1 ناۋرىز – العىس ايتۋ كۇنى. بىلتىر قازاقستان حالقى تۇڭعىش رەت وسى كۇندى اتاپ ءوتتى. سەبەبى, 2016 جىلدىڭ 14 قاڭتارىندا مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلعان كۇنى – 1 ناۋرىزدى العىس ايتۋ كۇنى دەپ جاريالاپ, ءتيىستى جارلىققا قول قويعان بولاتىن.
وسى ورايدا, ەلورداداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى كىتاپحاناسىندا «العىس ايتۋ كۇنى – قازاقستان حالقى بىرلىگىنىڭ نىشانى» تاقىرىبىندا ءدوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. جيىنعا ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگىنىڭ, «قوعامدىق كەلىسىم» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ, قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ, «جاستار» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جانە ازەربايجان مادەني بىرلەستىگىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
جيىندى اشقان ەلباسى كىتاپحاناسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى جاپسارباي قۋانىشەۆ: «قازاقستانداعى كوپەتنوستىلىق ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا سەرپىن بەردى. سەبەبى, تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جولىندا قازاقستاندىقتار حال-قادەرىنشە جۇمىلا ەڭبەك ەتتى», دەي كەلە, قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە قازاق جەرىنەن پانا تاپقان ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى العىس ايتۋ كۇنىندە قازاقستانعا دەگەن ءوز ريزاشىلىق سەزىمدەرىن بىلدىرە الاتىنىن, سەبەبى, بۇل كۇن قازاقستان حالقى تاريحى مەن بىرلىگىنىڭ نىشانى ەكەنىن جەتكىزدى.
«الجير» مۋزەيىنىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى اپريزا قۇسايىنوۆا العىس ايتۋ كۇنىنىڭ قازاقستان حالقى ءۇشىن ماڭىزىنا توقتالدى. «قازاق حالقى ءار جىلدارى قانشاما ەتنوس وكىلدەرىنە قۇشاعىن جايىپ, ءوز قامقورلىعىنا الدى, باۋىرىنا باستى. ماسەلەن, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جىلدارى ءوز جاعدايلارىنىڭ قيىندىعىنا قاراماستان, وزگە ۇلت وكىلدەرىن ۇيلەرىندە تۇرعىزىپ, ءبىر ناندى ءبولىپ جەدى, قولۇشىن سوزدى. ال قازىر قازاق حالقىنىڭ وسى ءبىر ادامگەرشىلىك قاسيەتىن وزگە ەلدەر ۇلگى ەتىپ ايتىپ ءجۇر», – دەدى ا. قۇسايىنوۆا. سونىمەن قاتار, ول 2010 جىلى «الجير» مۋزەيى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن بىرلەسىپ, «تاريحتان – تاعىلىم, وتكەنگە – تاعزىم» دەگەن اتاۋمەن ۇلكەن جوبا ۇيىمداستىرعانىن, وعان قۋعىن-سۇرگىن جىلدارى زارداپ شەككەن ازاماتتاردىڭ 200-دەن استام ۇرپاعى كەلگەنىن اتاپ ءوتتى.
«الجير» مۋزەيىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى گۇلنۇر تولەپبەرگەنوۆا دا لاگەر تۇتقىندارى باستارىنان وتكەرگەن قيىندىقتارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 1937-1953 جىلدار ارالىعىندا ازاپتاۋ لاگەرلەرىندە 20 مىڭعا جۋىق ايەل بولعان. «سول ايەلدەردىڭ 8 مىڭى «الجير» لاگەرىندە وتىردى. بۇل رەتتە, سول كەزدەگى «جاڭاجول» اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ جاناشىرلىعىن, قامقورلىعىن, مەيىرباندىعىن, ادامگەرشىلىگىن, ەڭ باستىسى, تاپقىرلىعىن ايتپاي كەتۋگە بولماس. سەبەبى, ولار دالادا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ايەلدەرگە تاس لاقتىرعانداي كەيىپتە ءجۇرىپ, شىن مانىسىندە, قۇرت لاقتىرىپ وتىرعان. ايەلدەر سول قۇرتتاردى جيناپ, از ۋاقىت بولسا دا جۇرەك جالعايدى ەكەن. بۇدان بولەك, اۋىل ازاماتتارى قامىستىڭ اراسىنا نان, ماي, ەت تاستاپ كەتەتىن بولعان. بۇل جايتتاردى گەرترۋدا پلاتايس ەسىمدى نەمىس ايەلىنەن ەستىگەننەن كەيىن رايسا گولۋبەۆا دەگەن مۇعالىم «قۇرت – اسىل تاس» دەگەن ولەڭ جازعان», دەدى ول.
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, «قوعامدىق كەلىسىم» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ وكىلى نۇربەك شاياحمەتوۆ: «العىس ايتۋ كۇنىنىڭ فيلوسوفيالىق, تاريحي, تاربيەلىك ءمانى زور. بۇل كۇندى تەك تاريحي وقيعالارمەن, دەپورتاتسيا كەزەڭىمەن شەكتەۋگە بولمايدى. سەبەبى, مۇنىمەن العىس ايتۋ كۇنىنىڭ اۋقىمى مەن ارناسى شەكتەلىپ قالۋى مۇمكىن», – دەدى.
وتىرىس بارىسىندا ءسوز العان PhD دوكتورى ەلنۇر اسىلتاەۆا «قازاقستاندىق بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ قازىرگى جاي-كۇيى» تاقىرىبىندا ءسوز سويلەپ, وسى تاقىرىپ بويىنشا جۇرگىزىلگەن تالداۋدىڭ ناتيجەسىمەن تانىستىردى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»