كەنەن – جۇزدەن اسا ءان شىعارىپ, ولەڭىن ءوزى جازىپ, ءوزى ورىنداعان دارىن يەسى. اكادەميك احمەت جۇبانوۆ: «ءسۇيىنباي-جامبىلدان بەرى ءۇزىلمەي كەلە جاتقان جەتىسۋلىق ءان ءداستۇرىن جالعاستىرۋشى – كەنەن. ونىڭ اندەرىن كومپوزيتور ل.حاميدي, س.شابەلسكي 1934 جىلى نوتاعا تۇسىرسە, ە.برۋسيلوۆسكي «قىز جىبەك» وپەراسىنا پايدالاندى. كەنەننىڭ اندەرىن جيناعان ب.ەرزاكوۆيچ. ول انشىدەن 150-دەن استام ءان جازىپ الدى» دەسە, ءانشى-زەرتتەۋشى قاجىبەك بەكبوسىنوۆ «قازاق حالىق كومپوزيتورلارى اندەرىنىڭ تاريحى» اتتى ەڭبەگىندە: «كەنەن – جەتىسۋ ءان مەكتەبىن قالىپتاستىرۋشى جانە ءبىزدىڭ اۋىزشا, جازباشا ادەبيەتتەن ەستىپ, وقىپ جۇرگەن سال-سەرىلەردىڭ جۇرناعى» دەپتى.
سول سياقتى, ەتنوگراف عالىم اقسەلەۋ سەيدىمبەك قازاقتىڭ انشىلىك مەكتەبىن وڭىرلىك ەرەكشەلىكتەرگە بولە وتىرىپ, كەنەن ازىرباەۆتى ەكى عاسىر جاپسارىنا كوپىر بولعان ساناۋلى ساڭلاقتىڭ ءبىرى ءارى قازاقتىڭ ءداستۇرلى سال-سەرىلىك, سينكرەتتى ونەرىنىڭ سوڭعى بيىگى ءھام جاڭا زامان جىرشىلارىنىڭ باسى دەپتى.
راسىندا كەنەن اندەرى ينتوناتسيالىق جاعىنان وتە باي, تاقىرىپ اياسى كەڭ ءارى تاريحي-الەۋمەتتىك مازمۇنعا تولى. شىعارماشىلىق كونتسەرتتە ءانشىنىڭ «كۇلاشقا», «كەلىنجان», «شىرقا, داۋىسىم», «كوكشولاق», «قايران جاستىق», «بازار-نازار», «وي جايلاۋ» اندەرىن سايات مەدەۋوۆ, رامازان ستامعازيەۆ, گۇلزيرا بوكەيحان, نۇرلان البان, ارداق بالاجانوۆا, ايگۇل يمانباەۆا, كلارا تولەنباەۆا جوعارى دەڭگەيدە ورىنداپ, كورەرمەننىڭ كوڭىلىن قۋانتسا, جىرشىنىڭ ءىزىن جالعاعان بالاسى باقىتجان كەنەن ۇلىنىڭ دا اكەسىنىڭ سوزىنە جازعان بىرنەشە ءانى ورىندالدى.
شىعارماشىلىق كەشتەن سوڭ كەنەنتانۋشى, فيلولوگ-عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆتەن سۇحبات العان ەدىك.
– كونەنىڭ كوزى, سال-سەرىلەردەن قالعان تابارىك كەنەندى كوردىم. تۋعان ىنىسىندەي, كەيدە تۋعان بالاسىنداي بولدىم. كەيدە جارىقتىق مەنىمەن قۇرداسىنداي قالجىڭداسىپ وتىراتىن. سىرلاسۋشى ەدىك. كەنەكەڭ «جەتى جارعى» اتانعان كەبەكبايدىڭ ۇرپاعى, قىرعىزدىڭ حانى شابدەنمەن تەرەزەسى تەڭ اتاقتى نوعايباي ءبيدىڭ اتالاس تۋىسى ەدى. كەنەكەمنىڭ وتىرىسى, ءجۇرىسى, تۇرىسى وزگەشە-ءتىن. سەكسەن جاسىندا قامشىداي جاراعان باسىرە سۇلۋ تورى توبەل اتىنا ىرعىپ ءمىنىپ جۇرە بەرەتىن. قىران قاباق, الىستى شولاتىن, قىراعى ادام ەدى. جىر قازىناسى وتە باي. ءبىرازىن نىسانبەك تورەقۇلوۆ اۋزىنان جازىپ الدى. قالعانىن مەن اقتاردىم.
– ادەبي شىعارمالاردا كەنەننىڭ بالۋان شولاقتان باتا العانى جايلى ايتىلادى... سول سياقتى, باسقا ۇستازدارى تۋرالى نە ايتۋشى ەدى؟
– بالۋان شولاق اتا-باباسىنىڭ مەكەنى شۋدىڭ بويىنا كەلگەندە ءبىر اي جانىندا ىلەسىپ ءجۇردىم – دەپ وتىراتىن. ودان كەيىن شاشۋبايدى كوپ ايتاتىن. كەنەننىڭ ءوزى ۇلگى تۇتقان ادامدار جايلى «مەنىڭ ۇستازدارىم» دەيتىن جىرى بار. سوندا ءبارى ايتىلادى. ۇمىتپاسام, بىلاي دەپ كەلەدى:
انام ۇلدار ءانشى ەكەن, اكەم دە اقىن,
ۇستازىم سارباس اقىن دۇرىلدەگەن.
شاشۋباي مەن شولاقتىڭ ءانىن ەستىپ,
مەن دە سونداي بولسام دەپ دىرىلدەگەم.
اقىنداردىڭ ءدۇلد ۇلىن سوندا كوردىم,
داۋسىن ەستىپ جاكەڭنىڭ كۇمبىرلەگەن.
قىرعىزدىڭ توقتاعۇل مەن قالمىرزاسى.
ەلىكتىرىپ اكەتتى جىرىمەنەن.
– كەنەن اتانىڭ كوزى تىرىسىندە اندەرىن وزىنە ورىنداتىپ, تاسپاعا ءتۇسىرىپ العان دا ءسىز ەمەسسىز بە؟
– كەنەندى جاسى 80-نەن اسقاندا الماتىعا اكەلىپ ءانىن جازدىق. ول كەزدە ءان جازاتىن جالعىز-اق ستۋديا وپەرا جانە بالەت تەاترىندا بولاتىن. اپپارات تا كۇشتى ەمەس, كوشەدەگى ىزىڭ-شۋ قوسا ەستىلەدى. سول سەبەپتى, ءتۇن ورتاسى اۋعاندا جازاتىن. ستۋديادا ارا-اراسىندا شاي بەرىپ وتىرمىز. سوندا كەنەكەڭ: «ويپىرىم-اي, ال, كەنەكە, ايتىپ جىبەر دەسە, ايتا بەرىپپىن, ايتا بەرىپپىن. ايتقان ءانىم ەسكەن جەلدەي دالاعا كەتە بەرىپتى, كەتە بەرىپتى. بۇل كەيىنگىگە كەرەك-اۋ دەگەن ءبىر ادام بولماپتى. ەندى, مىنە, 80-نەن جاسىم اسقاندا كارى تۇيەدەي باقىرتىپ وتىرعاندارىڭ مىناۋ» – دەپ, كەيىگەنى بار ەدى. بايتاق اڭگىمەشىل, جادىسى وتە مىقتى ادام ەدى. بىراق بۇل كەنەننىڭ جاس كەزىندەگى تىك شىرقاۋ اندەرى ساباسىنا تۇسكەن, جۋاسىعان شاعى-تىن.
– كەنەن جايلى عابيت مۇسىرەپوۆ «كەنەن سال-سەرىلەردىڭ سوڭعى سارقىتى» دەگەن ەكەن, باسقا كىمدەردىڭ باعاسىن بىلەمىز؟
– كەنەن تۋرالى ۇلكەن باعانى مۇحتار اۋەزوۆ بەرىپ كەتكەن. ونى كەنەننىڭ ءوز اۋزىنان ەستىگەن ەدىم. ءبىر كۇنى جازعى شىلدە بولاتىن ەدى, – دەيدى كەنەكەڭ. – تالتۇستە ەسىك الدىنا كەلىپ ءبىر ماشينا توقتادى. اتىپ شىقسام, اۋدارىلىپ-توڭكەرىلىپ مۇحتار ءتۇسىپ جاتىر. قاسىندا ايەلى بار. – كەنەكە, ىستىقكولدە دەمالاتىن ساياجايىم بار ەدى, سوندا جول تارتىپ بارامىن, وتە اسىعىسپىن, قولىڭىزدى الىپ, ءبىر كەسە شاي ءىشىپ اتتانايىن, – دەدى. – تەز شاي دايىنداڭدار, – دەدىم. قاتىن-قالاش ساماۋىردىڭ قۇلاعىنان ۇستاپ دالاعا الا شاپتى. بالالار دەرەۋ ءبىر مارقانى سويىپ جىبەردى. سودان شاي, اڭگىمە, دومبىرا, ءان, قىمىز, ەت, اسىعىپ بارا جاتقان مۇقاڭ قونىپ قالادى. ەرتەڭىندە كەتەرىندە: «كەنەكە ءسىزدى بۇرىن دا بىلەتىن ەدىم. ءسوزدىڭ تۋراسىن ايتايىن, جاتتاعانىن ايتاتىن جىرشى شىعار دەۋشى ەدىم, ءسىز داڭعىل جىراۋ ەكەنسىز عوي, ءابجىل شەشەن ەكەنسىز عوي, كوكىرەگىڭىز داڭعىل شەجىرە ەكەن», دەپتى اتتانارىندا مۇحاڭ.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»