى.
دەسەك تە, اعال-ساعال بولعان ەسكەرتكىشتىڭ بەتىن سۇرتكەن ادام كورمەدىك. سارشا تامىزىڭىز دا ءتۇستى. جاز بويىنا ەسكەرتكىش شاڭ باسىپ, توپىراق شايعان كۇيىندە تۇردى. ءارى-بەرى وتكەن سايىن توپىراقا كومىلىپ تۇرعان بابا ءمۇسىنىن كورىپ: «وسىنى جۋاتىن ادام جوق پا؟» دەپ ويلاعانىمىزدى جاسىرمايمىز. بىراق ەشكىم جۋمادى.
«ايتقان ادامنىڭ اۋزى جامان». سوندا دا ايتايىق. قالا اكىمدىگىندە باسىن كوتەرىپ جۇرەتىن ادام جوق-اۋ, وسى. ەگەر باستارىن كوتەرىپ جۇرسە, بابانىڭ باتپاققا باتىپ تۇرعانىن كورەتىن ەدى عوي. قالا اكىمىنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى ورىنباسارى وسىنى كورمەدى دەگەنگە سەنبەيمىز؟ اۋەجايدان قوناق كۇتىپ الىپ, شىعارىپ سالىپ ءجۇرگەندە ءبىر رەت بولسا دا بايقاعانى انىق. بولماسا, قالاداعى مادەني مۇرالاردى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا ءتيىس مادەنيەت ءبولىمىندەگىلەردىڭ دە بايقاماۋى ميعا سىيمايدى. قىسقاسى, باباسى شاڭعا كومىلىپ تۇرعاندا, بالالارى جانىنان ءارى-بەرى جۇگىرىپ ءوتىپ كەتىپ ءجۇردى. بىرەۋى دە «وسى ەسكەرتكىشتى تازالاۋ كەرەك ەكەن عوي» دەپ ويلامادى. ويلاسا, ءباھادۇر بۇلاي تۇرماس ەدى. ايتپاقشى, ەستۋىمىزشە, وسى قىزىلورداڭىزدا «ءجالاڭتوس ءباھادۇر» اتىنداعى قور بار ەكەن. ەسكەرتكىشتىڭ ورناتىلۋىنا سولار مۇرىندىق بولعان. ەڭ بولماسا, وسى قورداعىلار دا قولىن قيمىلداتپادى. قولىن قيمىلداتپاي-اق قويسىن, اۋزىن جىبىرلاتىپ, قۇزىرلى ورىنعا ايتۋعا بولادى عوي. ول دا جوق.
جوعارىدا يميدج بەن برەند دەگەن سوزدەردى بەكەر ايتپادىق. قالاساڭىز دا, قالاماساڭىز دا, ەسكەرتكىش ءبىزدىڭ برەند. قالاعا كەلگەن قوناق الدىمەن وسى باھادۇر بابانىڭ تاس مۇسىنىنە كوز توقتاتادى. اعال-جاعال بولىپ تۇرعان ەسكەرتكىشتى كورگەن ادام نە ويلاپ كەتەدى؟ ءارى-بەرىدەن سوڭ ءبىزدىڭ مادەنيەتتىلىگىمىزدى دە سونىمەن ولشەۋى مۇمكىن. «ءيتىڭ جامان» دەسە نامىستان جارىلارداي بولاتىن قازاقتىڭ بالاسىمىز. «مادەنيەتتەرىڭ تومەن ەكەن» دەسە شە؟ بەتىمىزبەن جەر باسپايمىز با؟ سوندىقتان بابا ەسكەرتكىشى كۇن ءساۋلەسىمەن شاعىلىسىپ, اي نۇرىمەن استاسىپ تۇرۋى قاجەت.
ەرجان بايتىلەس, قىزىلوردا.