نار تۇلعالى ازامات قۇسان مۇقانوۆ پەن كۇمىسكومەي ءانشى روزا باعلانوۆانىڭ مايدانداعى جانە بەيبىت ومىردەگى كەزدەسۋلەرى جايلى ەستەلىكتى جەرگىلىكتى ولكەتانۋشى ساعيدوللا يكەنوۆتەن جازىپ العان ەدىم.
– بىردە اۋداندىق سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى كەڭەسىنىڭ توراعاسى كەنجەتاي تاشكين مەنى شاقىرىپ الىپ: «سوعىستا فاشيستەردىڭ شەبىنە بىرنەشە مارتە تەرەڭدەي ەنىپ, تالاي «ءتىل» اكەلگەن قۇسان مۇقانوۆتىڭ ەرلىكتەرى تۋرالى بىردە-ءبىر ءسوز ايتپاعانىمىز ۇيات. ەسىمى جەر جۇزىنە تانىمال روزا باعلانوۆامەن مايدان شەبىندە كەزدەسۋىنىڭ ءوزى ءبىر حيكايا ەمەس پە؟ – دەپ باستاعان ەدى اڭگىمەسىن ساعيدوللا اعامىز.
1943 جىل. لەنينگراد باعىتىندا قاندى شايقاستىڭ ءجۇرىپ جاتقان كەزى. وسىنداي قاۋىپ-قاتەرگە قاراماستان قازاقستاننان كونتسەرتتىك بريگادا مايدان دالاسىن ارالاۋعا شىعادى. قۇرامىندا روزا باعلانوۆا سياقتى ءانشىسى بار توپ 106-شى بارلاۋشىلار روتاسىنا ايالدايدى. كونتسەرت باستالىپ, شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەندە جاۋ جاقتان زەڭبىرەكتەر گۇرسىلدەپ, ىسقىرىنعان سناريادتار جەر-دۇنيەنىڭ ويرانىن شىعارا باستايدى. روتا كومانديرى «مۇقانوۆ, روزانى قۇتقار!» دەپ ايعاي سالادى. سول-اق ەكەن, ارىستانداي اتىلعان اعامىز ونى الىپ دەنەسىمەن قالقالاعان كۇيى كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن وكوپقا كۇمپ بەرەدى. قازاقتىڭ قارشاداي قىزى اجالدان امان قالعانىنا كوپكە دەيىن سەنبەيدى. كونتسەرت اياقتالعان سوڭ اعاسىنا جولىعىپ, اتى-ءجونىن سۇرايدى. اق العىسىن جاۋدىرادى. «قاي جەردەنسىز؟» دەگەن ساۋالعا «قازاقستاننان. كوكشە وڭىرىنەنمىن» دەپ جاۋاپ بەرەدى. «ءتىرى بولسام, ءسوز جوق, تاۋىپ الامىن» دەيدى قيماي قوشتاسقان قارىنداسى.
ءبىر كۇنى «كسرو حالىق ءارتىسى روزا باعلانوۆا قىزىلتۋعا كەلە جاتىر» دەگەن حابار گۋ ەتە ءتۇستى. ءبارى اڭ-تاڭ. سويتسە, اراعا 30 جىل سالىپ, قۇسان اتامىزدى ارنايى ىزدەپ كەلىپتى. قانداي كىشىپەيىلدىلىك, قاراپايىمدىلىق دەسەڭشى! «وسىندا اۋزىن ارانداي اشقان اجالدان مەنى قۇتقارىپ قالعان بارلاۋشى تۇرادى. ول كىسى بولماعاندا وسىلاي جەر باسىپ جۇرەر مە ەدىم؟» دەپ, وبلىس باسشىلارىنا اتى-ءجونىن اتاپتى. اۋپارتكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسىنىڭ كابينەتىنە ومىراۋى وردەن-مەدالدارعا تولى اعامىز كىرىپ كەلگەندە, روزا اپامىز ورنىنان اتىپ تۇرىپ, «اكەتايىم مەنىڭ» دەپ جىلاپ كورىسىپتى. قازاقتىڭ اتا سالتىمەن ىزەت كورسەتىپ, يىعىنا الماتىدان ادەيى الىپ كەلگەن زەرلى شاپاندى جاۋىپتى. اعامىز روزا ءتاجىبايقىزىن ۇيىنە شاقىرىپ, ۇلان-اسىر توي جاساپتى. ەكىنشى رەت كەلگەندە قاسىندا بالاسى تاجەن, سونداي-اق, عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ, بايعالي دوسىمجانوۆ سەكىلدى اتاقتى ءارتىستەر بولدى. باتىر بارلاۋشى مەن ايگىلى ءانشىنىڭ بىرگە تۇسكەن سۋرەتى جەرگىلىكتى مۇراجايدا ساقتاۋلى.
قۇسان اتامىز «قىزىل جۇلدىز», داڭق, وتان سوعىسى وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان. سوعىستان ورالعان سوڭ كوپ جىل باسقارما ءتوراعاسى قىزمەتىن اتقارىپ, كوزى جۇمىلعانشا ەڭبەكتەن قول ۇزبەدى. بايبىشەسى ءسابيرا اجەي ەكەۋىنەن وربىگەن ۇل-قىزدارى مەن نەمەرەلەرى – ءارتۇرلى ماماندىق يەلەرى.
تاعدىرلارى مايدان دالاسىندا توعىسىپ, كەيىن ءبىر-بىرىمەن اعالى-قارىنداستاي سىيلاسىپ وتكەن ەكى تۇلعانىڭ ءومىر جولى بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن عيبراتتى ونەگە بولارى انىق.
كۇلاش ەگىمباەۆا,
اۋداندىق ورتالىقتاندىرىلعان
كىتاپحانالار جۇيەسىنىڭ ديرەكتورى
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
ءۋاليحانوۆ اۋدانى