الەمدىك دەڭگەيدە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي تۇرعان ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى كۇرەس ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە كەڭىنەن جۇرگىزىلۋدە. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءىس-شارالار دا از ەمەس. ونى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەلوردادا ەكسترەميزم جانە تەرروريزمگە قارسى كۇرەس ماسەلەلەرى تالقىلانعان جيىندا كەلتىرگەن مالىمەتتەرىنەن كورۋگە بولادى. دەرەكتەرگە قاراعاندا, ەلىمىزدىڭ ءتيىستى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى 2011 جىلدان بەرى الدىن الا دايىندالعان ەكسترەميستىك باعىتتاعى 64 اكتىنىڭ جولىن كەسكەن. وتكەن جىلى وسىنداي توعىز اكتىگە توسقاۋىل قويىلعان. سونداي-اق, ادامدار كوپ جينالاتىن جەرلەرگە تەرروريستىك شابۋىلدار ۇيىمداستىرۋعا جول بەرىلمەپتى.
اۋعانستان, سيريا, يراك, ت.ب. ەلدەردە تۇتانعان قارۋلى قاقتىعىستار ءالى باسىلار ەمەس. وسى ەلدەردىڭ بىرقاتار اۋماقتارىندا حالىقارالىق تەرروريستىك ۇيىمدار ەركىن ارەكەت ەتەدى. ونىڭ ءۇستىنە, سول ۇيىمداردىڭ «بولاشاق» تەرروريستەردى دايىنداپ, ولاردى بەلگىلى ءبىر نۇكتەلەرگە ويران سالۋعا باعىتتاپ وتىراتىن لاگەرلەرى دە بار. وكىنىشكە قاراي, سولاردىڭ اراسىنان ءبىزدىڭ ەلدىڭ اداسقان ازاماتتارى دا كەزدەسىپ قالادى. قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنىڭ جۇرگىزگەن ءىس-شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە جات اعىمعا ەرىپ, الدانىپ قالعان 45 قازاقستاندىق ەلىمىزگە قايتا ورالدى. سونىمەن بىرگە, 33 ازاماتىمىز ءوز ەرىكتەرىمەن قايتىپ كەلدى.
ەكسترەميزم جانە تەرروريزم سيپاتىنداعى ارەكەتتەر اۋىر قىلمىستارعا جاتادى. وعان قاتىسى بارلار زاڭ تالاپتارىنا سايكەس جازالانۋى ءتيىس. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءمالىمەتتەرى بويىنشا, سوڭعى بەس جىل ءىشىندە تەرروريستىك جانە ءدىني-ەكسترەميستىك سيپاتتاعى قىلمىستار جاساعانى ءۇشىن 445 ادام باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان. ال وتكەن جىلى 25 ادام سوتتالعان, قازىرگى كەزدە 50-گە جۋىق ادام تەرگەۋ يزولياتورىندا وتىر.
سيريا – يراك ايماعىنداعى قارۋلى جانجالدار سالدارى بۇگىندە تاياۋ شىعىس ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگىندە تەرروريستىك بەلسەندىلىك قاۋپىن كۇشەيتە ءتۇسۋدە. ويتكەنى, تەررورشىلاردىڭ قاتارى ءتۇرلى ەلدەردەن كەلەتىن جاڭا توپتارمەن تولىعۋدا. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ولاردىڭ ىشىندە قازاقستان ازاماتتارى دا كەزدەسەدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ولاردى العان بەتتەرىنەن قايتارۋ ءۇشىن ناقتى ءىس-شارالاردى قولعا الىپ تا جاتىر. مىسالى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارى سوڭعى بەس جىلدا 559 قازاقستاندىقتى تەرروريستىك بەلسەندىلىگى جوعارى ايماقتارعا كەتۋدەن الىپ قالدى.
قازىرگى كەزدە قارۋلى جانجالدار بولىپ جاتقان جەرلەردەن ءوز وتاندارىنا ورالعانداردىڭ قوعامعا قاۋىپ تۋعىزاتىنى بەلگىلى. سەبەبى, ولاردىڭ كوپشىلىگى ءوزدەرىنىڭ ۇستانعان راديكالدى كوزقاراسىنان بىردەن ارىلا قويمايدى جانە ولار ءتۇرلى ءادىس-تاسىلدەردى جاقسى مەڭگەرگەن, تاجىريبەلەرى بار. سوندىقتان, قاۋىپسىزدىك ورگاندارى وندايلار تاراپىنان تەرروريستىك اكتىلەر جاسالۋ قاۋپى جوعارى ەكەنىن جوققا شىعارمايدى. ال تەررورلىق ارەكەتتەر بەلسەندى ايماقتاردا قالىپ قويعاندار راديكاليزم يدەيالارىن تاراتۋمەن قاتار, كوپشىلىك اراسىندا الاۋىزدىق تۋدىرىپ, قاتارىنا جاڭا ادامدار تارتۋمەن دە اينالىسادى.
سوڭعى جىلدارى زالالسىزداندىرىلعان راديكالدى توپتاردىڭ ءبىر بولىگى حالىقارالىق تەرروريستىك ۇيىمدار جەتەكشىلەرىنىڭ نۇسقاۋ بەرىپ, جول كورسەتۋىمەن ارەكەت ەتە باستادى. قالعان بولىگى وزدەرىنىڭ قىزمەتىن اقپاراتتىق ناسيحات تۇرىندە جالعاستىرۋعا كوشتى. سوندىقتان, ءبۇگىندە ينتەرنەت جەلىلەرى بويىنشا راديكالدى يدەولوگيانىڭ تارالۋى نەگىزگى پروبلەمانىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءمالىمەتتەرىنە قاراعاندا, قازىرگى كەزدە ءدىني-يدەولوگيالىق جانە تەرروريستىك ارەكەتتەردىڭ ءادىس-تاسىلدەرىن وقىتىپ-ءۇيرەتەتىن ينتەرنەت-رەسۋرستار جەلىسى كوبەيىپ كەتتى. وعان توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان كەزەك كۇتتىرمەيتىن قوسىمشا شارالار قاراستىرىلۋى كەرەك. ولاردىڭ بارلىعى زاڭنامالىق دەڭگەيدە شەشىلگەنى ءجون.
وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋىندا «ءدىني ەكسترەميزمدى ناسيحاتتاۋدىڭ الدىن الۋ, اسىرەسە, ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىدە ونىڭ جولىن كەسۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ كەرەك. قوعامدا, اسىرەسە, ءدىني قارىم-قاتىناس سالاسىنداعى راديكالدى كوزقاراسقا بايلانىستى كەز كەلگەن ارەكەتكە «مۇلدە ءتوزبەۋشىلىكتى» قالىپتاستىرۋ كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى.
بىرقاتار مەملەكەتتەردە بولعان تەررورلىق شابۋىلدار كورسەتكەندەي, سوڭعى جىلدارى ادامدار كوپ شوعىرلاناتىن ساۋدا, دەمالىس جانە ويىن-ساۋىق ورىندارى, سونداي-اق, ءىرى كولىك نىساندارى ەكسترەميستەر مەن تەررورشىلاردىڭ نىساناسىنا اينالا باستاعانى جاسىرىن ەمەس. بۇل ءبىزدىڭ ەلدە دە قىراعىلىقتى بارىنشا كۇشەيتۋدى تالاپ ەتەدى. ءويتكەنى, ەلىمىزدە جولاۋشىلارعا كۇندىز-ءتۇنى قىزمەت كورسەتەتىن 20 اۋەجاي, 17 تەمىر جول ۆوكزالى جانە 21 اۆتوۆوكزال بار. وسى نىسانداردىڭ بارلىعى قاجەتتى تەحنيكالىق قۇرالدارمەن تولىق جابدىقتالعان دەپ ايتۋ قيىن. ەستۋىمىزشە, تەحنيكالىق قامتىلۋى وتە ناشار دەگەن بىرقاتار كولىك نىساندارىنا قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولىنىپتى.
ەكسترەميزم جانە تەرروريزمگە قارسى كۇرەستە بەينەباقىلاۋ ەرەكشە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن الەمدىك تاجىريبە كورسەتتى. وسى قۇرالدىڭ ارقاسىندا تالاي قىلمىستىڭ بەتى اشىلدى. بىراق, اۋىل-سەلولاردى ايتپاعاندا, قالالاردىڭ ءوزى بەينەباقىلاۋ قۇرالدارىمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلمەگەن. ونى اقتوبەدەگى قايعىلى وقيعا كورسەتىپ بەردى. ال قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ جەدەل باقىلاۋ ورتالىعىنا قوسىلعان 4 مىڭداي سىرتقى باقىلاۋ كامەراسى جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ءتيىستى ورگاندار قىزمەتكەرلەرىنىڭ پىكىرىنشە, بۇل جەتكىلىكسىز. سوندىقتان بەينەباقىلاۋ كامەرالارىنىڭ سانىن 51 مىڭعا جەتكىزۋ قاجەت. بۇل ماسەلە ەندى ەكسترەميزم ءجانە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ءجونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا شەشىلەتىن بولادى.
تەرروريزم قاۋپىنىڭ دەر شاعىندا الدىن الۋدا مونيتورينگ جۇرگىزۋ مەن حالىقتىڭ حابارلامالارىنا نازار اۋدارۋدىڭ ورنى بولەك. وسىعان بايلانىستى اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ بارلىق اۋماقتىق ورگاندارى قوسىلعان ءۇش ساننان تۇراتىن ءبىرتۇتاس «110» ءنومىرىن ءبولدى. سونىمەن بىرگە, اۋداندىق جانە قالالىق تەلەفون ستانسالارى ابونەنتتەرىمەن تۇراقتى بايلانىس قامتاماسىز ەتىلدى. ەندى ءبىرتۇتاس «110» ءنومىرىن Kcell, Activ, Altel جانە Tele-2 ءموبيلدى بايلانىس وپەراتورلارىنا قوسۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا.
بۇگىندە باسىم باعىتتاردىڭ تاعى ءبىرى – جاستاردى ەكسترەميستىك جانە تەرروريستىك ارەكەتتەرگە بوي الدىرۋدان ساقتاندىرۋ. وسىعان وراي, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن مادەنيەت ءجانە سپورت مينيسترلىگى جاڭا ۇلگىدەگى «زايىرلىلىق جانە ءدىنتانۋ نەگىزدەرى» دەگەن وقۋ باعدارلاماسىن ازىرلەدى. سونداي-اق, تاربيە جۇمىستارىنىڭ جاڭا تەحنولوگياسى دايىندالدى. ەلىمىزدىڭ ايماقتارىنداعى جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارى – ءبىلىم باسقارمالارىنىڭ, كامەلەتتىك جاسقا تولماعاندار ءىسى ءجونىندەگى كوميسسيالاردىڭ, جاستار ءماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن باسقا دا مەكەمە-ۇيىمداردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ قولعا الىندى.
تەرروريزمگە قارسى كۇرەس ماسەلەسىنە قاتىستى رەسەيلىك جانە باتىستىق الەۋمەتتىك جەلىلەرمەن دە ىنتىماقتاستىق جولعا قويىلىپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە, ينتەرنەتكە ورنالاستىرىلعان ەكسترەميستىك جانە تەرروريستىك سيپاتتاعى كولەمى ءبىراز بولاتىن ماتەريالداردى ءوشىرىپ تاستاۋعا ءمۇمكىندىك تۋدى. ناقتى دەرەكتەر بويىنشا, ينتەرنەتتە اي سايىن تەرروريستىك مازمۇنداعى 70 مىڭعا جۋىق ماتەريال كورىنەدى ەكەن. سولاردىڭ 400-دەن استامىنىڭ قازاقستاندىق اۋديتورياعا باعىتتالاتىنى بايقالعان.
قازىرگى ۋاقىتتا شەتەلدەردىڭ تەولوگيالىق وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن قازاقستاندىق تۇلەكتەر مەن شەت ەلدەردە تەولوگيالىق وقۋ ورىندارىندا وقىپ ءجۇرگەن ستۋدەنتتەردىڭ تۇراقسىزداۋ يدەولوگيانى تاراتۋى دا پروبلەمالىق ءماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ تۇر. قوعامعا جات وسىنداي ارەكەتتەردى بولدىرماۋ ماقساتىندا ءدىن ىستەرى جونىندەگى وكىلەتتى ورگاندار شەت ەلدەردە رۋحاني ءبىلىم الۋدىڭ بالاماسى رەتىندە ولاردى وتاندىق تەولوگيالىق وقۋ ورنى – «نۇر» ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ جاتىر. ونىڭ ۇستىنە «نۇر» ۋنيۆەرسيتەتىنە وقىعىسى كەلەتىندەرگە ءبىلىم گرانتى دا بولىنبەك.
وسىلايشا, ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىك ورگاندارى ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى كۇرەسۋدىڭ جاڭا ءادىسىن قولعا الىپ وتىر.
ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان»