بار جاقسىلىق – بالالارعا
حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ۇنەمى جاقسارتىپ وتىرۋ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ستراتەگيالىق باعىتىنىڭ باستى ماقساتى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان مەملەكەتىمىز ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قولداۋعا ءزارۋ بەلگىلى ءبىر توپتارىن جۇيەلى جانە تۇراقتى تۇردە ەرەكشە قامقورلىققا الادى. وسى ورايدا بالالاردى قورعاۋعا قاتىستى قولداۋ تۇرلەرى, ونىڭ ىشىندە مۇگەدەك بالالاردى قامقورلىققا الۋ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جۇمىستارىنىڭ باسىم باعىتى بولىپ وتىر. حالىقارالىق بالالاردى قورعاۋ كۇنى قارساڭىندا ءبىز ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى سەرىك احمەتوۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك. – سەرىك ءابجالي ۇلى, العاشقى سۇراعىمىز مۇگەدەك بالالار سانى تۋرالى بولماق. قازىرگى كۇنى قازاقستاندا ولاردىڭ ناقتى سانى قانشا؟ – بيىلعى جىلدىڭ 1 مامىرىنداعى ەسەپ بويىنشا ەلىمىزدەگى مۇگەدەك بالالار سانى 56 839 بولىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 16 جاسقا دەيىنگى بالالار سانى 48 049 نەمەسە ەلىمىزدەگى اتالمىش جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ 1,1 %-ىن قۇرايدى. ولاردىڭ بارلىعىنا ەل زاڭدارىنا سايكەس, الەۋمەتتىك كومەك جانە مەديتسينالىق, پەداگوگيكالىق ءتۇزەتۋ تۇرىندەگى قولداۋ كورسەتىلەدى. سونىمەن قاتار ءمۇگەدەك بالالاردى ەمدەۋ جانە وتباسىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايىن جاقسارتۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاراستىرىلعان. – بالالارعا بەرىلەتىن ارنايى جاردەماقىلار كولەمى قانداي؟ – قازىرگى تاڭدا مۇگەدەك بالالارعا اي سايىن مۇگەدەكتىگى ءۇشىن الەۋمەتتىك جاردەماقى جانە بالالارعا بەرىلەتىن كومەك ورنىنا ارنايى مەملەكەتتىك ءجاردەماقى بەرىلەدى. ولاردىڭ كورسەتكىشتەرىنە كەلەتىن بولساق, 16 جاسقا دەيىنگى مۇگەدەك بالالارعا 17 684 تەڭگە, ءبىرىنشى ءدارەجەلى مۇگەدەكتەرگە – 24 321, ەكىنشى دارەجەلى مۇگەدەكتەرگە 20 247 تەڭگە, ال ءۇشىنشى دارەجەلى مۇگەدەك بالالارعا 15 103 تەڭگەنى قۇرايدى. 2008 جىلعى ەلباسى جولداۋىنا سايكەس, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقى مەن ارنايى مەملەكەتتىك جاردەماقىنى ورتاشا ەسەپپەن جىل سايىن 9 %-عا كوتەرىپ وتىرۋ قاراستىرىلادى. 2009 جىلى 44 700 مۇگەدەك بالا 638,1 ملن.تەڭگە ارنايى مەملەكەتتىك كومەك الدى. ال وتكەن جىلى 45 810 بالا 724,1 ملن. تەڭگەنىڭ الەۋمەتتىك كومەگىن السا, 2011 جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا بۇل كورسەتكىش 48 049 بالاعا 214,1 ملن. تەڭگەنى كورسەتتى. 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا 4 جانە ودان دا كوپ بالالى انالارعا بەرىلەتىن جاردەماقى 4 ەسەگە ءوسىپ, 1 مامىرداعى كورسەتكىش بويىنشا 45 630 تەڭگەنى قۇرايدى. ال ءبىر جاسقا دەيىنگى بالانىڭ كۇتىمىنە بەرىلەتىن ءجاردەماقى 2,4 ەسەگە كوبەيىپ, ءبىرىنشى بالاعا 8 316 (5,5 اەك), ەكىنشى بالاعا (6,5اەك), ءۇشىنشى بالاعا 11 340 تەڭگە (7,5اەك), تورتىنشىسىنە 12 852(8,5 اەك) تەڭگەنى قۇرايدى. تاعى ءبىر اتاپ وتەتىن ءجايت – وتكەن جىلدان باستاپ مۇگەدەك بالانى ءتاربيەلەپ وتىرعاندارعا ەڭ ءتومەنگى ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش جاردەماقىسىنىڭ تاعايىندالۋى. بۇل جۇمىسىن تاستاپ, ءۇيدە بالامەن اينالىسۋعا ءماجبۇر بولعان اتا-انالار ءۇشىن وتكىر ماسەلە بولاتىن. 2010 جىلى مۇنداي كومەكتى 51 178 اتا-انا جانە قامقورشى العان. ال بيىلعى جىلدىڭ العاشقى توقسانىنداعى 2674,4 ملن.تەڭگەنىڭ كومەگىن 53 319 ادام العان. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارى بار وتباسىلارعا الەۋمەتتىك كومەك بەرۋ ماقساتىندا ۇيدە وقىتىلىپ, تاربيەلەنەتىن 11 659 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالاعا بارلىق وبلىستاردا جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن تولەماقى بەرىلىپ وتىرادى. ال ءبىلىم الۋ بارىسىندا بەرىلەتىن اي سايىنعى ورتاشا تولەماقى 4 مىڭ تەڭگە. – مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ءمۇگەدەك بالالاردى وقىتۋ ماسەلەسى قالاي شەشىلۋدە؟ – مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى وقىتۋ ماسەلەسىمەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى اينالىسادى. وندا مۇگەدەك بالالار تۋرالى مالىمەتتەر بويىنشا ورتالىقتاندىرىلعان بانك جانە ارنايى ۇيىم جەلىسى قۇرىلعان. بۇل ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ كەڭەيۋى بويىنشا ۇيلەسىمدى شارالار قابىلداۋعا, سونداي-اق رەسپۋبليكا بويىنشا جانە ءار ايماقتاردا ارنايى ءبىلىم بەرۋدى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. پسيحولوگيالىق-مەديتسينالىق-پەداگوگيكالىق كونسۋلتاتسيا جەلىسى كەڭەيدى. بۇل مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ دامۋىنداعى ارتتا قالۋشىلىقتى ەرتە باستان انىقتاۋدا ۇلكەن كومەگىن تيگىزۋدە. رەسپۋبليكادا ونداي پمپك سانى – 57. ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ دە دامۋ ۇستىندە. بۇگىندە ارنايى تۇزەتۋ ۇيىمدارىنىڭ سانى 101-ءدى قۇرايدى. جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە ارنايى سىنىپتار سانىن ەكى ەسەگە ارتتىردىق. وتكەن جىلى ولاردىڭ سانى 1155 بىرلىككە جەتتى. دەنى ساۋ قۇرداستارىمەن ۇنەمى ارالاسۋ ولاردىڭ قوعامعا بىرىگۋى جانە الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋى سەكىلدى ماسەلەلەرىن ءتيىمدى شەشۋگە سەپتەسەدى. سوندىقتان 98 مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىندە جانە 1 286 جالپى ورتا مەكتەپتە ينكليۋزيۆتى وقىتۋ مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلعان. وندا 17 مىڭنان استام ءمۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالار دۇرىس دامۋ ۇستىندەگى قۇرداستارىمەن بىرلەسىپ, دامۋ ۇستىندە. جاڭا ۇلگىدەگى ارنايى ۇيىم جەلىسى دە دامىپ كەلەدى. وتكەن جىلى 17 رەابيليتاتسيالىق ورتالىق, 124 پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق كوررەكتسيالاۋ جانە 402 لوگوپەد پۋنكتى جۇمىس ىستەدى. سونىمەن قاتار 380 ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جانە كوررەكتسيا كابينەتتەرى ءوز مىندەتتەرىن اتقارۋدا. كوررەكتسيالىق ۇيىمدار ارنايى قۇرال-جابدىقتارمەن, وقىتۋدىڭ كومەكشى تەحنيكالىق جانە كومپەنساتورلىق قۇرالدارىمەن جابدىقتالادى. اتاپ ايتساق, سۋردوتەحنيكا, تيفلوتەحنيكا, رەلاكساتسياعا ارنالعان سەنسورلى جانە جۇمساق بولمەلەرمەن, لوگوپەدتىك جانە ەمدەۋ ترەناجەرلەرىمەن 42%-عا قامتاماسىز ەتىلگەن. جاڭا ۇلگىدەگى وقىتۋ ۇيىمدارى بۇرىن وقىتۋعا كەلمەيتىن بالالاردى وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرۋدە. قورىتا ايتسام, ەلىمىزدەگى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى ارنايى جالپى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىمەن قامتۋ 42,6%-دى قۇرايدى. – مۇگەدەك بالالارعا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ جانە رەابيليتاتسيانىڭ دەربەس باعدارلاماسىنا سايكەس ولاردى تەحنيكالىق كومەكشى قۇرالدارمەن, ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى تۋرالى دا ايتا كەتسەڭىز. – ءيا, ورىندى ايتاسىز. سوڭعى 3 جىل ىشىندە 7 مىڭنان استام بالاعا پروتەزدىك-ورتوپەديالىق كومەك كورسەتىلدى. 3 مىڭعا جۋىق كوز جانە قۇلاق كەمىستىگى بار بالا, سۋردو, تيفلوتەحنيكا (ەستۋ اپپاراتى), كوپ فۋنكتسيالى بەلگى ءجۇيەسىمەن جانە باسقا دا تەحنيكالارمەن قامتاماسىز ەتىلدى. مۇگەدەكتىگى بار 1748 بالاعا اربا-ورىندىق بەرىلدى. جىل سايىن 1000-عا جۋىق بالا ساناتوري-كۋرورتتىق ەم الۋعا جىبەرىلەدى. جالپى العاندا, ەلىمىزدە ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەت تۇرلەرىمەن مۇگەدەك بالالاردىڭ 30%-ى (17 079 ادام) قامتىلعان. 2009 جىلدان باستاپ الەۋمەتتىك جۇمىستار بويىنشا ماماندار دايىنداۋعا, دەفەكتولوگتار, لوگوپەدتەر, ادىسكەرلەر, دەنە شىنىقتىرۋ مۇعالىمدەرىن, ەڭبەك نۇسقاۋشىسى, نەۆروپاتولوگ سەكىلدى قات ماماندىقتاردى ەنگىزۋ قارجىلاندىرىلا باستادى. اتاپ كورسەتەر ءجايت, ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ باسەكەلى رىنوگىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا سالا بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورىنداۋعا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار كەڭىنەن تارتىلۋدا. 2010 جىلى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار پسيحونەۆرولوگيالىق اۋرۋلارمەن اۋىراتىن 2 مىڭ ادامعا 446,5 ملن.تەڭگەگە ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتكەن. جالپى, مۇگەدەك بالالاردىڭ كوپ بولىگى تولىققاندى ەمەس وتباسىلاردا, كوبىنەسە اكەسىز وسەدى. ال بۇل تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, از قامتىلعان وتباسىلارعا جاتادى. الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭا فورمالارىن ەنگىزۋ ارقىلى مۇگەدەك بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان انالاردى مۇگەدەك بالانىڭ قاجەتتى كومەك كەشەنىن الۋعا قۇقىن ساقتاي وتىرا جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءمۇمكىن بولىپ وتىر. مۇگەدەكتىگى بار بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان ەڭبەككە قابىلەتتى وتباسى مۇشەلەرىن قولداۋ ماقساتىندا مەملەكەت سالىق تولەۋگە جەڭىلدىك بەرەدى. جالپى, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتىمىزدىڭ باسىم باعىتى رەتىندە ايقىنداپ بەرگەن ستراتەگيالىق باعدارى بويىنشا ءارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا الەۋمەتتىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋعا نەگىزدەلگەن «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز!» اتتى جولداۋىنا سايكەس قوعامداعى الەۋمەتتىك قولداۋدى ءبىر ساتكە بولسىن تولاستاتپاي, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن تىنباي ەڭبەك ەتۋ پارىزىمىز. ال كىشكەنتاي بۇلدىرشىندەرىمىز وسى قوعامنىڭ مۇشەسى ءارى ەرتەڭى. سوندىقتان دا ولار ەش ۋاقىتتا مەملەكەت نازارىنان تىس قالمايدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن ۆەنەرا تۇگەلباي.ءبىز – قازاق ەلىنىڭ بولاشاعىمىز!
بالالاردى قورعاۋ كۇنىنە جانە وتانىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنە وراي, بۇگىن ەلوردادا جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق «تاڭ شولپان» كونكۋرسى ءوز جۇمىسىن باستايدى. كەشە وسى كونكۋرسقا ارنايى كەلگەن ەلىمىزدىڭ ءبىر توپ ۇلبىرەگەن ۇلدارى مەن گۇلدەي قۇلپىرعان قىزدارىن تەمىر جول ۆوكزالىنان قارسى الۋ ءراسىمى ءوتتى. بۇل كونكۋرس سوڭعى 5-6 جىل كولەمىندە جەتىم بالالاردىڭ بويىنداعى دارىندى اشۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتكەنىمىز ءلازىم. وسى جولعى ونەر سايىسىنا 10-18 جاس ارالىعىنداعى 150 بالا قاتىسادى. ولاردىڭ ءبارى دە اتا-اناسى جوقتار جانە ءارتۇرلى جاعدايعا ۇشىراعانداردىڭ ۇل-قىزدارى دەۋگە بولادى. بۇلاردىڭ دەنى بالالار ۇيىنەن كەلسە, قالعان ءبىرازى وتباسى ۇلگىسىندەگى جاناشىرلاردىڭ قامقورلىعىنداعىلار. كونكۋرسقا قاتىسۋشىلار ءوز ونەرلەرىن جەكە جانە وزدەرى قۇرعان انسامبلدەردە كورسەتەدى. ولاردىڭ سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى تالپىنىسىن قازىلار القاسى باعالاپ, جەڭىمپازدارعا ديپلومدار مەن باعالى سىيلىقتار تاپسىرۋ كوزدەلگەن. جانە ءبىر ايتارىمىز, مۇنداي جۇمىستى استانادا وتكىزۋدىڭ دە وزىندىك سەبەبى بار ەكەن. ولارعا ەلوردانى تانىستىرا وتىرىپ, جوعارى پاتريوتتىق رۋحىن وياتىپ, وزدەرىنە قامقورلىق جاساپ جاتقان وتانىنا ادال بولۋ, مەيىرىم مەن شاپاعاتتى ءتۇسىنىپ, تاربيەشىلەرىنىڭ ەڭبەگىن باعالاۋعا باۋلۋ. ءبىز وسى كونكۋرسقا جەزقازعان قالاسىنان كەلگەن وتباسى ۇلگىسىندەگى بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرى باتىرلان جاڭابەرگەن مەن وراز احمەتوۆتى باۋىرىمىزعا تارتقاندا, ولار وزدەرىنىڭ قامقورشىلارىنا ريزالىعىن ءبىلدىرە كەلىپ, قولدارىنداعى قاسيەتتى قارا دومبىرانى قاتار تۇرىپ قاعىپ-قاعىپ جىبەرگەندە, حالىق كۇيى «سالكۇرەڭ» ۆوكزال ءىشىن كەرنەپ كەتتى. ال الماتىداعى №1 بالالار ءۇيىنىڭ ءتاربيەلەنۋشىلەرى يۋليا انيششۋك پەن الان كيت ءوزدەرىنىڭ قازاق تىلىنە جەتىك ەكەندىكتەرىن اڭعارتىپ, «بوزتورعاي» ءانسامبلىنىڭ قۇرامىندا قۇرمانعازىنىڭ «اداي», «بالبىراۋىن» كۇيلەرىن تارتۋعا قاتىساتىنىن, وزگە دە ءاندەردى ايتاتىندارىن جەتكىزدى. وسى كەلگەن بالالاردىڭ قاي-قايسىسىمەن تىلدەسسەڭ دە, ءجۇزدەرىندە كۇلكى تۇرعانىمەن, جاپاقتاعان جانارلارىنان ءبىر مۇڭ ايقىن كورىنىپ قالا بەرەتىنى بار. ءيا, بالادان اسقان باقىت بار ما؟ ال سول بالاعا ەڭ الدىمەن قاجەتى اتا-انانىڭ قامقورلىعى, ايالى الاقانى. كەيدە اتا-انا دەگەن اتى بولعانىمەن, زاتى ىلىككە ءىلىنبەيتىندەردىڭ تالكەگىنەن تاعدىرلى بالالاردىڭ ارامىزدا ازايماي كەلە جاتقانى انىق. ايتسە دە تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ, ەلباسىنىڭ قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا ولار بارلىق جاقسىلىقتان كەم قالىپ جۇرگەن جوق. سونىڭ ءبىر ايقىن دالەلى, وسى «تاڭ شولپان» كونكۋرسى دەر ەدىك. سۇلەيمەن مامەت. ءسابي كۇلكىسى بارىنەن قىمبات جارىمجان جانداردىڭ كوڭىلىن اۋلاپ, كومەك كورسەتۋ – حالقىمىزدىڭ قاشاننان بەرگى قاسيەتى. وسىنداي عاسىردان عاسىرعا ۇلاسىپ, اتا-بابامىزدان جەتكەن قاسيەتتىڭ ارقاسىندا قازاق حالقى ەشكىمدى جەتىمسىرەتپەگەن. «جەتىم كورسەڭ, جەبەي ءجۇر» دەگەن ءسوز دە وسىنداي كەزدە ايتىلعانى بەلگىلى. مۇگەدەك ادامدارعا كومەك كورسەتۋ كەڭەس وداعى كەزىندە دە جۇرگىزىلگەن بولسا, قازىرگى تاڭدا دا جارىمجان جانداردىڭ جانىنان تابىلىپ, مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىنا الۋ ەلىمىزدە ءجۇرگىزىلىپ جاتقان ۇلكەن الەۋمەتتىك ساياسات بولىپ تابىلادى. بۇگىندە ءتۇرلى مەكەمەلەردىڭ حالىقارالىق بالالاردى قورعاۋ كۇنى قارساڭىندا ءسابي كەزىنەن ءتۇرلى اۋرۋلارعا شالدىققان بالالارعا جىل سايىن كومەك كورسەتۋدى داستۇرگە اينالدىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون. جاقىندا سولاردىڭ ءبىرى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ «بىرلىك» فيليالىنىڭ مۇشەلەرى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءىس باسقارماسى ورتالىق اپپاراتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بىرىگىپ, اقمولا وبلىسىنىڭ پەرۆوماي اۋىلىنىڭ جۇيكە اۋرۋلارىنا شالدىققان بالالارعا ارنالعان الەۋمەتتىك مەديتسينالىق مەكەمەسىندە بولىپ, داستۇرگە اينالعان قايىرىمدىلىق شاراسىن وتكىزىپ قايتتى. وسى جەردە استراحان اۋدانىنىڭ اكىمى راشيت اكىموۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءىس باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋ جانە كادر جۇمىسى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بوران ءدۇيسەنوۆ, «نۇر وتان» حدپ استانا قالالىق فيليالىنىڭ «بىرلىك» بولىمشەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى عالىم جۇمشاەۆ پەن باسقا دا ازاماتتار بالالاردىڭ جاعدايىمەن تانىسىپ, وزدەرىمەن اكەلگەن سىيلىقتاردى تابىس ەتتى. بۇل مەكەمەنىڭ ءوزى پەرۆوماي اۋىلىندا 1946 جىلى قۇرىلعان. 2007 جىلى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن بالالار ءۇشىن تۇرۋعا قولايلى عيمارات سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. سول كەزدە بالالار ءۇيىن سالۋعا ەلىمىزدىڭ 200-دەن استام ۇيىمدارى مەن جەكەلەگەن ازاماتتارى ات سالىستى. قازىرگى كەزدە اۋماعى كەڭ, بىرنەشە عيماراتتان تۇراتىن بالالار ينتەرناتىندا جۇيكە اۋرۋلارىنا شالدىققان بالالاردى ەمدەۋ مەن كۇتۋگە قاجەتتى جاعدايدىڭ ءبارى بار. مۇندا بالالار ەمدەلىپ قانا قويماي, كونتسەرت وتكىزىپ, سۋرەت سالۋمەن, سپورتپەن اينالىسادى. ينتەرناتتا 70 بالا ەمدەلسە, ولارعا 105 ادام قىزمەت كورسەتەدى. بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورى زاۋرە جانگەلدينوۆانىڭ ايتۋىنشا, بالالار 18 جاسقا تولعاننان كەيىن كۋپچانوۆكا اۋىلىنداعى 520 ادامعا ارنالعان ەرەسەكتەر مەكەمەسىنە جىبەرىلەدى. ال بالالار ءۇيىندە ولار بىرنەشە ساتى بويىنشا ەمدەلسە, 4 تيپكە ءبولىنگەن وقىتۋ جۇيەسىمەن ءبىلىم الادى. بالالاردى ەمدەۋمەن كوبىنە ايەلدەر اينالىسادى. ماسەلەن, ماريانا چۋگۋنوۆا پسيحولوگيالىق جاعىنان ەمدەسە, باسقا ماماندار ەڭبەكپەن باۋليدى. ال دۇيسەنباي قىدىرباەۆ سياقتى وقىتۋشىلار قازاق ءتىلىن قىزمەتكەرلەر مەن بالالارعا ۇيرەتۋمەن اينالىسادى. داستان كەنجالين, اقمولا وبلىسى, استراحان اۋدانى. ورالمان ۇل-قىزعا كومەك كورسەتىلدى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ وقو بويىنشا وكىلدىگى جانە رەسپۋبليكالىق «اتاجۇرت مەيىرىمى» قوعامدىق قورى بىرلەسە وتىرىپ, «اعايىننان مەيىرىم» اكتسياسىن سارىاعاش, قازىعۇرت, تۇركىستان, كەنتاۋ, وتىرار اۋداندارىندا وتكىزىپ, الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن ورالمان وتباسىلارىنىڭ 150-دەن استام بالالارىنا كيىم-كەشەك, ت.ب. زاتتار بەردى. اتالمىش شاراعا وبلىستىق مەشىتتەن مۇحامەدجان جامانتاي ۇلى مەن قور توراعاسى ارتىقباي ۇكىباەۆ ۇيىتقى بولدى. قايىرىمدىلىق شارا بارىسىندا دەمەۋشىلەر تاراپىنان 600 مىڭ تەڭگە كولەمىندە قارجى جۇمسالدى. مۇحامەدجان ەستەمىروۆ, قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى وقو بويىنشا وكىل يمامىنىڭ ورىنباسارى. نارەستەگە قۇجات الۋ دا مىندەت «بالا مەملەكەتتىڭ قورعاۋىندا بولادى. بالالارىنا قامقورلىق جاساۋ جانە تاربيەلەۋ – اتا-انانىڭ تابيعي قۇقىعى ءارى پارىزى» (قر كونستيتۋتسياسىنىڭ 27-بابى) ومىرگە كەلگەن بالاعا قۇجات الۋ اتا-انانىڭ مىندەتى بولىپ تابىلادى. ەلوردامىزدىڭ ەسىل اۋداندىق ادىلەت باسقارماسىنىڭ ازاماتتىق حال اكتىلەرىن تىركەۋ ءبولىمى قالامىزدىڭ سول جاعالاۋىندا ورنالاسقان № 3 پەرزەنتحانادا, انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىندا تۋعان بالالاردىڭ تۋىن تىركەۋدى قامتاماسىز ەتەدى. بالالارعا «جەكە تۇلعا» اقپاراتتىق جۇيەسى بويىنشا جەكە يدەنتيفيكاتسيالىق ءنومىر بەرىلەدى. اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرى ءبىزدىڭ احاج بولىمىندە 4000-عا جۋىق نارەستە تىركەلدى. سونىمەن قاتار, دۇنيەگە جاڭا كەلگەن سابيگە ات قويۋ ءراسىمى دە ادام ومىرىندەگى وتە ماڭىزدى ءارى ايتۋلى وقيعا بولىپ تابىلادى. قازاق حالقى بالاعا ات قويۋ كەزىندە بەرىلەتىن ەسىمگە ەرەكشە كوڭىل بولەدى. ءتىپتى ەلىمىزدە بولىپ جاتقان وقيعالارعا سايكەس بالالارىن «ازيادا», «سامميتحان» دەپ اتاعاندار دا بار. وسى كۇندەرى ۇلتىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىنە سايكەس اتا-انالاردىڭ قالاۋى بويىنشا بالالاردىڭ تەكتەرى مەن ەسىمدەرى تازا قازاق تىلىندە جازىلادى دەسەم, اتا-انالار بالانىڭ تۋىن تىركەۋ تۋرالى احاج ورگانىنا ءوتىنىشتى بالا تۋعان كۇننەن باستاپ, ەكى اي مەرزىمنەن كەشىكتىرمەي بەرۋلەرى ءتيىس. ال ەكى اي مەرزىم وتكەننەن كەيىن تۋدى تىركەۋ ادىلەت مينيسترلىگى بەكىتكەن نىسان بويىنشا, اۋماقتىق ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ احاج ءبولىمىنىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى. ەگەر بالانىڭ تۋى ونىڭ ناقتى تۋعان جەرىندە ەمەس, اتا-اناسىنىڭ نەمەسە ولاردىڭ بىرەۋىنىڭ تۇراتىن جەرى بويىنشا تىركەلەتىن بولسا, بالانىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگىنىڭ «تۋعان جەرى» باعاناسىندا بالانىڭ تىركەلگەن جەرى كورسەتىلەدى. باقىتجامال بازارباەۆا, استانا قالاسىنداعى ەسىل اۋداندىق ادىلەت باسقارماسى احاج ءبولىمىنىڭ باستىعى.