سەمەي قالاسى بۇكىل قازاقستاننىڭ ءمادەني-رۋحاني ورتالىعى بولىپ كەلگەنى بارشاعا ءمالىم. اباي, شاكارىم, مۇحتار مەن امىرەنى ايتپاعاندا, سەمەي جەرىندە كورنەكتى جازۋشى فەدور دوستاەۆسكي مەن قازاق حالقىنىڭ تۇڭعىش عالىمى شوقان ءۋاليحانوۆ اراسىندا دوستىق بايلانىس ورناعان. ءدال وسى جەردە «الاشوردا» پارتياسىنىڭ كوشباسشىلارى ءاليحان بوكەيحانوۆ, احمەت بايتۇرسىنوۆ, مىرجاقىپ دۋلاتوۆ, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ بوستاندىق پەن تاۋەلسىزدىك تۋىن جەلبىرەتتى. قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى قانىش ساتباەۆ, عۇلاما عالىم الكەي مارعۇلان, تانىمال جازۋشىلار ۆسەۆولود يۆانوۆ, نيكولاي انوۆ, گالينا سەرەبرياكوۆا, اقىندار ءسابيت دونەنتاەۆ, سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ, زەرتتەۋشى-ابايتانۋشى قايىم مۇحامەدحانوۆ, مادەنيەت قايراتكەرلەرى ەركەعالي راحماديەۆ, بيبىگۇل ءتولەگەنوۆا, روزا رىمباەۆا جانە تاعى دا باسقا ساڭلاقتار سەمەي جەرىندە ءار جىلداردا وقىدى, ءومىر ءسۇردى جانە شىعارماشىلىقپەن اينالىستى.
سەمەي قازاقستان فۋتبولىنىڭ وتانى بولىپ تابىلادى. 1913 جىلى جاس مۇحتار اۋەزوۆ «يارىش» فۋتبول كومانداسىن قۇردى جانە سول كوماندانىڭ مۇشەسى بولدى. 2013 جىلى وسى كوماندانىڭ 100 جىلدىعى اتاپ وتىلمەك. سونىمەن بىرگە, دۇنيە جۇزىنە ءايگىلى قازاقتىڭ باتىر بالۋانى قاجىمۇقان مۇڭايتپاسوۆ ونەر كورسەتكەن تۇڭعىش ۇلتتىق تسيرك تە وسى جەردە قۇرىلدى. وليمپياداعا قاتىسقان تۇڭعىش قازاق عۇسمان قوسانوۆ, لەونيد نيكيتەنكو, ۆاسيلي ياركوۆ, داۋلەت تۇرلىحانوۆ جانە تاعى باسقا كوپتەگەن سپورتشىلار الەمدىك جانە حالىقارالىق جارىستارداعى جەتىستىكتەرىمەن قازاقستان تۋىن كوككە كوتەردى. ولاردىڭ قاتارىندا جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ تە بار, ول سەمەي قالاسىنىڭ ارقاسىندا وليمپيادا جەڭىمپازى اتاندى.
وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى كۇندە وسى ءبىر جاقسى ءداستۇر بارا-بارا جويىلىپ بارادى. بۇل تالانتتاردىڭ جوقتىعىنان ەمەس, 350 مىڭ تۇرعىنى بار قالادا ءتيىستى سپورتتىق ينفراقۇرىلىم مەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا جوق. سونداي-اق, سەمەي ستۋدەنتتەر قالاسى بولىپ تابىلادى, وندا 50 مىڭنان استام ستۋدەنت جاستار وقيدى. سەمەي قالاسىندا مادەني-ساۋىقتىرۋ ءىس-شارالارىن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋگە بولاتىن بىردە-ءبىر سپورتتىق عيمارات جوق. امبەباپ مۇز ايدىنى قاراستىرىلعان سپورت سارايى جوق قازاقستانداعى جالعىز قالا سەمەي بولىپ تۇر.
تۇرعىندارىنىڭ سانى سەمەيدەن ءالدەقايدا از قوستاناي, ورال, اتىراۋ, كوكشەتاۋ, رۋدنىي سەكىلدى قالالاردا امبەباپ مۇز ايدىنى قاراستىرىلعان سپورت سارايى بار جانە وسى قالالاردىڭ حالقى سپورتتىڭ الۋان تۇرىمەن, ونىڭ ىشىندە قىسقى سپورت ءتۇرلەرىمەن بەلسەندى تۇردە اينالىسۋعا ءمۇمكىندىگى بار. سەمەي قالاسىنىڭ حالقى, ءاسىرەسە, جاستارى امبەباپ مۇز ايدىنى قاراستىرىلعان سپورت سارايىن, تيپتىك ءجۇزۋ باسسەينىن, قازىرگى زامان تالابىنا ساي ستاديوندى ارماندايدى.
وسى ماسەلە بويىنشا جۋىردا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ مىرزانىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادىم. كەلتىرگەن مالىمەتتەرىمدى نەگىزگە الا وتىرىپ, سەمەيدە امبەباپ مۇز ايدىنى قاراستىرىلعان سپورت سارايىن سالۋ ماسەلەسىن قاراۋدى جانە ونىڭ وڭ شەشىمىن تابۋىنا ىقپال ەتۋى جونىندە ءوتىنىش جازدىم. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل 40 جىل يادرولىق جارىلىستان زارداپ شەككەن سەمەي قالاسىنىڭ حالقى ءۇشىن سەمەي سىناق پوليگونىنىڭ جابىلۋىنىڭ 20 جىلدىعىنا مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن سىيلىق بولار ەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ 1991 جىلعى 29 تامىزداعى №409 جارلىعىمەن سەمەي سىناق پوليگونى جابىلدى. بۇل جابىلۋدى 2011 جىلى تامىز ايىندا الەمدىك قوعامداستىق كەڭ اۋقىمدا اتاپ وتپەك.
ەرجان راحمەتوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.