قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندەگى ەنەرگەتيكالىق تۇراقتىلىق پەن دامۋدى قامتاماسىز ەتەتىن اۋقىمدى جوبالاردىڭ ءبىرى – مويناق سۋ ەلەكتر ستانساسى. الماتى وبلىسىنىڭ رايىمبەك اۋدانىنداعى شارىن وزەنىندە سالىنىپ جاتقان بۇل جوبا 2006 جىلى قۇرىلىس جۇمىسىن باستاپ, ەل يگىلىگىنە بيىلعى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. پارلامەنت سەناتىنىڭ ەكونوميكالىق جانە وڭىرلىك ساياسات ءبولىمىنىڭ ءبىر توپ دەپۋتاتتارى جۋىردا مويناق گەس-ىنە بارىپ جوبانىڭ ينفراقۇرىلىمدىق جۇمىستارى قالاي جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعىن كورىپ, اتقارىلعان شارۋالاردىڭ جاي-كۇيىمەن تانىستى. الداعى كۇندەرى پارلامەنتتە «قازاقستان ەلەكترەنەرگەتيكاسىنىڭ احۋالى مەن دامۋ بولاشاعى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزىلمەك. وسى تاقىرىپ اياسىندا سەناتتىڭ ەكونوميكالىق جانە وڭىرلىك ساياسات كوميتەتىنىڭ توراعاسى ت.ءابايدىلدين باستاعان, قۇرامىندا ق.وماروۆ, ا.ساۆچەنكو, م.بورتنيك, ن.سۇلەيمەنوۆ سەكىلدى ءبىرقاتار حالىق قالاۋلىلارى بار توپتى مويناق گەس قۇرىلىسىنىڭ باسىندا اتالعان الەۋەتتى جوبانىڭ جاۋاپتى تۇلعالارى و.قانتاەۆ, ب.جاڭاباەۆ, س.بەلعوجاەۆ قارسى الدى. ەلىمىزدەگى قۋات كوزى ەڭ قىمبات ءوڭىر وسى الماتى وبلىسى بولىپ ەسەپتەلەدى. جەتىسۋ وڭىرىندەگى تۇتىنۋشىلارعا قاجەتتى ەلەكتر قۋاتىنىڭ 50 پايىزى ەكىباستۇز, جامبىل گەس-تەرىنەن جانە كورشىلەس قىرعىزستاننان الىناتىن بولعاندىقتان, باعاسى دا قىمبات. مىسال ءۇشىن, الەمدە 1 مىڭ كيلوۆاتت ەلەكتر قۋاتىنىڭ باعاسى 1 500 اقش دوللارى بولسا, ول وتە ارزان دەپ سانالادى. ءبۇگىنگى الەمدىك نارىقتاعى ەلەكتر قۋاتىنىڭ باعاسى – 2,2 تسەنت. ال وسى مويناق گەس-ءى ىسكە قوسىلعاننان سوڭ ەلەكتر قۋاتىنىڭ 1 مىڭ كيلوۆاتى 1 138 اقش دوللارىنان بوساتىلاتىن بولادى. قىسقارتىپ ايتقاندا, سۋ – تەگىن قۋات كوزى. مويناق گەس-ءىنىڭ باس سۋ تورابى – بەستوبە سۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن. ەڭبەك مايدانىندا 800 ادام 10 باعىتتا تىنباي جۇمىس ىستەۋدە. تاۋدى دەرريۆاتسيالىق ادىسپەن بۇرعىلاپ تەسىپ, ۇزىندىعى 9 شاقىرىمنان اساتىن 500 مەترلىك بيىكتىكتەن ەلەكتر قۋاتىن وندىرەتىن گەنەراتورلارعا سۋ جەتكىزەتىن قوس قۇبىر بەتوندالىپ جاتىر. بۇعان دەيىن 20 ملن. تەكشە تاس پەن قۇمنان سۋ توقتاتاتىن الىپ بوگەت تۇرعىزىلعان. بۇيىرتسا, 15 تامىزدان باستاپ سۋ جيناۋ جۇمىسى جۇرگىزىلەدى. ماماندار بۇل توعانعا ورتا ەسەپپەن سەكۋندىنا 28 تەكشە سۋ جينالاتىندىعىن ايتىپ وتىر. مۇنداي سۋى از جينالاتىن جەرگە بوگەت تۇرعىزىلمايدى. الايدا جيىلعان سۋدى دەرريۆاتسيالىق ۇڭعى ارقىلى بيىكتەن تومەنگە سورعالاتا وتىرىپ ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋشى گەنەراتورلار كومەگىمەن 300 مۆت قۋات كوزىن جيناقتاۋ ءمۇمكىندىگىنە قول جەتكىزۋگە بولادى. جاپسارلاس جاتقان ەكى تاۋدىڭ ورتاسىنداعى ايدىننىڭ ۇزىندىعى 16 شاقىرىم, ەنى كەي جەرلەردە 500 مەتر, كەي جەرى ءبىر شاقىرىمدى قۇرايدى. بوگەتكە تاياۋ ماڭدا ارنايى قاۋىپسىزدىك سۋ تاسىمالداۋ قۇرىلعىسى ورناتىلعان. بۇل كوكتەمگى تاسقىن كەزىندە كوپ ءمولشەردە جينالعان سۋدىڭ اعىسىن رەتتەپ وتىرۋ ءۇشىن, بوگەت ەرنەۋىنەن اسىپ كەتۋ قاۋپىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا تۇرعىزىلعان. «جامان ايتپاي, جاقسى جوق» دەمەكشى, اپات بولا قالعان جاعدايدا نەمەسە نەگىزگى ۇڭعى جوندەۋگە قويىلعاندا, جينالعان سۋ قوسالقى ۇڭعىمەن تومەندەگى وزەنگە قۇيىلىپ, ۇلكەن سەلدىڭ بولماۋىن قامتاماسىز ەتەدى. بوگەت قۇرىلىسى 9-10 باللدىق جەر سىلكىنىسىنە توتەپ بەرەتىن بەرىكتىكپەن ەسەپتەلىپ سوعىلعان. توتەنشە جاعداي بولسا, ءتورت بىردەي تۇتقىر اۆتوماتتى تۇردە ىسكە قوسىلىپ, سۋ جولى جابىلادى. سونىمەن قاتار, قۇرىلىستى سالۋشى قىتايلىق مەردىگەر كومپانيا دا نىساننىڭ سەنىمدىلىگىنە 20 جىلدىق كەپىلدىك بەرىپ وتىر. الەمدە ەشبىر قۇرىلىس كومپانياسى مۇنداي كەپىلدىككە تاۋەكەل ەتپەيدى. ءاۋ باستا سۋ شايىپ كەتەتىن ەلدى مەكەن نەمەسە ستراتەگيالىق نىسان بولماعاندىقتان دا وسى جەر تاڭداپ الىنعان. ەسەسىنە سۋدىڭ تومەنگە قۇلاۋ بيىكتىگى 500 مەتر. سۋدىڭ اعىسىن ءتيىمدى پايدالانا وتىرىپ 300 مۆت ەلەكتر قۋاتىن وندىرۋگە وتە قولايلى. بۇدان وزگە گەس عيماراتى, ستانسالىق الاڭ, قىزمەتتىك-تۇرمىستىق كورپۋس جانە ستانسا قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى دا قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. كۇزگە سالىم مەكتەپ, بالاباقشا, مەشىت سەكىلدى تۇرمىسقا قاجەتتى بىرقاتار نىساندار پايدالانۋعا بەرىلەدى ەكەن. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا مۇنداي سۋ ەلەكتر ستانساسى تەك وسەتيا مەن ارمەنيادا عانا بولعان كورىنەدى. جالپى, مويناق گەس-ءى قازاقستانداعى بىردەن-ءبىر قايتالانباس جوبا. 1961 جىلى وسى قۇرىلعىنى قولعا الۋ تۋرالى ۇسىنىس كوتەرىلىپ, 1985 جىلى موسگيدروپروەكت مەكەمەسى جوباسىن جاساپ شىققان سوڭ, العاشقى قازىعى قاعىلعان ەدى. ءبىراق توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىنداعى كەڭەس وداعىنىڭ ىدىراۋى كەزىندە قۇرىلىس جۇمىسى توقتاپ قالدى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ماقۇلداۋىمەن ەل ەكونوميكاسىنا پايدالى جوبا قايتا پىسىقتالىپ, 2006 جىلدان بەرى ءجۇرىپ جاتقان قۇرىلىس جۇمىسى كوپ شارۋانى تىندىرىپ تاستاعانىن ايتۋ پارىز. – بولاشاقتا بۇل جەردە 127 ادام جۇمىس ىستەيتىن بولادى. قازىر سولاردىڭ الاڭسىز ەڭبەك ەتۋلەرى ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدىق نىساندار سوعىلىپ جاتىر. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇگىنگى جاس ماماندارمەن مىناداي الىپ جوبانى بىردەن يگەرىپ كەتۋ مۇمكىن ەمەس. سول سەبەپتى شاردارادان, شىعىس قازاقستاننان ءتيىستى مامانداردى وتباسىمەن جۇمىسقا شاقىرىپ وتىرمىز. كەلەشەكتە ءبىر عانا جەتىسۋ ايماعىنىڭ حالقى ەمەس, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن ەنەرگەتيكا سالاسىندا تاجىريبەسى بار ماماندار جۇمىسقا تارتىلادى, دەيدى گەس-ءتىڭ باس ديرەكتورى ورازالى قانتاەۆ. ءبىر كۇندىك جۇمىس ساپارىمەن كەلىپ مويناق گەس-ءىنىڭ قۇرىلىس جۇمىسىمەن جان-جاقتى تانىسقان پارلامەنتشىلەر جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىندا كەزدەسىپ جاتقان كەدەرگىلەر, شەشىلۋى قيىن ءماسەلەلەر بار ما دەگەن سۇراۋ قويدى. ستانسا قۇرىلىسىنا جاۋاپتى تۇلعالار نەگىزگى كەدەرگى ەلىمىزدىڭ كەدەندىك قىزمەتىنەن تۋىنداپ وتىرعانىن ايتتى. حالىق قالاۋلىلارى كەدەندىك زاڭ جۇيەسىندە «جاسىل ءدالىز» سەكىلدى جەڭىلدىكتەردىڭ بار ەكەندىگىن, دەگەنمەن ونىڭ جەكەلەگەن تالاپتارىن, امال-شارتتارىن جاۋاپتى تۇلعالاردىڭ قاتىسۋىمەن ءبىرلەسە وتىرىپ قاراعان ءجون ەكەنىن جانە ۇكىمەت باسشىسىنا ءوز تاراپتارىنان وسى ماسەلەلەرگە بايلانىستى دەپۋتاتتىق ساۋال جولدايتىندارىن جەتكىزدى. سونىمەن, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىندا مويناق سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ ءبىرىنشى اگرەگاتى ىسكە قوسىلادى. ال ەكىنشى اگرەگات جەلتوقسان ايىنىڭ اياعىندا جۇمىس ىستەي باستايدى دەپ جوسپارلانعان. كەلەر جىلدىڭ مامىر ايىنان باستاپ مويناق گەس-ءى 300 مۆت ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ مۇمكىندىگىنە تولىعىمەن قول جەتكىزەدى. بولاشاقتا گەس ماڭىندا شاڭعى بازاسى سوعىلىپ, دەمالىس ۇيلەرى تۇرعىزىلا باستايدى. توعاندا ءومىر سۇرۋگە بەيىمدەلگەن بالىقتار سۋ قويماسىنا جىبەرىلىپ, بۇل تەك ەلەكتر قۋاتىن وندىرەتىن ەكونوميكالىق ماڭىزدى نىسان عانا ەمەس, ەل تىنىعاتىن كىشىگىرىم تۋريستىك ايماق تا بولادى. وسىنداي الەۋەتتى جوبالار ءناتيجەسىندە ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىككە تولىقتاي قول جەتكىزەتىن كۇن دە جاقىنداي تۇسەتىنى انىق. قانات ەسكەندىر, جۋرناليست. الماتى وبلىسى. ------------------------------------- سۋرەتتەردى تۇسىرگەن بەرسىنبەك سارسەنوۆ.