وسى جىلدار ىشىندە قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ ساپاسى مەن سالماعى ارتىپ, قاي باعىتتا بولسىن جان-جاقتى دامىپ, بارلىق قىرىنان ساقاداي-ساي ازىرلىككە قول جەتكىزىلدى.
سول ءبىر وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنا ءسال شەگىنىس جاساپ, وقيعالار لەگىنە كوز سالساق, قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىن الۋىنا بايلانىستى, ونىڭ الدىنا وتكىر, بىراق ومىرلىك ماڭىزى زور ءمىندەت – ءوزىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن جاڭادان قۇرۋ مىندەتى قويىلدى.
ەلباسى: «ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتىڭ قۇرىلىمىنداعى نەگىزگى ىرگەتاس – قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ. سوندىقتان, بىزگە ەل ەگەمەندىگىن قورعاۋ مۇددەسى ءۇشىن كەز كەلگەن قاتەرگە توتەپ بەرە الاتىن, ساپاسى زور زاماناۋي اسكەر قاجەت», دەگەن بولاتىن.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 1991 جىلدىڭ 25 قازانىنداعى جارلىعىمەن قازاق كسر مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتى قۇرىلدى. كوپ ۇزاماي ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورعانىس مينيسترلىگى بولىپ اتالدى. تاۋەلسىز ەلدىڭ زاڭدىق قۇقىقتارىنىڭ نەگىزدەرىنە جانە تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى قول جەتكەن كەلىسىمدەرگە بايلانىستى پرەزيدەنتتىڭ 1992 جىلدىڭ 7 مامىرىنداعى جارلىعى بويىنشا قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان قارۋلى كۇشتەر وزدەرىنىڭ م ۇلىكتەرىمەن قوسا وتانىمىزدىڭ قاراۋىنا ءوتتى. جوعارعى باس قولباسشى رەتىندە قارۋلى كۇشتەردى باسقارۋدى پرەزيدەنت ءوز قولىنا الدى, ال قازاقستاننىڭ تۇڭعىش قورعانىس ءمينيسترى بولىپ گەنەرال-پولكوۆنيك ساعادات نۇرماعامبەتوۆ تاعايىندالدى.
مينيسترلىكتىڭ مىندەتى
وسىلايشا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭادان قۇرىلعان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جاڭا جولى باستالدى. بىراق بۇل تەك باستاۋ ەدى. رۋحى بيىك ەلدىڭ ايبىنى اسقاق قارۋلى كۇشتەرى اتىنا زاتى ساي بولۋى كەرەك. وعان, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, مۇمكىندىك از ەدى. كەيىن ەلباسى وسى جاعدايدى بىلاي دەپ ەسكە الدى: «1992 جىلعى 7 مامىردا مەنىڭ جارلىعىممەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى قۇرىلعان بولاتىن. بۇل سالادا ءبىز بارلىعىن جاڭادان باستاعان ەدىك: شتاتتىق كەستە بويىنشا وفيتسەرلەردىڭ 40-45 پايىزى عانا قالعان; اسكەرلەردى باسقارۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسى جوق; ەسكىرگەن تەحنيكاعا تولى قويمالار; تاجىريبەلى ۇشقىشتار مەن وتىننىڭ جوقتىعىنان ۇشپاي تۇرعان ۇشاقتار; بەرەكەسى كەتكەن اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس جۇيەسى عانا بار ەدى».
راسىندا, ەلىمىزدىڭ كەڭ-بايتاق جەرىندە كوپتەگەن اسكەري بازا, نەبىر قۇرامالار مەن بولىمدەر بار ەدى. بىراق ەلباسى ايتقانداي, ولار قيراۋدىڭ از-اق الدىندا تۇردى. سودان, ەلباسىنىڭ ەرەن كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا اتالعان بازالاردا – قۇرلىق اسكەرلەرىن; اۋە ارمياسىنىڭ ارالاس اۆياتسيالىق كورپۋسىنىڭ بازاسىندا – اسكەري-اۋە كۇشتەرىن; اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس كورپۋسىنىڭ قۇرامالارى مەن بولىمدەرىنىڭ بازاسىندا وسى اتتاس اسكەرلەردى قۇرۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ءسويتىپ, قازاقستان ارمياسى قۇرلىق اسكەرلەرى, اسكەري-اۋە كۇشتەرى, اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس اسكەرلەرى مەن اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى سەكىلدى ءداستۇرلى ءتورت تۇرىنەن تۇردى.
1992-1998 جىلدارى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى قايتا قۇرىلدى, ال 1999 جىلدان ونى جاساقتاۋدىڭ تۇبەگەيلى رەفورماسى باستالدى.
كۇشىنە ەنگەن زاڭنامالىق قۇجات نەگىزىندە قۇرىلعان قورعانىس مينيسترلىگى قورعانىس سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى, سونداي-اق, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنە باسشىلىق جاساۋدى جۇزەگە اسىراتىن ورتالىق اتقارۋشى ورگان. بۇگىندە بۇل مينيسترلىك ءوز قىزمەتىن ەل كونستيتۋتسياسى مەن زاڭدارىنا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانە ۇكىمەتىنىڭ اكتىلەرىنە, وزگە دە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە سايكەس جۇزەگە اسىرۋدا. سونىمەن قاتار, اتالعان ۆەدومستۆو مەملەكەتتىك مەكەمەنىڭ ۇيىمدىق-قۇقىقتىق نىسانىنداعى زاڭدى تۇلعا سانالادى.
ەلىمىزدىڭ اسكەري دوكتريناسىندا جازىلعانداي, قارۋلى كۇشتەردىڭ باسشىلىعى بەيبىت ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ باس شتابى ارقىلى باسقارىلادى. سونىمەن قاتار, بۇل ۆەدومستۆو مەملەكەتتىڭ قورعانىسىمەن, قارۋلى كۇشتەر, باسقا ءاسكەرلەر مەن اسكەري تەكتەردىڭ قۇرىلىس جانە دامۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋ جانە ۇكىمەتتە بىرىڭعاي اسكەري-تەحنيكالىق ساياساتتى جۇرگىزۋمەن بايلانىستى مىندەتتەردى دە جۇزەگە اسىرادى. وعان قوسا, مەملەكەتتىك قورعانىس تاپسىرىس پەن قورعانىس ءۇشىن قاجەتتى قاراجات ءبولۋ تۋرالى ۇسىنىستاردى ءازىرلەۋمەن اينالىسادى. قارۋلى كۇشتەردى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتىپ, قورعانىس ماسەلەلەرىندە ونىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋىن ۇيىمداستىرادى.
اەروۇتقىر اسكەرلەرى
انىعىندا, قارۋلى كۇشتەردىڭ باس شتابى مەملەكەتتىڭ قارۋلى كۇشتەرىن بەيبىت ۋاقىتتا جانە سوعىس كەزىندە باسقاراتىن باستى ورگان بولعاندىقتان, باسقا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرامالاردىڭ جاۋىنگەرلىك موبيليزاتسيالىق دايارلىق جوسپارىن ازىرلەۋدى دە ۇيلەستىرەدى. سوندىقتان دا قورعانىس مۇددەسىندە مەملەكەت اۋماعىنىڭ جەدەل جابدىقتالۋ جوسپارىن جاسايدى. وسى نەگىزدە ەلىمىز قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلىمى سان سالاعا جىكتەلگەن. سونىڭ ءبىرى – اەروۇتقىر اسكەرلەرى. بۇل قارۋلى كۇشتەر ساناتىنداعى جوعارعى باس قولباسشىنىڭ رەزەرۆى.
ماقسات-مىندەتى اسكەري-ساياسي جاعدايلاردىڭ كۇرت وزگەرۋى كەزىندەگى داعدارىستى جەدەل شەشۋگە جانە مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق مۇددەسىن قورعاۋدا كەنەتتەن تۋىنداعان جاعدايلاردى ورىنداۋعا, وپەراتسيا باعىتىنا اسكەرلەردى توپتاستىرۋدى نىعايتۋعا ارنالعان. سونداي-اق, ەل ىشىندە جانە سىرت جەرلەردە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قولداۋ ماقساتىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق مىندەتتەرىن ورىنداۋعا قاتىسا الادى. بەيبىت جانە سوعىس جاعدايىندا قاۋىپ تونگەن باعىتتار مەن اۋداندارعا شۇعىل جەتۋگە جانە كەنەتتەن تۋىنداعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا ءاردايىم دايىن تۇرادى. ولاردىڭ قۇرامىنا دەسانتتى-شابۋىلداۋشى ءبولىمشەلەر, بولىمدەر مەن قۇرامالار, سونداي-اق, ارنايى بولىمدەر, تىل جانە تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ بولىمدەرى كىرەدى.
اەروۇتقىر اسكەرلەرىنىڭ ارنايى ماقساتتاعى دەربەس ينجەنەرلىك-ساپەرلىك جاساعى 2003-2008 جىلدار ارالىعىندا يراك رەسپۋبليكاسىندا بەيبىتشىلىك جانە قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ بويىنشا كواليتسيالىق كۇشتەر قۇرامىندا بىتىمگەرشىلىك ميسسيانى اتقارعانىن دا كوزىقاراقتى وقىرماندار ۇمىتا قويماعان بولار. ءوز كەزەگىندە بىتىمگەرشىلەرىمىزدىڭ كاسىبيلىگى مەن جاۋىنگەرلىك شەبەرلىگى شەت مەملەكەتتەر مەن كواليتسيالىق كۇشتەردىڭ قولباسشىلىعى تاراپىنان جوعارى باعالاندى.
قۇرلىق اسكەرلەرى
«قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرلىق اسكەرلەرى باس قولباسشىسىنىڭ باسقارماسى» مەملەكەتتىك مەكەمەسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2009 جىلعى 20 ساۋىردەگى №554 قاۋلىسى, سونداي-اق, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ 2009 جىلعى 20 ساۋىردەگى №145 بۇيرىعىنا سايكەس قۇرىلدى. ال 1993 جىلعى 9 ساۋىردەگى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورعانىسى جانە قارۋلى كۇشتەرى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 12-بابىنا سايكەس, قۇرلىق اسكەرلەرى اسكەري باسقارۋ ورگاندارى, وڭىرلىك قولباسشىلىقتار, اسكەر تەكتەرى, ارنايى اسكەرلەر, تىل, وقۋ جانە رەزەرۆتەگى بولىمدەردەن تۇرادى.
ەندى وسى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ نەگىزگى تاپسىرمالارىنا قانداي مىندەتتەر مەن قۇزىرەتتەر كىرەدى دەگەن ماسەلەگە كەلەر بولساق, ولار مىنالار: اگرەسسياعا تويتارىس بەرۋ ءۇشىن اسكەرلەردىڭ ازىرلىگىنە قولداۋ كورسەتە وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن, مەملەكەتتىك جانە اسكەري وبەكتىلەردى, مەملەكەتتىك شەكارانىڭ قۇرلىقتاعى بولىگىن قورعاۋ, سونداي-اق, بىتىمگەرلىك جانە باسقا دا تاپسىرمالاردى ورىنداۋ.
قارۋلى كۇشتەردىڭ قۇرىلىمدىق ەرەكشەلىگى بىرنەشە ساتىدان تۇراتىندىعىن دا ايتا كەتەيىك: «استانا», «شىعىس», «وڭتۇستىك» جانە «باتىس» وڭىرلىك قولباسشىلىقتارى.
«استانا» وڭىرلىك قولباسشىلىعى اقمولا, قاراعاندى, قوستاناي جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى اكىمشىلىك شەكارالارىندا ورنالاسقان. قولباسشىلىقتىڭ شتابى قاراعاندى قالاسىندا ورىن تەپكەن. وڭىرلىك قولباسشىلىق قۇرامىنا ورتالىق باعىنىشتاعى جانە اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ بولىمدەرىنەن باسقا شەكارالىق شەكتەگى اسكەري بولىمدەر كىرەدى. «استانا» وڭىرلىك قولباسشىلىعى – جوعارعى باس قولباسشىنىڭ قارۋلى كۇشتەردەگى رەزەرۆى.
«شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعى 2003 جىلى قۇرىلعان. شىعىس قازاقستان جانە پاۆلودار وبلىستارىنىڭ اكىمشىلىك شەكارالارىندا ورنالاسقان. قولباسشىلىق شتابى سەمەي قالاسىندا ورىن تەپكەن.
وڭىرلىك قولباسشىلىق قۇرامىنا ورتالىق باعىنىشتاعى جانە اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ بولىمدەرىنەن باسقا شەكارالىق شەكتەگى اسكەري بولىمدەر كىرەدى. باستى مىندەتى – مەملەكەتتىڭ شىعىس شەبىندەگى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ.
«وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعى 2003 جىلى قۇرىلعان. الماتى, جامبىل, ءوڭتۇستىك قازاقستان جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا اكىمشىلىك تۇرعىدا شەكارالاندىرىلعان. شتاب قولباسشىلىعى تاراز قالاسىندا ورنالاسقان. وڭىرلىك قولباسشىلىق قۇرامىنا ورتالىق باعىنىشتاعى جانە اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ ءبولىمدەرىنەن باسقا شەكارالىق شەكتەگى اسكەري ءبولىمدەر كىرەدى. «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ باستى مىندەتى – ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك-شىعىس ايماعىنداعى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ.
«باتىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعى دا 2003 جىلى قۇرىلعان. باتىس قازاقستان, اقتوبە, اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ اكىمشىلىك شەكارالارىندا ورنالاسقان. قولباسشىلىقتىڭ شتابى – اتىراۋ قالاسىندا. وڭىرلىك قولباسشىلىق قۇرامىنا ورتالىق باعىنىشتاعى جانە اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ بولىمدەرىنەن باسقا شەكارالىق شەكتەگى اسكەري بولىمدەر كىرەدى. وڭىرلىك قولباسشىلىقتىڭ باستى مىندەتى – مەملەكەت شەكاراسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن, شەكارانىڭ تۇتاستىعىن, ەگەمەندىگىن تولىق قامتاماسىز ەتۋ جانە كاسپي تەڭىزى سەكتورىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكالىق مۇددەسىن قورعاۋ.
اسكەري سالانىڭ الەۋەتى نەمەسە جاڭاشا كوزقاراس
تاريح قويناۋىندا قالعان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نارىقتىق قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردەن امان-ەسەن ءوتۋى مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى ءتۇيىندى ماسەلەلەردىڭ تۇپكىلىكتى تارقاتىلۋى ەمەس ەدى. ەلدىگىمىزدى ساقتاۋداعى ەڭ نەگىزگى سالا – ىشكى-سىرتقى قورعانىستاعى اسكەري سالاعا قاتىستى ساياسات بولدى. مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن قازاقستاننىڭ قورعانىس سالاسىندا جاعدايدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى جوسپار-جوبالار قولعا الىنىپ جاتتى. سەبەبى, عاسىر اۋىسقان شاقتارداعى اسكەري سالانىڭ الەۋەتى كورشى ەلدەردەن كوش كەيىن قالىپ قويعانى بەلگىلى ەدى. ناقتىلاي تۇسكەندە, قۇرىش تانكتەردىڭ 90-95 پايىزى, ارتيللەريالىق جۇيەلەردىڭ 90 پايىزى, اسكەري ماقساتتا پايدالانىلاتىن ۇشاقتاردىڭ 70 پايىزى, تىكۇشاقتاردىڭ 80 پايىزى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى قاجەت ەتتى. وسى سەكىلدى كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ بولعاندىعىنا كوز جەتكىزۋ ءۇشىن 2000 جىلدىڭ قاراشا ايىنداعى ەسەپ-قيساپ كەزىندە سپاسسك اسكەري بازاسىنداعى 1 515 شىنجىر تاباندى تەحنيكانىڭ 34-ءى عانا ىسكە جارامدى بولدى دەگەنگە بىرەۋ سەنسە, بىرەۋ سەنبەس.
سونىمەن قاتار, وسى كەزەڭدەردە ءاسكەردى ماقساتتى قارجىلاندىرۋ جۇيەسى دە قالىپتاسپاعان بولاتىن. ويتكەنى, نارىقتىق ەكونوميكاداعى دامۋ كورسەتكىشتەرىمىز اسكەري شىعىنداردى جوسپارلاۋدىڭ جيىنتىق نورماسىمەن سايكەسپەدى. سوندىقتان دا, ەلدە سول كەزەڭدەردە اسكەري رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءساتى كەلمەدى. سالدارىنان ماتەريالدىق قاجەتتىلىك قوردا ساقتاعان دۇنيەلەر ەسەبىنەن وتەلىپ, ول تاۋسىلعان ايماقتاردا اسكەري دايىندىقتار توقتاپ تۇردى. بۇل, اسىرەسە, ەلىمىزدىڭ اسكەري-اۋە كۇشتەرىنە وتە اۋىر ءتيدى. اسكەري ۇشقىشتاردىڭ ۇشۋ ساعاتتارى كەمىپ, ونىڭ سوڭى جازعى ۇشۋ قۇرامىنىڭ جويىلۋىنا اكەلىپ سوقتىردى. وسى سەكىلدى ولقىلىقتار اسەرىنەن قارۋلى كۇشتەردىڭ كادرلىق الەۋەتى السىرەپ, وفيتسەرلىك قۇرامنىڭ 50 پايىزىندا عانا تالاپقا ساي بىلىمدەرى بولدى. ءسويتىپ, وفيتسەرلىك قۇرامدى ءتيىستى ماماندارمەن تولىقتىرا الماعاندىقتان, ۇلتتىق اسكەري جۇيە جاساقتاۋ مۇمكىندىگى شەكتەلدى.
ۆزۆود, روتالىق دەڭگەيدە دە وفيتسەرلىك قۇرامنىڭ قالىپتاسپاۋى, جاۋىنگەرلىك دايارلىقتىڭ تومەندىگى جاعدايدىڭ ودان سايىن كۇردەلى ەكەندىگىن كورسەتتى. سول كەزەڭدەردە ىشكى اسكەردەگى 4 مىڭعا جۋىق جەدەل بولىمدەردەگى اسكەري قىزمەتكەرلەر (بۇل جالپى شتاتتىڭ 17 پايىزى) زاڭسىز قارۋ-جاراققا قارسى كۇرەسۋ جۇمىستارىنا جەگىلدى.
قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ الدىندا قالىپتاسقان وسىنداي جاعدايعا قاراماي, اسكەري ساياساتتى جاقسارتۋ مىندەتى تۇردى. قاتاڭ تۇردە قايتا ەسەپكە الۋ جۇمىسى قولعا الىنىپ, اسكەري دايىندىق پەن ءاسكەري قۇرىلىمداردى پىسىقتاپ, قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ تەتىگى جەدەل ىسكە قوسىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ مۇقيات باقىلاۋىمەن بۇل مىندەتتەر دە ءمىنسىز ورىندالدى. ەلىمىزدىڭ اسكەري ۇيىمدارىنا رەفورما جۇرگىزىلىپ, اسكەري قاۋىپسىزدىك ساياساتى قايتا قارالدى. ونىڭ العاشقى جارقىن كورىنىسى 1999 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا جاريا بولدى. ول – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسىنىڭ قابىلدانۋى ەدى. بۇل قۇجات راسىمەن دە قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن بەكەمدەپ, قورعانىس سالاسىنداعى ساياساتتىڭ كۇرت جاقسارۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىن كورسەتتى.
ونىڭ جارقىن كەلبەتىن ءبىز اراعا ون جىل سالىپ, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى تۋرالى پىكىر بىلدىرگەن شەتەلدىك ساراپتامالىق جاريالانىمداردان انىق اڭعارامىز. سەبەبى, ورتالىق ازيا ءوڭىرى مەن پوستكەڭەستىك ەلدەر ايماعى بويىنشا اسكەري قۋاتى جاعىنان ءبىزدىڭ ەل 2009 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا «جەتەكشى ۇشتىككە» ەنگەن بولاتىن. بۇل جاي عانا سايكەستىك ەمەس ەدى. وسى كەزەڭدەردە قارۋلى كۇشتەردى ۇستاپ تۇرۋ ارقىلى ەلدىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مەملەكەتتىڭ باستى قاعيداسىنا اينالدى. وسىنداي ماقسات, مىندەتتىڭ ارقاسىندا اسكەري دايىندىققا كوڭىل ءبولۋ قارقىنى كۇرت ءوستى. مىسالى, سول كەزدەرى ءبىر عانا جىلدىڭ ىشىندە 52 ءتۇرلى اۋقىمداعى وقۋ-جاتتىعۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلدى. بۇل 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا ءبىر جارىم ەسەگە ارتىق كورسەتكىش ەدى. ال ەندى ونىڭ بىرقاتارىن اتاپ وتسەك, «اسكەري ارىپتەستىك», «اۋە كۇشتەرى», «دالا قىرانى» سىندى ساربازدار دايىندىعىن شىڭداۋ شارالارى بولاتىن. وسى ورايدا, ماتىبۇلاق پوليگونىندا ۇقشۇ (ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى) اياسىندا حالىقارالىق دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعان «بىرلەسكەن ارەكەت-2009» وقۋ-جاتتىعۋى دا وتە جوعارى دەڭگەيدە وتكەن ەدى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
نۇرلىبەك دوسىباي,
"ەگەمەن قازاقستان"
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»