ارميانى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزى زور

– تالعات جەڭىس ۇلى, بۇگىندە اسكە­رى­مىزدى ماتەريالدىق-تەح­ني­كا­لىق قامتاماسىز ەتۋ ج­ۇيە­سىنىڭ قايتا قۇرىلۋى مەن ار­ميا­نى جابدىقتاۋ جاعى قاي دەڭگەيدە؟  – ەلباسىنىڭ تىكەلەي قول­داۋى­­نىڭ ارقاسىندا قازاقستان ار­ميا­­سى زاماناۋي قارۋ-جاراق پەن اسكە­­ري تەحنيكادان كەندە ەمەس. بۇل اسكە­رى­مىزدىڭ قۇرىلىمىن نى­عاي­تىپ, كاسىپ­قويلىعى مەن ۇت­قىر­لىعىن ۇشتاي تۇسۋ­گە جاع­داي تۋعىزىپ كەلەدى. سون­دىق­تان, قازىرگى كەزدە اسكەر­لەرى­مىزدى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قام­تا­ما­سىز ەتۋ بارىسى ويداعىداي جۇر­گى­زىلىپ جاتىر. ال ماتەريالدىق-تەح­ني­كالىق قامتاماسىز ەتۋ دە­گەنى­­مىز, اسكەر­لەردى دەر كە­زىن­دە نە­بىر زىمىرانمەن, وق-دارى­لەر­مەن, ءتۇر­لى ماتەريالدىق قۇرال­دار­مەن, اسكە­ري-تەحنيكالىق م ۇلىك­پەن, مە­دي­تسي­نالىق جانە ۆەتەري­نار­لىق جاب­دىق­تارمەن, اسكەري تەح­­ني­كا­نى جون­دەۋ جانە قالپىنا كەل­تى­رۋ­مەن, سون­داي-اق, وزگە دە شارا­لار­دا قاجەت­تى­لىكتى قامتاماسىز ەتۋ­مەن باي­لانىستى متق اسكەرلەرى جۇر­گى­زە­تىن ءىس-شارالار كەشەنى بولىپ تابىلادى.  ماتەريالدىق-تەحنيكا­لىق قام­ت­ا­ما­سىز ەتۋ جۇيەسىن قايتا قۇرۋ – بۇل قۇرىلىمداردىڭ تەح­­ني­­كالىق تۇر­عى­دا جاڭعىرۋى عانا ەمەس, ول بىرىڭ­عاي جوسپار بو­­يىن­شا بەيبىت جانە سوعىس ۋاقى­تىندا اسكەرلەردىڭ قاجەت­­تىلىك­تەرىن تولىققاندى قانا­عات­­تان­­دىرۋ ماقساتىندا باسقارۋ ور­­گان­­­دارىن, ماتەريالدىق-تەحني­كا­لىق قامتاماسىز ەتۋ كۇشتەرى مەن قۇرالدارىن تولىعىمەن دا­­­يىن­دىققا كەلتىرۋ. اتالعان اۋقى­م­دى مىن­دەت اسكەري دوكت­ري­­ن­انىڭ تالاپتارى­نا سايكەس ىسكە اسىرىلادى جانە اس­كەر­لەر­دى ماتەريالدىق-تەحنيكا­­لىق قام­تاماسىز ەتۋدىڭ ءبىرتۇتاس جۇ­ي­ەسىن قۇرايدى. وسىلايشا, قارۋ­لى كۇشتەردى ماتەريالدىق قۇرال­داردىڭ بارلىق تۇرلەرىمەن قام­تاماسىز ەتۋگە, قارۋ-جاراق پەن اس­كە­ري تەحنيكانى پايدالانۋعا, ونىڭ قىزمەت كورسەتىلۋى مەن جون­دەۋ­دىڭ بارلىق تۇرلەرىن جۇزەگە اسىرۋعا, اسكەري قىزمەتشىلەر مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ مەديتسينالىق قامتاماسىز ەتى­لۋىن ۇيىمداستىرۋعا, كولىك­تىڭ بار­لىق تۇرلەرىمەن اسكە­ري تاسى­مال­داۋلاردى جۇزەگە اسى­رۋعا, كو­لىك كوممۋنيكاتسيا­لارى مەن نى­­سان­­دارعا قىزمەت كورسەتۋگە ار­نال­عان قۇرىلىمدار نىعايا تۇسەدى.  ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قام­تا­ماسىز ەتۋ كۇشتەرى مەن قۇرال­­دارى ەكى ءوزارا بايلانىسقان كومپو­نەنت­تەن تۇرادى: ستاتسيو­نار­لىق (ارسە­نالدار, بازالار مەن قويمالار) جانە ءموبيلدى قۇرى­لىمدار (متق بو­لىم­شە­لەرى مەن اسكەري بولىم­دەرى). مۇن­داي جۇيەنىڭ ۇزدىك­سىز ساپالى قىز­مەتى اسكەردى دەر كەزىندە جانە قاجەت­تى تۇستا ماتەريال­دىق جانە تەح­ني­كالىق قۇرالدار­مەن قام­تاما­سىز ەتۋگە ءارى قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى جاۋىن­گەر­لىك دا­يىن­دىقتا ءازىر ۇستاۋ­عا, اسكە­ري قىز­مەتشىلەردىڭ ءومىرى مەن دەن­­ساۋ­­لىعىن ساقتاۋعا, سونداي-اق, كولىك-لوگيستيكالىق قىزمەت­تىڭ بار­لىق ءتۇرىن كورسەتۋگە باعىتتالعان.  ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قام­تاماسىز ەتۋدى جۇزەگە اسىرۋ قارۋ­لى كۇشتەردى باسقارۋدىڭ بىرىڭ­­­عاي جۇيەسىنە سايكەس ۇيىم­داس­تىرىلادى جانە ونىڭ ءتورت دەڭ­گەيى بولادى. اتاپ ايت­قان­دا, سترا­تەگيالىق – قورعا­نىس ءمي­نيسترىنىڭ تىكە­لەي باسشىلى­عى, جە­­دەل-سترا­تەگيالىق – قارۋ­لى كۇش­تەر تۇر­لەرى­نىڭ باس قولباس­شى­لارى جەتەك­شىلىگى, جەدەل-اۋماق­تىق – وڭىرلىك قول­باس­­شى­لىق­تار جانە تاكتيكالىق – قۇ­راما­­لار­دا, بولىمدەر مەن بو­لى­م­شە­لەر دەڭگەيىندە جۇزەگە اسىرىلادى.  – ارميانىڭ جاۋىنگەرلىك ازىر­لىگىن ساقاداي-ساي ۇستاۋدا ما­تە­­ريال­دىق-تەحنيكالىق قام­­تا­ماسىز ەتۋدىڭ ءرولى قان­داي؟  ­−ارميانىڭ جاۋىنگەرلىك ازىر­لىگىن دايىن ۇستاپ تۇرۋ بەلگى­لەن­گەن مەرزىمدە قويىلعان تاپ­سىر­­ما­لاردى ورىنداۋ ءۇشىن اسكەر­­لەر­دىڭ قابىلەتتىلىگىن ۇشتاۋ­دى جان-جاق­تى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ات­قارى­­لاتىن اۋقىم­دى ءىس-شارالار كەشە­نى بولىپ تابىلادى. بىرىنشىدەن, بۇل اسكەري قىزمەتشىلەردى قاجەتتى كەرەك-جاراقپەن قامتاماسىز ەتۋ. ءاربىر اسكەري قىزمەتشىنىڭ جەكە پاي­دا­لانۋىندا 500-دەن اسا كيىم-كەشەك, فورما تۇرلەرى بولادى. اتاپ ايت­قان­دا, كۇندەلىكتى جانە دالا­لىق اسكە­ري كيىم, جاۋىنگەرلىك ەلە­مەنت­تەر (بروندى كەۋدەشەلەر, كەۆلار­لى دۋ­ل­ى­عالار جانە ت.ب.). مۇنىڭ بار­لى­­عى­نىڭ كيۋ مەرزىمىن, سونداي-اق, مەر­زىمدى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ جىل سايىنعى شاقىرىلۋى مەن بوسا­تىلۋىن ەسكەرۋ قاجەت. دەمەك, مۇنداي مۇ­لىكپەن اسكەردى جابدىق­تاۋ ءۇشىن, ال­دى­مەن ولاردى ۋاقتىلى سا­تىپ الۋ جانە بولىمدەرگە جەت­كىزىلۋى جاعىن مۇقيات ءارى تيا­ناق­تى جوس­پارل­اۋدىڭ ماڭىزى زور.  ماسەلەن, تاماقتانۋ مەن مون­شا-كىر جۋ قىزمەتىن ۇيىم­داس­تىرۋدى الايىق. كۇن سايىن ستا­تسيونارلىق اسحا­نالاردا 320 مىڭ­نان اسا اسكەري قىز­مەتشى جانە ءارتۇر­لى اسكەري وقۋ-جاتتىعۋلاردى وت­كىزۋ كەزىندە دالا­­لىق جاعداي­لاردا شامامەن 2,5 مىڭ اسكە­ري قىزمەتشى تاماقتانادى. مون­شا-كىر جۋ قىزمەتى دە بار­لىق اسكە­ري قىزمەتشىنى قامتيدى. ونىڭ ىشىن­­دە, مەرزىمدى قىزمەتتەگى سار­بازدار, اس­كەري ۋچيليششەلەردىڭ كۋر­سانتتارى, رەسپۋبليكالىق اسكە­­ري مەكتەپتەر مەن كادەت كور­پۋ­سى­­نىڭ تاربيەلەنۋشى­لەرى, سون­داي-اق, جيىن ءوتۋ كەزىن­دەگى زاپاستاعى اسكە­ري قىزمەتشىلەر دە بار. ال اسكەر­دى ۋاق­تىلى جانار-جا­عار­ماي ماتە­ريال­دارىمەن قام­ت­اما­سىز ەتۋدىڭ ماڭىزى تىپ­تەن زور. جىل سايىن اسكەري تەحنيكا­لار­­­عا شامامەن 25 توننا بەنزين جا­­نە ديزەل وتىنى, 23 توننادان اسا اۆياتسيالىق كەرو­سين جەت­كى­­زى­لەدى. ودان باسقا, وتان­دىق ون­­­­دىرۋ­­شىلەردەن شامامەن 1,5 تون­­نا ءارتۇرلى كولىك مايلارى مەن ار­­­نايى سۇيىقتىقتار ساتىپ الىنادى.  سونداي-اق, قارۋلى كۇشتەردى مەدي­تسينالىق قامتاماسىز ەتۋدى الى­ڭىز. جىل سايىن اسكەري-مە­دي­­تسينا­لىق مەكەمەلەردە 60 مىڭ­نان اسا اسكەري قىزمەتشى مەن ولار­دىڭ وت­با­سى مۇشەلەرى, اسكەري زەينەتكەر­لەر ستاتسيونارلىق جانە امبۋ­لا­تور­لىق ەم قابىلدايدى. شامامەن 1,5 مىڭ اسكەري قىز­مەتشى مەن اسكەري زەينەتكەر شيپا­جايدا دەمالادى. وعان قوسا, اس­كەري گوسپيتالداردا ەم­دەۋ­دىڭ جاڭا ادىستەرى ەنگىزىلۋدە. اسكەري-دا­لا­لىق مەديتسينا دا دامۋدا.  مۇنىڭ سىرتىندا اسكەرلەرگە زا­ماناۋي جاڭا قارۋ-جاراق پەن اس­كە­ري تەحنيكانى جەتكىزۋ بويىن­شا ۇز­دىك­سىز جۇمىس, سونداي-اق, ونىڭ تەح­­­ني­كا­لىق جابدىقتالۋى مەن جون­­­دەلۋى جۇر­گىزىلەدى. جىل سا­يىن قارۋ­لى كۇش­تەرگە 7 مىڭ­عا دەيىن ءار­تۇر­­لى جاڭا قارۋ-جا­راق پەن اسكەري تەح­­نيكا, ياعني, اۆيا­تسيالىق تەحنيكا, ۇش­قىش­سىز ۇشۋ اپپاراتتارى, كورابل­­دەر مەن كاتەرلەر, زەنيتتىك-زىمى­ران كە­شەن­­دەرى مەن اۋە كەڭىس­تىگىن با­­­­قى­­لاۋ قۇرالدارى, برون­دال­عان دوڭ­گە­­لەك­­تى ماشينالار, تەح­ني­­­كا جانە تاك­­تي­­كالىق بايلانىس قۇ­رال­­­دارى, اتىس قارۋ-جاراعى جانە ت.ب. الى­­نادى. ودان باسقا, اسكەر­لەر قارۋ-جاراق­تىڭ تەحني­كا­لىق جارام­دى­­لى­­عىن ساقتاۋ ءۇشىن وعان قاجەتتى قوسال­قى بولشەكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلە­دى. ماسەلەن, اسكەري جوندەۋ ورىن­­دارى جىل سايىن 500-دەن اسا ارتيل­­لە­ريا­لىق قارۋلاردى, بروندى تانك­تى, ءاۆتو­موبيلدى جانە وزگە دە تەح­ني­كانى, 600-گە جۋىق باي­لانىس قۇرال­دارى مەن ءتۇرلى تەحني­كانى جوندەيدى.  ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قام­تاماسىز ەتۋ قۇرىلىمدارى قا­زاق­­ستان­نىڭ حالىقارالىق مىندەت­تە­مەلەرىنە ساي حالىقارا­لىق دەڭ­گەي­دەگى 100-گە جۋىق وقۋ-جاتتىعۋدىڭ وتكى­زىلۋىن قام­تاماسىز ەتەدى. ماسە­لەن, قا­زاق­ستاننىڭ اۋماعىندا «ايبالتا» جانە «قاراتاۋ» اسكەري وقۋ-جات­تىعۋلارى, ونىڭ شەڭبەرىندە قۇ­رام­­داستىرىلعان تاسىلمەن الىس قا­شىق­تىقتارعا قارۋ-جاراق جانە تەح­ني­كامەن اسكەرلەردى جاپ­پاي ال­ماس­تىرۋ وتكىزىلدى. سونداي-اق, وزگە مەم­لەكەتتەردىڭ اۋما­­عىندا قازاق­ستان­دىق بىتىم­گەر­شىلىك كون­تين­گەنتپەن «دالا قى­ر­انى», ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر قارۋ­لى كۇش­تەرىنىڭ «مىز­عىماس باۋىر­لاس­تىق» جانە ء«وزارا ءىس-قيمىل», شىۇ مۇشە مەملەكەتتەرى قارۋلى كۇش­تەرىنىڭ لاڭكەستىككە قارسى توبىمەن «بەيبىت ميسسيا» وقۋ-جاتتىعۋى, حا­لىق­ارالىق ارميا ويىندارى, «Kadex» حالىقارالىق قارۋ-جاراق پەن اسكەري-تەحنيكالىق م ۇلىك كور­مەسى وتكىزىلدى.  جالپى, ارميامىزدى ماتە­ريال­دىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفور­ما بارىسى اسكەرلەردىڭ قاجەت­تىلىك­­تەرىن ۋاقتىلى جانە جەتە قانا­­عات­­­تاندىرۋعا, قارۋ-جاراق پەن اس­كە­ري تەحنيكانى جاۋىن­گەر­لىك قول­دانۋ­عا ازىرلىكتە ۇستاۋعا, اسكە­­ري قىز­مەت­شىلەردىڭ ءومىرى مەن دەن­­ساۋ­لى­عىن ساقتاۋعا, سونداي-اق, كولىك-لوگيس­تي­كالىق قىزمەتتەردىڭ بار­لىق تۇرلەرىن كورسەتۋگە مۇمكىن­دىك بەرەدى.  – ماتەريالدىق-تەحنيكا­لىق قام­تاماسىز ەتۋ جۇيەسى مەن وتان­دىق قورعانىس ونەركا­سىبى كەشە­نى اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتى­ناس اياسى قانداي؟  – ارميانى ماتەريالدىق-تەح­ني­كالىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭا جۇيەسى وتاندىق قورعانىس-ونەر­كاسىبى كەشەنىمەن رەتكە كەلتىرىلگەن, ياعني ءوزارا قارىم-قاتى­ناستى ودان ءارى تۇراقتى دامى­تۋعا باعىتتالعان. سون­دىق­­تان, مۇنداي ءوزارا قارىم-قاتى­­ناستىڭ باعىتى قورعانىس مي­­نيستر­­لىگىنىڭ قازاقستاندىق قور­­عا­نىس كاسىپورىندارىنا بەرى­لەتىن مەملەكەتتىك قورعانىس تاپ­سى­رىسىن ىسكە اسىرۋ جۇيەسىنە نەگىز­دەل­گەن. وسىنىڭ شەڭبەرىندە جىل سايىن قارۋلى كۇشتەر مۇددەسىنە ساي 600-دەن اسا بىرلىك قارۋ-جاراق پەن اسكە­ري تەحنيكا شىعارىلسا, 400-دەن اسا بىرل­ىك اسكەري تەحنيكا جوندەلىپ, جاڭار­تىلادى. ودان باسقا, وتان­دىق كاسىپ­ورىندارمەن 700-دەن اسا بىر­لىك قوسالقى بول­شەكتەر, اسكە­ري ماق­­ساتتاعى قارۋ-جاراق پەن تە­ح­ني­كاعا قاجەتتى اگرە­گاتتار جەت­كىزىلەدى.  جالپى, قازىرگى كەزدە قورعا­نىس مينيسترلىگى مۇددەلى مەم­لە­كەتتىك ور­گان­دارمەن جانە ۇيىم­­دارمەن بىر­لە­سە وتىرىپ, مەم­لەكەتتىك قورعا­نىس تاپ­­­سىرىسى اياسىندا ءتيىستى زاڭ­نا­ما­­نى جەتىل­دىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە.  – ال اتالعان سالاعا قاجەتتى ماماندار دايىنداۋ قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟  – ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قام­تاماسىز ەتۋ ماماندارىن دايىنداۋ جوعارى وقۋ ورنى­نان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدىڭ مەملە­كەت­تىك جالپى تالاپ­تارىنا ساي اسكەري ءبىلىم بەرۋ باع­دار­لا­ما­لارى بويىنشا اسكەري وقۋ ورىن­دارىندا جۇرگىزىلەدى. ودان باسقا, تەوريالىق دايىندىقتى جە­تىل­دىرۋ بويىنشا ماتەريالدىق-تەح­­ني­­كالىق قامتاماسىز ەتۋ جۇيە­سى­نىڭ باسقارۋشى قۇرامىن كۋرستىق دايىن­داۋلار وتكىزىلەدى. بۇل ولار­عا قۇرامالار مەن بولىم­دەردى ماتە­­ريالدىق-تەحنيكالىق قامتا­ماسىز ەتۋدى بىلىكتى ءارى ساپالى ۇيىم­داس­تىرۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەدى. مەدي­تسي­نا­­لىق كادرلاردى دايىنداۋ 2016 جىل­دان باستاپ اسكەري-مەدي­تسي­نالىق فاكۋلتەتتە جۇزەگە اسى­رى­­لىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار, رەسەي قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ اسكەري-مەديتسينالىق اكادەميا­سىن­دا كۋرسانتتار مەن تىڭداۋ­شى­لار­دىڭ شاعىن توبىن وقىتۋ جال­عاسۋ­دا. اتالعان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى قارۋ­لى كۇشتەردى باس­قارۋ­دىڭ ءارتۇرلى دەڭگەيلەرى ءۇشىن ماتەريال­دىق-تەح­نيكالىق قامتا­ماسىز ەتۋ­دىڭ جوعارى بىلىكتى ماماندارىن دايار­لاۋدى قام­تاماسىز ەتەدى.  – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان»