سەنىم مەن ءۇمىت ۇيالاتاتىن شىعارمالار

بالالار ادە­بيەتى ارقىلى جەتكىنشەكتەر مەن جاس­وسپىرىمدەر ءومىردىڭ قىم-قۋىت, جان-جاقتى الاسۇرعان, الاي-دۇ­لەي مى­نە­زىمەن, قوعام مەن ورتانىڭ زاڭ­دى­لىق­تارىمەن, ادامنىڭ جاقسى ءھام جا­مان قىرلارىمەن تانىسا باستايدى. كەزىندە تانىمال «نارنيا حرونيكالارى» دەپ اتالاتىن فانتازيا جانر­ىندا جازىلعان 7 كىتاپتان تۇراتىن توپ­تاما اۆتورى كلايۆ ستەيپلز ليۋيس «با­لالارعا ارناپ جازۋدىڭ ءۇش ءتاسىلى» دەگەن ماقالاسىندا «الدىمەن بالالار نە قالايتىنىن ءبىلىپ الىڭىز دا, ءتىپتى ونى ءوزىڭىز جەك كورسەڭىز دە, سونى بەرىڭىز. ...ەكىنشى جول بىرىنشىسىنە ۇقسايدى دەپ وي­لاساڭىز, ماسەلەگە ءۇستىرت قاراعان بولاسىز. وسى جولمەن ليۋيس كەررولل, كەننەت گرەم, دجون تولكين جازاتىن. ال­دىمەن ولار وزدەرى تانيتىن بالالارعا, كەي­دە ءتىپتى اياقاستىنان ويلاپ شىعارعان ەرتە­گىلەرىن ايتىپ بەرەتىن. سودان كەيىن ول كىتاپقا اينالاتىن. ءۇشىنشى جول – تەك ق­انا ماعان سايكەس كەلەتىن جول. ول – ەر­تەگى جازۋ», دەپ جازعان. وسىدان كەلىپ «بالالارعا ارنالعان شىعارمالار قالاي تانىمال بولادى؟ نەگە كەيبىر اۆتورلاردىڭ شىعارمالارى دۇنيە ءجۇزىنىڭ ءار تۇكپىرىندە تۇراتىن بالالاردىڭ ەڭ سۇيىكتى شىعارمالارىنىڭ قاتارىنا قوسىلىپ, جىلدان-جىلعا, عاسىردان-عاسىرعا جالعاسىن تاۋىپ, قازىرگى وقىرمانعا دەيىن جەتەدى؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. وسىنداي دۇنيە جۇزىنە تانىمال بولعان, الەمنىڭ كوپتەگەن تىلدەرىنە اۋدارىلعان بىرنەشە شىعارمانى الىپ كورەيىك. بۇل شىعارمالاردى مەن سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدىڭ ىشىندە وقىعان بولاتىنمىن. ەڭ ءبىرىنشى, فرانتسۋز جازۋشىسى اننا گاۆالدانىڭ «35 كەلى ءۇمىت» (2002 ج.) كىتابىن ايتقىم كەلەدى. «35 كەلى ءۇمىت»– 6-سىنىپ وقۋشىسى ديۋبوسك گرەگۋاردىڭ وتباسى, مەكتەبى, مەكتەپكە دەگەن قارىم-قاتىناسى, اينالاسىنان تۇسىنىستىك پەن قولداۋ كۇتۋى, بىراق وكىنىشكە قاراي, مەكتەپ تالاپتارىنا ساي كەلمەي ىلعي ەسكەرتۋ الىپ, ەڭ ناشار وقۋشىنىڭ تىزىمىندە بولۋى, سوعان قاراماستان, جۇرەگى مەيىرىمگە تو­لى, قولىمەن بار جۇمىستى ىستەۋگە دايىن تۇرعان ءۇمىتى مەن ارمانى اسقاق با­لانىڭ ءومىرى تۋرالى. وسى كىتاپتى وقىپ بىتكەندە, ء«بارى جاقسى بولادى دەگەن ءۇمىت» قاي وقىرماننىڭ بولسا دا جۇ­رەگىندە بىردەن ۇيالايتىنىن ءتۇسىندىم. بۇ­رىن كىتاپتى وقىپ بىتكەندە ودان نە كۇ­تەتىنىم ەسىمدە جوق, ەندى وقى­عان كىتاپ­تا­رىم­نان, اسىرەسە, بالالارعا ارنال­عان شى­عار­مالاردان, قۋانىش پەن ءۇمىتتى ىز­دەي­تىن بولدىم. وسىنداي ەرەكشە سەزىم قال­دىرعان تاعى ءبىر شىعارما نورۆەگ ج­ا­زۋشىسى ماريا پارردىڭ «ۆافلي جۇ­­رەك» (2005 ج.) كىتابى. بۇل كىتاپ شۆەتسيا, فرانتسيا, پولشا, گەرمانيا, نيدەرلاند ەلدەرىندە جارىق كورگەن, «كۇمىس گريفەل» سىيلىعىن العان. كىتاپتىڭ باستى كەيىپكەرلەرى تريللە مەن لەنانىڭ باستان كەشكەن, كەيدە ءتىپتى, قاۋ­ىپ-قاتەرگە تولى وقيعالارى ەشكىمدى بەيجاي قالدىرمايدى. ۇلكەندەر ولاردى كەي­دە ءتۇسىنىپ قولداپ جاتسا, كەي كەزدەرى با­لا جۇرەگىندە نە بولىپ جاتقانىن بىل­مەي دە قالاتىن. بىراق بالالاردىڭ ارا­سىن­داعى دوستىق بارىنەن دە كۇشتى بولىپ شى­عادى. ءۇشىنشى كىتاپ, بۇدان 100 جىل بۇ­رىن شىقسا دا, وسى ۋاقىتقا دەيىن وقىر­مانىن ەرەكشە سەزىمگە بولەيتىن تانى­مال رومان – «پولياننا» (1913 ج.). بۇل روماننىڭ اۆتورى امەريكالىق جازۋ­شى ەلينور پورتەر. وسى روماننىڭ جە­لىسى بويىنشا كوركەم فيلم مەن سەريالدار دا تۇسىرىلگەن. روماننىڭ باستى كەيىپكەرى ون ءبىر جاسار پولياننا جەتىم قالىپ تاتەسىنىڭ ۇيىنە كوشىپ كەلۋگە ءماجبۇر بولادى. ول «سىيلىققا قۋىرشاق قالاعاندا, ساعان بالداق سىيلاسا» قالاي قۋانۋ كەرەك ەكەنىن ايتىپ بەرە الادى. باستى كەيىپكەردىڭ «قانداي جاعداي بولسا دا, قۋانا بىلۋگە ۇيرەتەتىن ويىنى» قالاشىقتاعى بارلىق ادامنىڭ جۇرەگىن جاۋ­لايدى. وسى ويىن جانە مىنەزىنىڭ اشىق­تىعى, اقكوڭىل جانە سەنگىش, جانى تازا قىز بالانىڭ قورشاعان ادامدارمەن قا­رىم-قاتىناسىن ايقىنداپ, اينالاسىن وزگەرتۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. وزىنە, ىس­تەگەنى مەن ايتقانىنىڭ دۇرىستىعىنا دە­گەن سەنىم, كەيدە قاتەلەسىپ جاتسا دا, ونى تۇزەي الۋى, ەڭ باستىسى, ادامدارعا دەگەن مەيىرىمى مەن سۇيىسپەنشىلىگى ونىڭ قا­سىنا بارلىق ادامدى توپتاستىرادى. بۇل روماندى قۋانۋعا ۇيرەتەتىن كىتاپ دەر ەدىم جانە بارلىق ادامعا وقۋعا كەڭەس بەرۋگە بولاتىن شىعارمانىڭ قاتارىنا جاتقىزۋعا بولادى. ۇلكەندەر سياقتى, بالا دا ءوزىنىڭ جا­نى, سەزىمى, قالاۋى مەن ۋايىمى, ارمانى مەن ءوز الەمى بار تىرشىلىك يەسى. وعان ءومىردىڭ ساباعىن الۋعا, شىنايى ءومىردى ەش بوياۋسىز قابىلداۋىنا كەدەرگى بولماۋ­ى­مىز كەرەك بولار, دەگەنمەن, جاقسى ەر­تە­گىلەر, اڭگىمەلەر مەن حيكاياتتار, اني­ما­تسيالار, كوركەم فيلمدەر ۇسىنۋ ار­قى­لى بالانىڭ جان دۇنيەسىن اسقاق ارماندار مەن قيال-عاجايىپقا جەتەلەۋ وتە ما­ڭىز­­­دى. بالا شىعارمانى وقىپ وتىرىپ تەك ءومىردىڭ قيىندىعىن, اۋىرتپالىعىن, الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەردى ويلاپ, مۇڭايىپ, قاي­عىرىپ, قيىندىقتان شىعار جولدى ىز­دەي المايدى. بالاعا قيالىن ۇشتايتىن, ار­مانىن اسقاقتاتاتىن, جۇرەگىنە مەيىرىم مەن سىيلاستىق, باتىرلىق پەن باتىلدىق, سە­نىم مەن ءۇمىت ۇيالاتاتىن شىعارمالار قاي كەزدە دە كەرەك.

باقىتگۇل سالىحوۆا,

پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى