ەلباسى ەلىمىز ەگەمەندىك العان كۇننەن باستاپ قازاقستاننىڭ بولاشاعىن الدىن الا ايقىنداپ بەرگەندىگىن اتاپ ايتار ەدىم. بۇل جولعى كونستيتۋتسيالىق رەفورما دا ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىن تەرەڭىنەن ويلاستىرىپ جاسالعان تاعى دا ءبىر ناقتى قادام بولدى دەپ سانايمىن.
وسى ورايدا ەلباسى تاريحي قۇجاتقا قول قويعاننان كەيىن سويلەگەن سوزىندە: «بۇل قازىرگى باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا باستايتىن ماڭىزدى قادام», دەپ اتاپ كورسەتۋى بۇگىنگى الەمدىك ەكونوميكا مەن ساياساتتىڭ دامۋ ۇردىسىنەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دە كەيىن قالىپ قويماۋى مەن جاھاندانۋدىڭ ءتۇرلى سىندارى مەن قاتەرلەرىنە الدىن الا دايىن بولۋىمىزدى قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى رەفورمانىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
ەلىمىزدىڭ دامۋ باعىتى 1995 جىلدىڭ 30 تامىزىندا بۇكىلقازاقستاندىق رەفەرەندۋمى بارىسىندا قابىلدانعان كونستيتۋتسيامىزدا انىق بەلگىلەنگەن بولاتىن. مىنە, سودان بەرى دە 21 جىل ۋاقىت ءوتتى. ەلباسىنىڭ كورەگەندىگىنىڭ جانە كەز كەلگەن ءساتتە باتىل دا دۇرىس شەشىم قابىلداۋىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قارىشتاي دامىپ, الەمدەگى تانىمال, سىيلى, وزىندىك ابىرويلى ورنى بار ىرگەلى دە قۋاتتى مەملەكەتتەردىڭ بىرىنە اينالدى.
قازاقستاننىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتاعى تۇراقتىلىعىن, ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتى دامۋىن, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايلارىنىڭ جىل سايىن جاقسارا ءتۇسۋىن, رۋحاني سالانىڭ جەتىلىپ كەلە جاتقاندىعىن ايتار بولساق, سونىڭ بارلىعى ەلباسى الدىن الا ايقىنداپ, ءبىر جۇيەگە باعىتتاپ بەرگەن باعدارىمەن مۇمكىن بولعان جايلار ەدى. ارينە, دامۋىمىزدىڭ ءار كەزەڭدەرىندە قيىندىقتار دا بولدى. الايدا, ەلباسى قانداي دا بولسىن سول قيىن دا كۇردەلى كەدەرگىلەردەن ءوتۋدىڭ جولدارىن انىقتاپ, دەر كەزىندە شەشىم قابىلداپ وتىردى. ءبىز سونىڭ ءناتيجەسىندە الەمدە بولىپ جاتقان قانداي دا بولسىن داعدارىستاردان قينالماي شىعىپ كەلەمىز.
ۋاقىت ءبىزدىڭ الدىمىزعا جاڭا تالاپتار قويىپ, قوعامدىق ومىردەگى قارىم-قاتىناستاردىڭ وزگەرىپ تۇراتىنى ءسوزسىز. بۇگىنگى وركەنيەتتىڭ دامۋ قارقىنىنىڭ شاپشاڭدىعى سونشالىقتى, قازىرگى ءبىلىم دە, عىلىم دا ءسات سايىن قارىشتاي دامۋ ۇستىندە. ادام بالاسىنىڭ بۇرىن-سوڭدى ويىنا كىرىپ-شىقپاعان جاڭا تەحنولوگيالار پايدا بولۋدا.
الەم بويىنشا سول جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ پايدا بولۋى ءوندىرىس پەن ءوندىرۋشى كۇشتەردىڭ ارا قاتىناسىن جوعارى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەرى دە انىق. مىنە, سول ءۇشىن دە ەلباسى ءوزىنىڭ بيىلعى جولداۋىن «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاhاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» دەپ اتاي وتىرىپ, قازاقستاندىقتارعا جاڭا باعىت, جاڭا سەرپىلىس بەرىپ, الدىمىزعا تىڭ مىندەتتەر قويىپ وتىر. قازاقستاننىڭ وسى ءۇشىنشى جاڭعىرۋ كەزەڭىندە, ياعني دامۋىمىزدىڭ ەندىگى جاڭا باعىتىندا الداعى 10-20 جىلدىڭ ارالىعىندا ورىندالۋعا ءتيىستى مىندەتتەردى تولىق جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن وعان جاڭاشا كوزقاراس, مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ءتاسىلى قاجەت.
بۇل جايىندا ەلباسى بيىلعى جىلدىڭ 25 قاڭتارىندا جاساعان ساياسي مالىمدەمەسىندە ەلىمىزدىڭ جانە كەلەر ۇرپاقتىڭ بولاشاعى ءۇشىن ءوزىنىڭ كونستيتۋتسيالىق رەفورما جاساۋ ءجونىندە شەشىم قابىلداپ وتىرعاندىعىن ايتقان بولاتىن. ۇندەۋ جاريالانعان كۇننەن باستاپ, حالىقتىڭ قىزۋ تالقىسىنا ءتۇسىپ, قولداۋ تاپتى.
كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ حالىقتىڭ قولداۋى ول ەلباسىنا ءوز ەلىنىڭ ۇلكەن سەنىمى بولاتىن. حالقىمىزدىڭ ءوز پرەزيدەنتىنە ءاردايىم سەنەتىندىگىنىڭ جانە ۇنەمى قولدايتىندىعىنىڭ تاعى ءبىر ايقىن كورىنىسى دە وسى ەدى. ءويتكەنى, قازاقستاندىقتار ەلباسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسيالىق رەفورماسى ەلىمىزدى جاڭا بەلەستەرگە كوتەرەتىندىگىن حالىق تا انىق ءتۇسىنىپ, ايقىن سەزىنە ءبىلدى. ال رەفورمانىڭ باستى ماقساتى قازاقستانداعى مىقتى پرەزيدەنتتىك بيلىكتى ساقتاي وتىرىپ, پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. بۇل وزگەرىستەر ەلباسىنىڭ الداعى ۋاقىتتا دا ەل بولاشاعى ءۇشىن ىشكى تۇراقتىلىقتى, ەكونوميكانىڭ دامۋىن, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن ودان ءارى جاقسارتۋدى, سىرتقى ساياساتتا دا بارلىق مەملەكەتتەرمەن دوستىق قارىم-قاتىناستى ورنىقتىرا ءتۇسۋ جولىنداعى ابىرويلى ىستەرىنىڭ جەمىستى بولا تۇسۋىنە جاڭا سەرپىن بەرەرى انىق. سونىمەن بىرگە, ەلباسىنىڭ قازاقستاننىڭ الەمدىك قوعامداستىق اراسىنداعى ءيميدجىن ودان ءارى كوتەرۋ, ەلىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتى مەن قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ ءۇشىن بيلىك تارماقتارىنىڭ ءاربيترى بولىپ قالا بەرۋى ەڭ دۇرىس باعىت بولىپ تابىلادى.
ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ اكىمدەرمەن بىرلەسە وتىرىپ, ەكونوميكانىڭ دامۋىنا, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرۋگە تىكەلەي جاۋاپتى بولۋى – بۇگىنگى جانە ەرتەڭگى كۇننىڭ تالابى. كونستيتۋتسيالىق رەفورما بويىنشا ەندىگى ارادا پارلامەنتكە دە ءۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلىپ وتىر. ەڭ باستىسى, ۇكىمەت ورگاندارىنىڭ قازاقستاننىڭ زاڭ تالاپتارىن ورىنداۋعا پارلامەنتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, زاڭ قابىلداۋدى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ, ەلىمىز بيۋدجەتىنىڭ جۇمسالۋىن نازاردا ۇستاۋعا قاتىستى مىندەتتەر دە ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان سان قيلى ىستەردى ويداعىداي ءجۇزەگە اسىرۋعا اسا قاجەتتى دەپ سانايمىز. ويتكەنى, پارلامەنت وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋدىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋدى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنى ءسوزسىز.
بۇل جولعى كونستيتۋتسيالىق رەفورما دا قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ بولاشاعىنا وڭ ءوزگەرىستەر اكەلەرىنە سەنىمدىمىن.
ەربولات مۇقاەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى