كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىس ساپارىمەن ەلىمىزدىڭ ءوندىرىس وشاعى پاۆلودار وبلىسىنا كەلدى.
قازاقستاننىڭ تاياۋ بولاشاقتاعى قارقىندى ەكونوميكالىق دامۋ الەۋەتىنىڭ نەگىزگى تۇعىرى بولاتىن 2020 جىلعا دەيىنگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ العاشقى بەسجىلدىعىنىڭ ەكىنشى جىلى بارلىق وڭىرلەردە جاڭا يندۋستريالىق نىسانداردىڭ كوپتەپ ىسكە قوسىلۋىمەن ەرەكشەلەنۋدە. بۇل رەتتە ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى يندۋستريالىق ءوڭىر سانالاتىن پاۆلودار وبلىسىنا جۇكتەلەتىن مىندەت جۇگى دە قوماقتى. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ءبىر عانا پاۆلودار وبلىسىندا 144 ءىرى كاسىپورىن ىسكە قوسىلماق. ونىڭ ىشىندە 41 ءىرى يندۋستريالىق جوبا بيىلعى جىلى پايدالانىلۋعا بەرىلەدى. مىنە, سوندىقتان دا ەلباسى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىن ارالايتىن ءداستۇرلى ساپارىن بيىل العاشقىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە پاۆلودار وبلىسىنان باستاپ وتىر.
ەگەمەن ەلدىڭ ەرتەڭگى بولاشاعىنىڭ نەگىزى قۋاتتى ەكونوميكا بولاتىنىن باستى نىسانا ەتىپ العان مەملەكەت باسشىسى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى تاڭى اتقان كۇننەن باستاپ, ەكونوميكامىزدى ءارتاراپتاندىرۋ باعدارلاماسىن دامۋ ءۇردىسىنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدىردى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ بارىس بەينەلى بولاشاقتىڭ باستى تۇعىرى قازاقستاندى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان شيكىزات قانا شىعاراتىن اگرارلىق ەلدەن جوعارى تەحنولوگيالى وندىرىستىك دەرجاۆاعا اينالدىرۋدى ماقسات ەتتى. ەلباسىنىڭ دانا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا بۇل كوكەيكەستى ماقسات جىلدان-جىلعا لايىقتى شەشىمىن تاۋىپ تا كەلەدى. سونىڭ ءبىر جارقىن كورىنىسى وسى پاۆلوداردا پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ءىس جۇزىنە اسىرىلعان قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى بولدى. 2007 جىلدىڭ 12 جەلتوقسانى تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىنداعى ايتۋلى كۇندەردىڭ بىرەگەيى بولىپ تابىلادى. بۇل كۇنى ەلىمىزدىڭ ءتۇستى مەتاللۋرگيا سالاسىندا العاش رەت پاۆلودار جەرىندە جوعارى ساپالى العاشقى ءونىم – قازاقستان ءاليۋمينيى شىعارىلىپ, ەلىمىز جىلدار بويى تەك اليۋميني شيكىزاتىن شىعارىپ كەلگەن ەلدەن دايىن ءونىم شىعاراتىن ەكونوميكاسى دامىعان وركەنيەتتى ەلدەر شوعىرىنان لايىقتى ورنىن ويىپ الدى.
ەلباسى پاۆلودار وبلىسىنداعى جۇمىس ساپارىنىڭ العاشقى كۇنى اقسۋ قالاسىنداعى «ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق-تىڭ اقسۋ جىلۋ ەلەكتر ستانساسىندا بولىپ, جاقىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن №2 ەنەرگوبلوكتىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. «ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق پرەزيدەنتى ابدۋازيم رۋستامباەۆ ەلباسىنا كاسىپورىننىڭ شەجىرەسى جانە بۇگىنگى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى تۋرالى اڭگىمەلەدى. جۇمىر جەردەگى ەنەرگەتيكالىق قۋات كوزدەرىنىڭ تاپشىلىعى ايقىن سەزىلىپ, جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك بەلەڭ الا باستاعان بۇگىنگى كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ ەنەرگياعا دەگەن ىشكى سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا «ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق-تىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىسى اۋقىمدى. 1996 جىلى ىرگەسى قالانعان «ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق-تىڭ قۇرامىنا اقسۋ قالاسىندا ورنالاسقان اقسۋ ەلەكتر ستانساسى, ەكىباستۇز قالاسىنداعى «ۆوستوچنىي» كومىر رازرەزى جانە پاۆلودار قالاسىنداعى ءوندىرىستىك-جوندەۋ كەشەنى كىرەدى.
قۇرىلىمنىڭ ماڭىزدى دا ءىرى ورتالىعى بولىپ سانالاتىن اقسۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۋاتى 2425 مۆت. ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە ارنالعان. ستانسانىڭ تيىمدىلىگى ول «ۆوستوچنىي» كومىر رازرەزىندە شىعارىلاتىن وتاندىق ارزان كومىرمەن جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان مۇندا وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ وزىندىك قۇنى الەمدىك رىنوكتاعى باعادان الدەقايدا تومەن. سونىمەن بىرگە «ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق وڭىردەگى ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرەتىن ەڭ ۇلكەن ورتالىق بولىپ تابىلادى. اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتى, «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اق, سوكولوۆ-سارىباي كەن وندىرىستىك بىرلەستىگى, «ميتتال ستيل تەمىرتاۋ» اق, «كەگوك» اق جانە باسقا دا رەسپۋبليكامىزداعى ءىرى ونەركاسىپ ورتالىقتارى «ەەك» اق وندىرەتىن ەلەكتر قۋاتىنىڭ نەگىزگى تۇتىنۋشىلارىنىڭ قاتارىنا كىرەدى.
«ەەك» اق-تىڭ قۇرامىنداعى «ۆوستوچنىي» كومىر رازرەزىنىڭ ءوندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 20 ميلليون توننا كومىر شىعارۋعا نەگىزدەلگەن. ونداعان جىلداردان بەرى ەلىمىزدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىنە ءوزىنىڭ ولشەۋسىز ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان بۇل كومىر كەنىشىنىڭ دە بولاشاعى زور, تابىسى قوماقتى. 2010 جىلى وسى كومىر كەنىشىندە ەلىمىزدە العاش رەت جۇيەلى تۇردە لەك-لەگىمەن كومىر شىعارۋ تەحنولوگياسى ىسكە قوسىلدى.
اعىمداعى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا اقسۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ سوناۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ سوڭىنان بەرى جۇمىس ىستەمەي تۇرعان №2 ەنەرگوبلوگى تولىق قايتا جاراقتاندىرىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەلەكتر ستانساسىندا مۇنداي قۋاتتاعى ەنەرگوبلوكتى ىسكە قوسۋ بۇرىن-سوڭدى تمد مەملەكەتتەرى اۋماعىندا تاجىريبە جۇزىندە بولىپ كورمەگەن تەحنولوگيالىق ءۇردىس كورىنەدى. ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىنە وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ جاتقان №2 ەنەرگوبلوكتىڭ قۋاتى 325 مۆت. ەلەكتر ەنەرگياسىن شىعارۋعا ارنالعان. ءسويتىپ اقسۋ جەس-ءتىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ قۋاتى 2425 مۆت-عا جەتتى. №2 ەنەرگوبلوكتى قايتا جاڭعىرتۋ جوباسىنىڭ قۇنى 250 ملن. اقش دوللارىن قۇراعان. قازىر اكسۋ ەلەكتر ستانساسىندا №6 ەنەرگوبلوكتى قايتا جاراقتاندىرۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتىپتى. قۋاتى 325 مۆت. ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە ارنالعان بۇل جوبانىڭ قۇنى 265 ميلليون اقش دوللارى بولاتىن كورىنەدى. جوسپار بويىنشا №6 ەنەرگوبلوك 2013 جىلعى جەلتوقسان ايىندا تولىق قۋاتىندا ىسكە قوسىلادى.
سودان كەيىن ەلباسى №2 ەنەرگوبلوكتىڭ جۇمىسىن باسقاراتىن جابىق ورتالىققا كەلدى. اقسۋ جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىنىڭ باس ينجەنەرى ۆلاديمير فەنەۆ مەملەكەت باسشىسىنا ستانسانىڭ جۇمىس ىرعاعىن بايانداپ, №2 ەنەرگوبلوكتىڭ الەۋەتىمەن تانىستىردى. سودان كەيىن پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرى ورىن العان ۇلكەن ستەندتىڭ الدىندا ەلباسىنا 2020 جىلعا دەيىنگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە وبلىستا ءىس جۇزىنە اسىرىلاتىن جوبالار جايىندا بايان ەتتى.
اقسۋ جەس-ءتىڭ اۋلاسىنداعى اشىق الاڭدا رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىن ەكى مىڭنان استام ەنەرگەتيكتەر مەن ستانسا ەڭبەككەرلەرى ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الدى. الاڭداعى جىلى شىرايلى كەزدەسۋ شاعىن ميتينگىگە ۇلاستى.
مەن سىزدەردىڭ ۇيىمشىل ۇجىمدارىڭىزعا ءبىرىنشى رەت كەلىپ تۇرعان جوقپىن, دەپ باستادى ءسوزىن ەلباسى. ۇجىمدارىڭىز باستان وتكەرگەن قيىن كەزەڭدەردى, ستانسانىڭ تۇرىپ قالعان كەزدەرىن دە جاقسى بىلەمىن. ستانسانى تىعىرىقتان شىعارۋ ماقساتىندا ينۆەستورلار ىزدەگەن كەزىمىز دە ەسىمدە. مىنە, بۇگىندە ستانسانىڭ جالپى جۇمىس ىستەي باستاعانىنا 40 جىل تولىپ وتىر. وسى 40 جىل ىشىندە ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋ جولىندا ستانسانىڭ قوسقان ۇلەسى مول.
ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋدا اقسۋ جەس-ءتىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىنا جوعارى باعا بەرىپ, ەلىمىزدە قابىلدانعان ءۇيد باعدارلاماسىن ءىس جۇزىنە اسىرۋدا ەنەرگەتيكتەرگە جۇكتەلەتىن مىندەتتىڭ زور ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. مىنە, سىزدەر №2 ەنەرگوبلوكتى مودەرنيزاتسيالاپ, ىسكە قوستىڭىزدار. بۇل جوباعا 270 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. الداعى ۋاقىتتا ستانسانىڭ 8 بلوگى بىردەي كەزەڭ-كەزەڭمەن قايتا جاراقتاندىرىلاتىن بولادى.
بۇگىن مەن ەلىمىزدى ءبىر عانا ماقساتپەن ارالاپ ءجۇرمىن. ول – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلى ىشىندەگى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىزدى حالىققا جەتكىزۋ, دەدى ودان ءارى ەلباسى. ەۋروپادا ءبۇگىندە ەكونوميكالىق كۇردەلى جاعداي قالىپتاسقان. جۇمىس ورىندارى, جالاقى, زەينەتاقى قىسقارۋدا. اقش ەكونوميكاسى دەفولتقا ۇشىراۋدىڭ از-اق الدىندا قالدى. ال بىزدە كەرىسىنشە زەينەتاقى 30 پايىزعا ارتتى. جاقىندا بيۋدجەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ, ءدارىگەرلەر مەن مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى دا 30 پايىزعا كوبەيتىلدى. سىزدەردىڭ وتباسىلارىڭىزدا دا زەينەتاقىسى, جالاقىسى ءوسكەن ادامدار بار شىعار. بۇل يگىلىكتەردىڭ ءبارى ەلىمىزدەگى بىرلىك پەن تاتۋلىقتىڭ, جارقىن ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەلىپ, ەلباسى وتە كۇردەلى ءۇردىس بولىپ تابىلاتىن №2 ەنەرگوبلوكتى قايتا جاراقتاندىرۋ جۇمىسىن ساپالى اتقارعان جۇمىسشىلار مەن ماماندارعا شىنايى العىس سەزىمىن جەتكىزدى.
ءبىز ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ ماقساتىنداعى وراسان زور جۇمىستى قولعا الدىق, دەدى مەملەكەت باسشىسى. ەل ەكونوميكاسى بولاشاقتا مۇناي, مەتالل جانە باسقا شيكىزاتقا تاۋەلدى بولىپ قالماۋى ءۇشىن ەلىمىزدە تۇبەگەيلى باسقا ەكونوميكا قۇرىلىپ جاتقانىن اتاپ كورسەتىپ, ءۇيد باعدارلاماسى اياسىندا وتكەن جىلى ءوڭىرلەردە 152 جاڭا يندۋستريالىق نىسانداردىڭ ىسكە قوسىلعانىن, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 72 ءىرى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلگەنىن ايتتى. ءوز سوزىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە قابىلدانعان ءۇيد باعدارلاماسى ەل ەكونوميكاسىن قازىرگى دەڭگەيدەن ەكى ەسە ارتتىرۋعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ كورسەتتى.
پاۆلودار ءوڭىرى بۇگىندە ەلىمىزگە قاجەتتى ەلەكتر قۋاتىنىڭ 40 پايىزىن بەرەدى. ونىڭ ىشىندە سىزدەردىڭ دە ستانسالارىڭىز بار, دەپ جالعاستىردى ءسوزىن ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى. پاۆلوداردا مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ بازاسى جاقسارتىلۋدا. مۇندا ەرەكشە بىلىكتىلىكتى تالاپ ەتەتىن, جوعارى دەڭگەيدەگى وپەراتسيالار جاسالادى. بۇگىن قازاقستاندا جۇرەككە كۇردەلى اشىق وپەراتسيالار جاسالا باستادى, دەدى ەلباسى. ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى بالالارىمىزدىڭ الاڭسىز وقىپ, ساپالى ءبىلىم الۋى ءۇشىن, ەلىمىزدىڭ ودان ءارى كوركەيىپ, گۇلدەنۋى ءۇشىن اشىق اسپان, تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىق كەرەك ەكەنىن ەرەشە اتاپ كورسەتتى. پاۆلودار – ءوندىرىسى وركەندەگەن ءوڭىر. قاسيەتتى رامازان ايىندا سىزدەردىڭ بارلىعىڭىزعا بولاشاقتا باياندى باقىت تىلەيمىن, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ودان كەيىن مىنبەگە اقسۋ جەس-ءتىڭ ەلەكتر سلەسارى الەكسەي كونونەنكو كوتەرىلىپ, وسىدان 14 جىل بۇرىن پرەزيدەنتتىڭ ستانسا ماماندارىنىڭ الدىنا ەنەرگوبلوكتاردى قايتا جاراقتاندىرۋ تۋرالى مىندەت قويعانىن ەسكە الدى. بۇگىن ءبىز ءسىزدىڭ سول كورەگەندىك تاپسىرمالارىڭىزدىڭ ورىندالعانى تۋرالى راپورت بەرەمىز, دەدى ول. سونداي-اق, مىنبەگە ستانسا ينجەنەرى ەرلان داۋلەتوۆ, ارناۋلى مامان ۆەرا نوسيك جانە باسقالار شىعىپ, ەلباسىنا العىستارىن ايتىپ, اقسۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ ۇجىمى الداعى ۋاقىتتا دا ەڭبەك بيىگىنەن كورىنە بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
«ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا 40 004 ميلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرگەن. اتاپ ايتقاندا, التى ايدىڭ ىشىندە 6 899,8 ملن. كۆت. ساعات ەلەكتر ەنەرگياسى, 10 195,5 مىڭ توننا كومىر شىعارىلعان. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا, ءبىرشاما جوعارى كورسەتكىش. قازىر اكتسيونەرلىك قوعام 6 830 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. مۇندا ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ ورتاشا جالاقىسى 97 925 تەڭگەدەن اينالادى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى, سۋرەتتى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.