مەملەكەت باسشىسى قازىرگى زامانعى ءتيىمدى مەملەكەتتىك قىزمەت پەن باسقارۋ قۇرىلىمىن جاساۋدى قازاقستاننىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىندا جەكە «كاسىبي ۇكىمەت» باسىمدىعىندا ءبولىپ اتادى.
بۇگىنگى قولدانىستاعى زاڭنامالار مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا قازاقستاندىق ۇلگىسىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالايدى. ەلىمىزدە 1999 جىلدىڭ 23 شىلدەسىندە «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ, بۇدان سوڭ مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىن رەتتەيتىن بىرقاتار زاڭدىق كۇشى بار قۇقىقتىق اكتىلەر قابىلداندى. وسىلايشا قازاقستان تمد ەلدەرى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ مەملەكەتتىك قىزمەت رەفورماسىن تابىستى جۇرگىزىپ كەلەدى.
ەلىمىزدە «مەملەكەتتىك قىزمەت» دەگەن ۇعىم قالىپتاسىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىقتىق ەرەجەسى زاڭدى تۇردە بەكىتىلدى, مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلۋدىڭ, وندا بولۋدىڭ جانە قىزمەتتى توقتاتۋدىڭ ءماسەلەلەرىنە بايلانىستى تالاپتار بەلگىلەندى. سونىمەن قاتار, كادرلاردى باسقارۋ سالاسىندا ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا نەگىز قالاعان بەلگىلى جۇيە قالىپتاسا باستادى.
مەملەكەتتىك قىزمەتتى ۇيىمداستىرۋ جانە ونى كادرلىق قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى «مەملەكەتتىك قىزمەت ءوتىلى تۋرالى ەرەجە», «مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ بىلىكتىلىك كلاستارى تۋرالى ەرەجە», «مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى اتتەستاتسيادان وتكىزۋ ءتارتىبى مەن شارتتارى تۋرالى ەرەجە» جانە باسقا دا بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتار كادرلاردى باسقارۋدىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسىن ايتارلىقتاي نىعايتتى.
2005 جىلدىڭ 3 مامىرىندا قر مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرىنىڭ ار-نامىس كودەكسى تۋرالى ەلباسىنىڭ جارلىعى شىقتى. ال 2011 جىلدىڭ 1 ساۋىرىندە ونىڭ جاڭا نۇسقاسى بەكىتىلدى. دايەكتى جانە جۇيەلى جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ «قازاقستاندىق مودەلى» قالىپتاستى, مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ وڭتايلى جۇيەسى جاساقتالدى, مەملەكەتتىك اپپارات جۇمىسىنىڭ ناتيجەلىلىگى ارتتى. دەيتۇرعانمەن, مەملەكەتتىك قىزمەتتى جەتىلدىرۋ – تۇراقتى نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتىپ وتىراتىن جانە ۇزدىكسىز ءجۇرگىزىلەتىن پروتسەسس دەپ ايتۋعا بولادى.
مەملەكەتتىك قىزمەتتى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەرەكشە نازارىندا. ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ 2008 جىلدىڭ 17 ماۋسىمىندا استانادا وتكەن حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيادا... «...بۇدان بىلايعى رەفورمالاردى بەلسەندى جۇرگىزۋدىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى رەتىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا ساپاسىن تالاپ ەتەدى» – دەدى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا مودەلى تۋرالى تۇجىرىمداما دايىندالۋدا. وندا, بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ءوزىنىڭ ءمارتەبەسىن نىعايتىپ, مەملەكەتتىك كادر ساياساتىن قازاقستاننىڭ ايرىقشا ماڭىزدى ۇلتتىق باسىمدىعى ساناتىنا كوتەرۋدى, ەكىنشىدەن, مەملەكەتتىك قىزمەت قاعيداتتارىن قايتا قاراۋ.
كادرلاردى ىرىكتەۋ, ساپاسىن ارتتىرۋ بولىگىندە مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ, مەملەكەتتىك ورگاندارداعى كادر قىزمەتتەرىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ كەرەكتىگى, ول ءۇشىن ولاردى ادىستەمەلىك تۇرعىدا اگەنتتىككە باعىندىرۋ كەرەك ەكەنى دە ايتىلعان.
مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى قازىرگى كادرلىق جاعداي, اكىمشىلىك رەفورما جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگى كادرلىق جۇمىس جۇيەسىن ۇيىمداستىرۋدا ايتارلىقتاي وزگەرىستەردى قاجەت ەتەدى. شىندىعىندا كادر قىزمەتتەرىنىڭ جۇمىسى بۇگىن جوعارى باسشىنىڭ نۇسقاۋى بويىنشا جاڭا قىزمەتكەردى «قاتتاۋمەن» شەكتەلەتىنى ەشكىمگە جاسىرىن ەمەس. مەملەكەتتىك ورگاندارداعى كادرلار قىزمەتىنىڭ بەدەلى مەن ءرولى قازىرگى كەزدە وتە تومەن جانە ول قالدىقتىق ءپرينتسيپى بويىنشا قالىپتاسقان.
مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىنىڭ كەمشىلىكتەرى دە كورىنە باستادى. ولار, اسىرەسە, كونكۋرستىق ىرىكتەۋ پروتسەدۋرالارىندا, كادرلار رەزەرۆىن جاساقتاۋدا, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى اتتەستاتسيالاۋدا, ءبىر مەملەكەتتىك ورگاننان ەكىنشى مەملەكەتتىك ورگانعا اۋىسۋ كەزىندە بايقالادى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىقتىق قورعاۋ جاعىنان, اسىرەسە نەگىزسىز جۇمىستان شىعارۋ, بولماسا تومەندەتۋ تۇرعىسىندا پروبلەما بولىپ وتىرعانى راس. كەيبىر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى, كوبىنەسە جاڭادان باسشى بولعاندار, قاراۋىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى «ءوز ەرىكتەرى بويىنشا» قىزمەتتەن كەتۋگە, بولماسا تومەنگى قىزمەتكە بارۋىنا استىرتىن ماجبۇرلەيدى. مۇنداي جاعدايلار, اسىرەسە باسشىلار اۋىسقاندا ءجيى كەزدەسەدى. ءبىر قاراعاندا, ءبارى زاڭ تالاپتارىنا ساي جاسالادى, ال, شىن مانىنە كەلگەندە جاڭادان كەلگەن باسشى ءوزىنىڭ «كومانداسىن» جاساقتاۋعا ارەكەت جاسايدى, جوق دەگەندە بۇرىنعى قىزمەت اتقارعان ورگاننان وزىنە كەرەك, وزىنە «بەرىلگەن» قىزمەتكەرلەردى تارتا باستايدى. باسشىلاردىڭ مۇنداي «اۋرۋلارىنا» مەملەكەت باسشىسى 2011 جىلدىڭ 17 ساۋىرىندە وتكەن كەڭەيتىلگەن ءماجىلىسىندە جول بەرمەۋدى قاداپ ايتتى.
سونىمەن قاتار, بۇدان بىلاي مەملەكەتتىك ورگانداردا لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەر سىبايلاس جەمقورلىققا ۇرىناتىن بولسا, وندا ولاردىڭ ءبىرىنشى باسشىسى قىزمەتىنەن كەتەتىنى تۋرالى دا قاتاڭ ەسكەرتىلدى. جوعارىدا ايتىلعان جاعدايلاردى بولدىرماۋ ءۇشىن ولاردى زاڭ جۇزىندە رەتتەۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. قازىر مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسى دايىندالىپ جاتقاندا مىنانداي ۇسىنىس ايتار ەدىم. ەگەر اۋدان, قالا اكىمدەرى اۋىسىپ جاتقان جاعدايدا ولارعا بۇرىنعى جەرىنەن تەك ەكى قىزمەتكەردىڭ اۋىسۋىنا رۇقسات بەرىلسە, ال وبلىس اكىمىنە – 3 قىزمەتكەردىڭ. ونداي قىزمەتكەرلەردىڭ ناقتى ساناتىن كورسەتىپ قويۋعا بولار ەدى. سوندا عانا جاپپاي كادر اۋىسۋىنا قويىلعان شەكتەۋلەر زاڭ ءجۇزىندە ساقتالار ەدى, ونى قاداعالاۋعا بولار ەدى. مۇنداي توسقاۋىل زاڭ شەڭبەرىندە قويىلماسا بۇل «اۋرۋ» توقتامايدى. ونداي تالاپتى رەسپۋبليكالىق ورتالىق ورگاندارعا دا جاساۋعا بولار ەدى.
قازىرگى كادرلىق رەزەرۆ ماسەلەسىنىڭ دە كەمشىلىكتەرى, وسال جەرلەرى كورىنە باستاعانى بارىمىزگە ايان. مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلگەن كەزدە كادرلىق رەزەرۆتى «كەرەك ادامدى» قابىلداۋ ءۇشىن پايدالانۋ جاعدايلارى بايقالادى, دەمەك ول سىبايلاستىققا جول اشادى.
قىزمەتتىك ءوسۋ جۇيەسى مەن تەتىكتەرى ءالى دايەكتەلگەن جوق, اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى روتاتسيالاۋ قارالماعان. «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭدا روتاتسيا تەك قانا ساياسي قىزمەتشىلەر ءۇشىن قاراستىرىلعان, بۇل رەتتە اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ كارەرلىك ءوسۋ ماسەلەلەرى ناقتىلانباعان. مەملەكەتتىك قىزمەتكە الۋدىڭ قازىرگى پراكتيكاسى كونكۋرستىق راسىمدەردىڭ دە جەتكىلىكسىزدىگىن ايعاقتاپ وتىر. مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلگەن كەزدەگى تەستىلەۋ تەك قانا مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازانىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن عانا بىلدىرەدى, بىراق مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ كاسىبي ءبىلىمى مەن جەكە قاسيەتتەرىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى.
وتكەن جىلى وبلىستاعى ءبىر بوس ورىنعا 3,4 ادامنان كەلدى. ال سولاردىڭ ىشىندە اۋىلدىق دەڭگەيدەگى ورگانداردا 1 ورىنعا تەك 1.6 ادامنان عانا كەلدى. بۇل, ارينە, تومەن كورسەتكىش. ەگەر ونىڭ سەبەپتەرىن زەردەلەسەك, بىرىنشىدەن, اۋىلدىق جەرلەردە كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بايقالادى. ەكىنشىدەن, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ەڭبەك اقىسىنىڭ ءالى تومەن ەكەندىگى دە اسەر ەتەدى. كونكۋرس وتكىزۋ ەرەجەسىنىڭ وسال تۇستارىن پايدالانعان كەيبىر مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارى قاجەت ەمەس ۇمىتكەرلەردى جولدان تايدىرۋ ادىستەرىن مەڭگەرگەن سىڭايلى.
مىسالى, وتكەن جىلى باسقارمانىڭ ىقپال ەتۋ شارالارىنىڭ ارقاسىندا زاڭ بۇزا وتىرىپ جاريالانعان 2 كونكۋرستىڭ كۇشى جويىلدى. كونكۋرس وتكىزۋ تالاپتارىن بۇزا وتىرىپ اۋماقتىق باسقارمادان كادرلار رەزەرۆىنىڭ ءتىزىمىن سۇراماستان جامبىل اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ اپپاراتى 2 بىرلىك باس مامان لاۋازىمىنا كونكۋرس جاريالاعان. ونىڭ ۇستىنە, ءتيىستى قاعيدا تالابىن بۇزا وتىرىپ كونكۋرستىڭ ۆەب-سايتتا جاريالانۋىن قامتاماسىز ەتپەگەن. ءبىزدىڭ باسقارمانىڭ ارالاسۋىمەن اتالعان زاڭسىز كونكۋرس ءوز كۇشىن جويىپ, گازەتكە ءتيىستى حابارلاندىرۋ بەرىلدى, زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرگەن ءماسليحات اپپاراتىنىڭ باسشىسى جانە ءبولىم جەتەكشىسى تارتىپتىك جازاعا تارتىلدى.
سول سياقتى, وسىنداي زاڭ تالاپتارىن بۇزا وتىرىپ جاريالانعان تاراز قالاسى اكىمدىگى ۆەتەريناريا ءبولىمىنىڭ دە كونكۋرسى زاڭسىز دەپ تانىلدى. مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارىنىڭ جانە كادر قىزمەتتەرىنىڭ كاسىبيلىگى, جاۋاپكەرشىلىگى كۇشتى بولسا, مۇنداي زاڭ بۇزۋشىلىقتار بولماس ەدى. وسىدان تۋىندايتىن ماڭىزدى ماسەلە – ول كادرلاردى ىرىكتەۋ جانە ءتيىمدى پايدالانۋ, پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي: «ەلىمىزدەگى كادر ساياساتىن قازاقستاننىڭ ايرىقشا ماڭىزدى ۇلتتىق باسىمدىعىنا اينالدىرۋ».
مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى مەملەكەتتىك ساياسي جانە اكىمشىلىك قىزمەتشىلەردىڭ رولىنە ايرىقشا ءمان بەرىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ «قازاقستاندىق» مودەلىن رەفورمالاۋ, كادرلىق ساياساتتى ايقىنداپ جولعا قويۋ, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستى كۇشەيتۋ تۋرالى تالاپتارى بۇگىن وتە ماڭىزدى.
«جاڭا تۇرپاتتى شەنەۋنىك – ءوز ۇلتىنىڭ وتانشىل ءارى ءادىل, ىسىنە ادال جانە كاسىپقوي بىلىكتى قىزمەتشىسى بولۋعا ءتيىس. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بەدەلىن بيىك كوتەرۋ جانە قولداپ وتىرۋ – ءبىزدىڭ تاياۋ جىلداردا شەشۋگە ءتيىس ستراتەگيالىق مىندەتىمىز», – دەگەن مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنىڭ قارساڭىندا وسى باعىتتاعى ءبىزدىڭ ەڭ باستى مىندەتىمىز – مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ مارتەبەسىن, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ بەدەلىن كوتەرۋ, ەڭ باستىسى – حالىققا, وتانعا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋ بولىپ تابىلادى.
ءازىمحان ساتىبالدين, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ جامبىل وبلىسى بويىنشا باسقارما باستىعى.
تاراز.