قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ يننوۆاتسيالىق بولاشاققا جول – جالپىۇلتتىق باسىمدىق رەتىندە جاريا ەتىپ, بۇل ماقساتقا جەتۋ جولىندا قازاقستاندى الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىلىم ورتالىعىنا اينالدىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ وتكەن ەدى. وسى يننوۆاتسيالىق بولاشاقتىڭ نەگىزگى تىرەكتەرىنىڭ ءبىرى ماتەماتيكا عىلىمى مەن ءبىلىمىنىڭ دامۋىندا جاتىر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011 – 2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا ءبىلىم بەرۋ ءجۇيەسىن جاڭا ساپامەن جانە تەرەڭ مازمۇنمەن تولىقتىرۋ قاجەت ەكەنى ايتىلعان. وسى ماقساتتى ورىنداۋدا جەكە پاندەردى جۇيەلى وقىتۋدىڭ ماڭىزى زور.
عىلىمداردىڭ پاتشاسى اتانعان ماتەماتيكا پانىنەن ءبىلىم بەرۋدىڭ ەرەكشە ەكەنىن ايتا كەتۋگە بولادى. ماتەماتيكا ادامزاتتىڭ جاراتىلىستى تانۋىندا, مەملەكەتتەردىڭ عىلىمي دامۋىنىڭ نەگىزىندە جاتقان عىلىم رەتىندە تانىلدى. وسىدان ەلۋ جىل بۇرىن امەريكا قۇراما شتاتتارى عارىش كەڭىستىگىن يگەرۋدەگى ارتتا قالۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى رەتىندە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىن, اسىرەسە, ماتەماتيكانى وقىتۋدىڭ كەمشىلىكتەرىن اتاپ كەتكەن ەكەن. سونداي ءماندى ءپاندى وقىتۋداعى وزەكتى ماسەلەلەردى تالداۋ ماقساتىندا وتەيىن دەپ جاتقان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ماتەماتيك مۇعالىمدەرىنىڭ 1 سەزى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ەلەۋلى وقيعا بولارى انىق.
قازاقستاندا ماتەماتيكا جاقسى دامىعان عىلىمدار ساناتىندا. باستاۋىن ايگىلى ءال-فارابيدان الاتىن قازاقستان ماتەماتيكاسىنىڭ دامۋىنا جانە ونىڭ وركەندەۋىنە اتاقتى عالىمدارىمىز, اكادەميكتەر و.ءجاۋتىكوۆ, ءو.سۇلتانعازين, ق.قاسىموۆ, ت.كالمەنوۆ ۇلكەن ۇلەس قوستى. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى جىلدارى ەرەكشە جەتىستىككە جەتكەن عالىمدار م.وتەلباەۆ, ش.سماعۇلوۆ, ب.جۇماعۇلوۆ, ن.داناەۆ, ۋ.ومىرباەۆتار مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەتتارى اتاقتارىن الدى. وسىنداي عىلىمي جەتىستىكتەردى جاستارعا جەتكىزىپ, ولاردى عىلىمنىڭ جاڭا شىڭدارىنا جەتەلەۋ عالىمدار مەن ماتەماتيكا مۇعالىمدەرىنىڭ نەگىزگى ماسەلەسى. سول وزەكتى ماسەلەلەر قۇرىلتاي نازارىندا بولارى انىق.
وتاندىق ماتەماتيكا مۇعالىمدەرىنىڭ ءبىرىنشى 1 سەزىن وتكىزۋدەگى ماقسات قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكاسىنىڭ سۇرانىستارىنا سايكەس ماتەماتيكالىق ءبىلىمدى جاڭعىرتۋ بولىپ تابىلادى.
ماتەماتيكا ءپانىن وقىتۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرىن اتاپ وتە كەتسەك دەيمىز. ءبىرىنشى, ماتەماتيكانى وقىتۋدىڭ مازمۇنى تۋرالى. بىزدە ماتەماتيكانى وقىتۋ ءىسى ونىڭ تەوريالىق نەگىزدەرىن, كلاسسيكالىق بولىمدەرىن تەرەڭ مەڭگەرتۋگە باعىتتالعان. بۇل باعىتتاعى جاڭا كوزقاراسقا كەلەتىن بولساق, ماتەماتيكانى وقىتۋدا پراكتيكالىق ءماسەلەلەرگە كوپ كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىندە بولىپ وتىر. سوڭعى كەزدە عىلىمنىڭ نەگىزگى جەتىستىكتەرى مەن ماسەلەلەرى قولدانبالى سالاعا باعىتتالعاندىقتان, ولار مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنۋى قاجەت. ىقتيمالدىق تەورياسى, ستاتيستيكالىق ادىستەر, ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ جانە باسقا بولىمدەر ماتەماتيكا پانىنە كەڭىنەن ەنۋى قاجەت. بۇل الەمدەگى كەڭ تاراعان ۇردىسكە ساي ەكەندىگىنىڭ مىسالى رەتىندە PISA حالىقارالىق زەرتتەۋىن اتاپ كەتۋگە بولادى. ول زەرتتەۋدەگى كوپتەگەن تاپسىرمالار سول سالاداعى پراكتيكاعا باعىتتالعان. سونىمەن قاتار, نەگىزگى تاقىرىپتاردا دا قۇزىرەتتىلىككە قۇرىلعان. بولاشاقتا وعان پراكتيكالىق ماڭىزى بار تاپسىرمالاردى ەنگىزۋ قاجەت.
ەكىنشى ماسەلە, 12 جىلدىق ورتا بىلىمگە كوشۋ. 12 جىلدىق ورتا بىلىمگە كوشۋ تەك قانا ورتا ءبىلىم بەرۋدى ءبىر جىلعا ۇزارتىپ قانا قويماي, ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا مازمۇنىنا وتۋگە باعىتتايدى. وقىتۋدىڭ جاڭا ءتاسىلى قۇزىرەتتىلىككە ارنالعان بۇل بىلىمدە, تالاپكەرلەردىڭ پاندەر بويىنشا العان ءبىلىمىن جاڭا ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتايدى. ماتەماتيكا ءپانىن وقىتۋدا ءار كەزدە دە وقۋشىلاردىڭ تەوريانى ءتيىمدى پايدالانا بىلۋىنە كوپ كوڭىل بولىنگەنى. بۇگىن بۇل نەگىزگى تالاپقا اينالۋى قاجەت بولىپ تۇر. ماتەماتيكا ءپانىن بەيىندىك مەكتەپتە وقىتۋ كەزىندە جوعارى وقۋ ورنىنداعى وقۋمەن ساباقتاس جۇرگىزۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر.
ۇشىنشىدەن, ماتەماتيكا ءپانى بويىنشا ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ. سوڭعى جىلدارى ماتەماتيكا ءپانىن وقۋشىلاردىڭ مەڭگەرۋ دەڭگەيى ءتومەندەپ كەتكەنى بايقالادى. رەسپۋبليكامىزداعى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ مەن حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ناتيجەسى سونىڭ ايعاعى بولاتىنداي. ۇبت ناتيجەسى بويىنشا ماتەماتيكا ءپانى وقۋشىلاردىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيدە مەڭگەرگەن ساباقتارىنىڭ قاتارىندا تۇر. ال ماتەماتيكا – وقۋشىلاردىڭ جان-جاقتى ويلاۋ قابىلەتىن دامىتاتىن عىلىم. دەمەك, بۇل جەردە ءپاندى وقىتۋدا, تاجىريبە الماسۋدا ارتتا قالۋعا بولمايدى. سول سەبەپتى, ماتەماتيكا ءپانىن وقىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەت.
پاۆلودار مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى پەداگوگيكالىق ءبىلىم بەرۋدە جانە عىلىم سالاسىندا مەملەكەتتىك ساياساتتى ءجۇزەگە اسىراتىن, وبلىستاعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنىن ايتا كەتسەك دەيمىز. باسەكەگە قابىلەتتى, كاسىپتىك-پەداگوگيكالىق دايىندىعى جەتىك بولاشاق ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرىن دايارلاۋ ينستيتۋتتىڭ العا قويعان باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىز. ەلۋ جىلدىق تاريحى بار ينستيتۋتتىڭ قۇرامىندا العاشقى قۇرىلعان فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتى وسى ۋاقىتقا دەيىن 5 مىڭنان استام مۇعالىمدەر دايىنداپ شىعارعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. كوپتەگەن ءتۇلەكتەرىمىز كانديداتتىق جانە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالار قورعاپ, ەلىمىزدىڭ جانە ودان تىس جەرلەردەگى ءبىلىم وردالارىندا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
اتاپ ايتساق, ينستيتۋتىمىزدىڭ العاشقى تۇلەكتەرىنىڭ ءبىرى, قازىرگى كەزدە وبلىسىمىزداعى بەلگىلى ماتەماتيك ت.قوڭىرباەۆ ەسىمى الدىمەن ويعا ورالادى. ول قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى بەلگىسىنىڭ يەگەرى. كوپ جىلدان بەرى قالامىزداعى №3 دارىندى بالالارعا ارنالعان گيمنازيادا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. 2009 جىلى وقۋ بىتىرگەن تۇلەگىمىز شولپان شاكەنەۆا 2010 جىلى وتكىزىلگەن «پەداگوگيكالىق ءۇمىتتەر» اتتى وبلىستىق كونكۋرستا ءجۇزدەن جۇيرىك شىعىپ, ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ الدى. «پەداگوگيكالىق شەبەرلىك نوميناتسياسى» بويىنشا ديپلوممەن ماراپاتتالدى.
پاۆلودار مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ وسى كۇنگە دەيىن قاجىرلى ەڭبەك مايدانىنا قىزۋ ارالاسىپ جۇرگەن تانىمال ماتەماتيك ۇستازدارىمىز, پروفەسسورلار ن.ماشراپوۆ, ت.كادكالوۆا جانە دوتسەنت ن.حايرۋللينا وسى ۋاقىتقا دەيىن شاكىرتتەرىنە عىلىمنىڭ جاڭا جەتىستىكتەرى مەن ماتەماتيكانى وقىتۋدىڭ ادىستەمەلىك ەرەكشەلىكتەرىن ۇيرەتۋمەن كەلەدى.
بولاشاق ماتەماتيكا مۇعالىمدەرىنىڭ ساپالى ءبىلىم الۋلارى ولاردىڭ ماتەماتيكادان دايىندىقتارىنا بايلانىستى. وسىعان وراي, ينستيتۋتتا «الگەبرالىق جۇيەلەر», «گەومەتريا نەگىزدەرى», «وليمپيادالىق ەسەپتەردى شەشۋ», «ماتەماتيكانى وقىتۋداعى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار», «شاعىن جيناقتالعان مەكتەپتەگى ماتەماتيكانى وقىتۋ تەورياسى جانە تەحنولوگياسى», «12 جىلدىق مەكتەپتەرگە ارنالعان ەلەكتيۆتىك كۋرستار ۇيىمداستىرۋ ادىستەمەسى» اتتى ارناۋلى ساباقتار ءجۇرگىزىلىپ ءجۇر. بۇل كۋرستار بولاشاق ۇستازداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن دامىتۋعا كوپ اسەرىن تيگىزۋدە.
قازىرگى جاڭا الەمدىك تەحنولوگيانى تولىق مەڭگەرەتىن ءداۋىر تالابىنا ساي ماماندار دايىنداۋ باستى مىندەت بولىپ تۇر. ول ءۇشىن جاڭاشىل تەحنولوگيانى بارلىق سالادا قولدانۋ قاجەت. بۇل باعىتتا ينستيتۋتتا بىرقاتار ىستەر اتقارىلۋدا. بيىلعى وقۋ جىلىنان باستاپ قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگياسى ەنگىزىلدى. وسى تەحنولوگيا نەگىزىندە اۋىل مەكتەپتەرىندە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كوپتەگەن مۇعالىمدەر ءبىلىم الا باستادى. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار دامىعان كەزدە قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگياسىن دامىتۋدى باستى باعىت رەتىندە قارايمىز.
ءۇش ءتىلدى ءبىلىم بەرۋ باعىتىندا دا ينستيتۋت ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋدە دەسەم, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ شەشىمىمەن پاۆلودار مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى ماتەماتيكا جانە باسقا ءپاندەردى وقىتۋداعى بازالىق جوعارى وقۋ ورنى رەتىندە انىقتالدى. بۇل شەشىمدى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا 2010-2011 وقۋ جىلىندا ينستيتۋت ۇستازدارى اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ كۋرستارىنان ءوتتى. كەلەسى وقۋ جىلىنان باستاپ توپتار قۇرىپ, ماتەماتيكا جانە باسقا پاندەر بويىنشا اعىلشىن تىلىندە وقىتاتىن مۇعالىمدەر دايىندايتىن بولامىز.
بولاشاق مۇعالىمدەردى عىلىمي جۇمىستارمەن اينالىسۋعا دايىنداۋ ماقساتىندا ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي كەڭەسى, ءارتۇرلى عىلىمي ءۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەيدى. مىسالى, ماتەماتيكا كافەدراسىندا كوپ جىلدان بەرى «ماتەماتيكالىق وليمپيادا» اتتى ۇيىرمە جۇمىس ىستەيدى. ۇيىرمە مۇشەلەرىنىڭ ىشىندە جىل سايىن ماتەماتيكادان وتەتىن رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق وليمپيادالار مەن كونفەرەنتسيالاردىڭ جەڭىمپازدارى بار.
ينستيتۋت مۇعالىمدەرى مەكتەپ مۇعالىمدەرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەيدى. ماتەماتيكالىق وليمپيادالار مەن عىلىمي جوبالار سايىسىنا وقۋشىلاردى دايىنداپ جۇرگەن وقىتۋشىلارىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى ايتارلىقتاي.
ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا اتاپ كورسەتكەندەي, ۇستاز مارتەبەسىن ارتتىرۋ بارلىعىمىزدىڭ مىندەتىمىز. استانادا وتەتىن مۇعالىمدەر قۇرىلتايى ماتەماتيكا ءپانى ۇستازدارىنىڭ پىكىر الىسىپ, كاسىبي شىڭدالۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ, جولاشار بولاتىنىنا سەنىمدىمىز.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ب.جۇماعۇلوۆتىڭ باستاماسىمەن العاشقى رەت وتەيىن دەپ جاتقان ماتەماتيكا ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ قۇرىلتايى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىن دامىتۋدا جاڭا جەتىستىكتەرگە باستاۋشى بولادى دەپ بىلەمىز.
تاكير بالىقباەۆ, پاۆلودار مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى مىندەتىن اتقارۋشى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.