قارقارالى قالاسىنىڭ ىرگەسى 1824 جىلى رەسەي يمپەرياسىنىڭ اسكەري بەكىنىسى رەتىندە قالاندى دەسەك, سول تۇستا شەندى گەنەرالداردان باستاپ, شەكپەندى, شوقىندىلاردىڭ قازاق ساحاراسىنا جاپپاي كەلە باستاعانى شىندىق. ارينە, قۇدالىققا كەلمەگەندەرى بەلگىلى. وزدەرىمەن بىرگە قىر قازاعىنىڭ زارە-قۇتىن الۋعا سۋىق قارۋلارىن قوسا سۇيرەتە كەلگەن. بىرەۋى – مىنا زەڭبىرەك.
1815 جىلى ورال قالاسىندا قۇيىلعان وتتى قارۋ قارقارالىعا 1824 جىلى اكەلىنىپتى. شويىننان تۇتاس قۇيىلعان سۋىق قارۋدىڭ ۇزىندىعى 129 سانتيمەتر. مۋزەي ديرەكتورى ەرجان نۇرماعانبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, زەڭبىرەك 1947 جىلى قاراعاندى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىنا جەتكىزىلگەن. سالماعىنا كەلەر بولساق, سەگىز جىگىت تىك كوتەرە المايتىن, مۇراجايعا سۇيرەتىپ كىرگىزگەن ءزىلدەي قارا تەمىر. قازىردە تاريحي ءجادىگەرگە اينالعان وتتى قارۋدىڭ كەيىننەن تۇتاندىرعىشىن قۇيىپ تاستاعان... ۇڭعىسىنىڭ ديامەترى – 4-7 سانتيمەتر. سىرتىندا «سل ليتا ۆ كامەنس 1815 گ. سۆەرل ۆيسە ە.ز.» دەگەن جازۋ بار.
ايتا كەتەيىك, ءزىلباتپان زەڭبىرەكپەن ءبىزدى تانىستىرعان – قاراعاندى وبلىستىق تاريحي-ءولكەتانۋ مۇراجايى. مۋزەي 1932 جىلى 7 قاراشادا ركفسر حالىقتىق كوميتەتى بۇيرىعىمەن اشىلعان. جالپىلاي العاندا, مۋزەيدە بىرەگەي ەكسپوناتتار جەتكىلىكتى. ءماسەلەن, قازىبەك بي, ءابىلحايىر حان, ابىلاي حان مەن باسقا دا ساياسي قايراتكەرلەردىڭ, قازاق حالقىنىڭ سوڭعى حانى كەنەسارى قاسىم ۇلىنىڭ تۇپنۇسقاداعى حاتتارى, حح عاسىردىڭ باسىنداعى قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق-دەموكراتيالىق قوزعالىستارىنىڭ تاريحىن اشاتىن مۇراعاتتىق ماتەريالدار حالىق نازارىنا ۇسىنىلعان.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى