اسسالاۋماعالەيكۇم, التىننان ارداقتى, كۇمىستەن سالماقتى ناعاشى كوكە!
مەنىڭ كىتاپ كەمىرگىش اكەم, ءسىزدىڭ حات جازعىش جەزدەڭىز وسىلاي باستاۋشى ەدى عوي. شامامەن. جەزدەڭىز مىنا جامان جيەنىڭىزدى ناعاشىسىنا تارتادى, جازۋشى بولادى دەۋشى ەدى. كىتاپتارىڭىزدى اۋىلدىڭ ءار ۇيىنە تاراتىپ بەرەتىن. اپكەڭىز باسپا بەتىنە شىققان سۋرەتتەرىڭىزدى ايالاي سيپاپ وتىراتىن.
ءجۇز جيىرما ءتورت ءۇيلى ءۇيگەنتاس اۋىلى اۋدان بويىنشا, ال اۋدانىمىز ءۋالايات كولەمىندە كوركەم ادەبيەتتى ەڭ كوپ وقيتىن ەلدى مەكەندەر ەدى عوي. بايتاعىڭىز بۇكىل سى-سى-سىردا ءبىرىنشى ورىن الاتىن. كىتاپ وقۋدان.
كوكە, جيەنىڭىز تارتپادى. سىزگە. كەشە كەشىرىلمەس قىلمىس جاسادىم. مەن. بۇگىن قولىما قالام الدىم. الدىما اق قاعاز جايدىم. ەڭ العاشقى جانە ەڭ سوڭعى شىعارمام وسى شىعار, ناعاشى. باسىنان باستايىنشى. ءبارىن.
جەزدەڭىز كىتاپ كەمىرىپ, كلۋب مەڭگەرۋشىسى بولىپ ءوتتى. ءومىردەن. شارۋاعا قىرى بولماي, قىرىپ الۋعا قىرىم ەت بايلاماي, قۋ دۇنيە شىركىندى تۇك تە ويلاماي, جەلگەكتەنىپ جۇرە بەرەتىنىن جاقسى بىلەتىنسىز. ماندولين تارتىپ, ءشامشىنىڭ اندەرىن شىرقايتىن. ايتەۋىر تىك جاعاسىنىڭ سىرتى كەستەلەنگەن اق جەيدەسىن كىر شالدىرمايتىن. اپكەڭىزدىڭ ارقاسىندا, ارينە. ەكەۋى قاتتى عاشىق بولعانىن دا بىلەسىز. ءبىر-بىرىنە. اكەمىز تەرىس وزەنى, اپكەڭىز ارىس وزەنى باستالار تۇستاردا تۋىپ-وسكەن ءدا-ءا. ارىس پەن تەرىس اراسىندا ماحاببات حاتتارى ەرسىلى-قارسىلى ۇشقان دا-ا. قالىقتاپ. قانات قاعىپ.
قوس عاشىقتىڭ قالاي قوسىلعانىن قالجىڭداپ كوپ ايتاتىنسىز. اپكەڭىزدىڭ ورنىنا قىز بولىپ حات ورنەكتەگەنىڭىزدى دە جاسىرمايتىنسىز. ءوزىڭىز.
اكەم مەن شەشەم قانشاما قيىندىقتاردى قالقوز حالقىمەن بىرگە باستارىنان كەشتى. جەتى قىز بەن ەكى ۇلدى جەتىلدىرۋ جەڭىل ەمەس-ءتى. كلۋب مەڭگەرۋشىسى كىتاپ وقىپ جاتسا, كەلىنشەگى كەتپەن شاپسا, تۇرمىس قالاي وڭالسىن؟! سوندا-داعى قاباقتارىن شىتپايتىن. جەزدەڭىز بەن اپكەڭىز.
كىتاپ وقۋدىڭ قىزىعىمەن ءبارىن ۇمىتاتىنبىز. ءبىز. بارشامىز. ول جىلدارى ءسىز ءجيىرەك كەلەتىنسىز. ءجۇز جيىرما ءتورت ءۇيلى ۇيگەنتاستىڭ كۇللى جۇرتى قايران قالا قاراپ قالاتىن. ءتىرى جازۋشىنى كورىپ. ءجيى-ءجيى سۇرايتىن. ءسىزدى. كىتاپتارىڭىزدى.
وتپەلى دەيتۇعىن وزگەشەلەۋ كەزەڭ جەتتى. جەتى قىزدىڭ جان-جاققا ۇزاتىلىپ ۇلگەرگەنىن قاراساڭىزشى. ەلدىڭ ءبارى ەرەكشە تەڭ دەپ ەسەپتەلەر ەسكى زاماندا. قالقوز تاراماي تۇرعاندا.
ۇلكەن جيەنىڭىز تارازدا تۇراقتاعان. قورجىن تام, بىرەر ءىرى قارا مەن وتىز شاقتى قوي جانە سولار قىستايتىن قيقى-جيقى قورا قارا شاڭىراقتىڭ يەسى رەتىندە ماعان بۇيىرعان. اپكەڭىز الەكتەنىپ, ەنەلەرىنەن ەندى بولىنگەن قوزى وتارىن قابىلداعان. ورتا مەكتەپتى جاڭا بىتىرگەن مەنى كومەكشىلىككە الىپ, ازاپتىڭ ارباسىنا جەككەن.
جەكەشەلەندىرۋ جاپپاي ءجۇرىپ كەپ-كەپ بەرگەن. اڭىز ايتقىش, پىكىر پايىمداعىش, كىتاپ وقىعىش ۇيگەنتاستىقتار قالقوزدى قاز-قالپىندا قالدىرۋ كەرەك دەسكەن. كۇڭكىلدەسكەن. ونداي-ونداي ويلار ورىندالماسقا ويىسقان. ەگىستىكتەر ەنشىلەنگەن. شابىندىقتار شەكارالانعان. جايىلىمدار جايباعىستالعان. الايدا, تاۋ باۋرايلارىنداعى قىسقى قورالاردى مەنشىكتەۋ قيىنعا سوققان. «جەر داۋىنان دا, جەسىر داۋىنان دا قوي قورالاردى ءبولۋ اۋىر بولدى-اۋ!» دەسكەن تاريحي رومانداردى تاپجىلماي وقۋعا ادەتتەنگەن الەۋمەتىڭىز.
بالبۇلاقتىڭ باسىنداعى قورانى بولمەككە كاماسيا كەلگەن. ونشاقتى ۇمىتكەردىڭ اراسىنداعى ايتىس-تارتىس الىس-ج ۇلىسقا اينالا جازداپ, ءۇيگەنتاستاعى ۇيارالىق احۋال كەي قۇرلىقتارداعى حالىقارالىق جاعدايلاردان بەتەر شيەلەنىسكەن. كاماسيا مۇشەلەرى قاتتى ساسقان. بىرەۋلەرى جالبىز ج ۇلىپ, ەكىنشىلەرى اندىز سىندىرىپ يىسكەگەن بوپ, جانجالدىڭ بەيبىت تۇردە باسىلۋىن جاراتۋشى يەدەن جالبارىنا تىلەسكەندەي-تۇعىن.
پەندە شىركىندەردىڭ اۋلەكى ارەكەتتەرىنە قينالعان ءمولدىر باستاۋلار جالت-جۇلت جالتاقتاسادى-اي. كەنەت, كوكە, قايدان, قالاي تاۋىپ الا قويعانىن قايدام, ءسىزدىڭ اپكەڭىز قولىنداعى ون التىنشى كاليبرلى, ەسكى مىلتىعىنان اسپانعا وق اتتى.
ايقاي-شۋ ساپ تىيىلدى. ءومىر بويى كەتپەن شابۋمەن, قالقوزدىڭ قويىن باعۋمەن, ساقپانشىلىقپەن, سوڭعى جىلى قوزىدان توقتىعا اينالعان قيىن وتاردىڭ بەينەتىمەن بۋىلتىقتانا شىنىققان بىلەكتەرىن سىبانىپ, قارۋىن قايتا كوتەردى. ەنەسىنەن قالعان ەكى كۇمىس بىلەزىگىن كۇزدىڭ كەمپىرشۋاعىنا جارق-جۇرق ەتكىزە ەنتىگىپ, ءبۇي دەدى-اۋ سوندا اپكەڭىز:
− ون شاقتى ۇمىتكەردىڭ قايسىسى قالقوزعا, قوي شارۋاشىلىعىنا مەنەن ارتىق ەڭبەك ءسىڭىردىم دەسە, العا شىقسىن! شىنىمەن سونداي ادام تابىلسا, تاس-قورا سونىكى. تابىلماسا, مەنىكى! جالعاندىققا جول بەرگەندى ءبىردەن اتىپ تاستايمىن! كانە, شىقسىن!
سەكۋندتار سىرتىلدادى. مينۋتتار ميتىڭدادى. جالبىزدار تەربەلدى. اندىزدار شايقالدى. ون مينوتتەي ۋاقىتتا ون شاقتى تالاسكەردىڭ بىردە-بىرەۋى تىرپ ەتپەدى. اپكەڭىز تاعى دا:
− تالانعا ءتۇسىپ, تاراجعا كەتكەن قالقوزدى قيراندىعا اينالدىرعان باسشىلارىڭ تۇرسىڭدار, قوسشىلارىڭ تۇرسىڭدار. كاماسيالارىڭ كەلىپتى. قىرىق مىڭعا جۋىق قويدى بارتەرگە دەپ... جەپ... جۇتىپ قويعاندار كىمدەر؟! ا-ا-ا-ا؟! كىمدە-ە-ەر؟!.. ايتاتىن ادام بار ما؟! – دەدى.
«كىمدە-ە-ەر؟!.. ا-ا-ا-ا؟! دە-ە-ەر؟!..» دەگەن جاڭعىرىق تاۋ-تاستاردى, ساي-سالالاردى ارالاپ كەتە بارعان.
اقىرىندا, اعاتاي, بالبۇلاقتىڭ باسىنداعى بايىرعى قورا بىزگە تيگەن.
ءسىز كەلمەيتىنگە كەتتىڭىز, كوكە. نەگە ءويتتىڭىز؟ دەي الماسپىن. جازۋشىلاردىڭ جاعدايى ناشارلاعان. ناعاشىلارىڭا قيىن. دەسەتىن. كەيبىر كىسىلەر. بارا المادىق ءبىز-داعى. توي-تومالاقتاردا اسىعىس امانداسىپ, از-كەم عانا ءجون سۇراسىپ, اسىعىس تۇردە قوشتاساتىنبىز. ۇيگەنتاس اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ءتىرى جازۋشىنىڭ ءبىرى حاقىندا ءتىس جارمايتىنعا اينالعان.
كلۋب مەڭگەرۋشىسى كىتاپ كەمىرۋىنەن تانبادى. ويپاڭداعى ۇيىمىزدە وي ۇستىندە جاتادى. قالقوزدا ىستەپ كورمەگەن. ءومىر بويى اۋىلدىق كەڭەسكە قاراستى كلۋبتىڭ قىزمەتىندە جۇرگەن. شىرىلداۋىق شەگىرتكەشە اندەتىپ-اۋەندەتىپ, ادەبيەت دەيتۇعىن الدەنەنىڭ ونبەس تە وشپەس ءاڭگىمەسىن شەرتە اپەندەلەنىپ, سەكەڭدەپ جۇرە بەرىپتى. ءسىزدىڭ جەزدەڭىز, ءبىزدىڭ اكەمىز جونىندەگى قوعامدىق پىكىر وسىلايشا اۋناپ تۇسكەن. وسىناۋ سەبەپتەردەن ول كىسىگە جەكەشەلەندىرۋ تۇسىندا تۇك تە تيمەگەن. ءوزى دە ۇمتىلماعان. قالداياقوۆتىڭ قايىعىندا كىتاپ وقىپ جاتا بەرەتىن.
كۇندەردىڭ كۇنىندە كلۋب تا جەكەشەلەندى. الدەبىرەۋلەر تيىن-سيىنعا ساتىپ الىپ, بۇزىپ اكەتىستى. پرەمەر-مينيست-ءرىڭىزدىڭ وڭتايلاندىرۋ ساياساتى ويران سالدى. بىلەسىز ونى. اۋىلدىق كىتاپحانا مەكتەپ كىتاپحاناسىنا قوسىلدى. اۋىل كىتاپحاناسىنىڭ م ۇلىك-مۇكامالى مەكتەپكە سىيماستان, مىڭداعان كىتاپتار ورتەلدى. بورالداي بۇلاقتارى باستالار تۇستا ساز بار ەدى عوي, ناعاشى. مىنە, سول سازدى تۇبەكتە كىتاپتار ءۇش كۇن, ءۇش ءتۇن بويى جانىپ جاتىپتى. ەڭ سوراقىسى سول, جانا باستاعان كىتاپتارعا جانى اشىعان جالعىز ادام تابىلماپتى. تاۋدان, بالبۇلاقتىڭ باسىنان تۇندەلەتىپ جەتكەنىمدە شە, كوكەتاي, قاراۋىتا قابارعان كۇلتوبەنى عانا كوردىم.
جەزدەڭىز كلۋب پەن كىتاپحانا كۇيىگىن كوتەرە الماعان. ءىشىپ كەتكەن. ءۇش-ءتورت كۇندەي ءۇن-ءتۇنسىز بۇكتەتىلىپ جاتقان. تاعى دا ءتورت-بەس كۇندەي شىرت ۇيقىسىنان شوشىپ ويانىپ, الدەنەلەردى الاقتاي ايتىپ ءجۇردى. «كىتاپ ورتەنگەن جەردەن ورە تۇرەگەلگەن بىردەڭەلەر جابىلا جۇگىرىپ, قۋىپ بەردى. زورعا قۇتىلدىم...» دەيتىن.
اقىرىندا ايقارا اشىلعان كوركەم كىتاپتى بەتىنە باسقان كۇيى باقيلىق بولدى. جەرلەۋگە جەتىپ ۇلگەردىڭىز عوي. ءوزىڭىز. ءبىر تۇنەپ, قاتتى قايعىرىپ, قايتىپ كەتتىڭىز.
ۇيگەنتاستا كىتاپ وقۋ كۇرت كەسىلگەن. توقسان جەتىنشى جىلعى قىستا تاۋدا دا, باۋدا دا اعاش سيرەگەنىن بىلەسىز. توقسان سەگىزىنشى جىلدىڭ قاقاعان قىسىندا ۇيگەنتاستىقتار كىتاپتارىنىڭ جارىم-جارتىسىن وتقا تامىزىق ەتىسكەن. ەكى مىڭىنشى جىلىڭىزدان باستاپ ۇلكەن-ۇلكەن شاھارلارىڭىزداعى ءىرى-ءىرى وليگارحتارىڭىز, باي-باعلاندارىڭىز مەيرامحانالارى مەن مەيمانحانالارىنىڭ, باسقا دا باستى-باستى عيماراتتارىنىڭ ىشكى ينتەرەرلەرىنە وزگەشە وزگەرىستەر ەنگىزدى ەمەس پە؟ قۇرىلىس ماتەريالى رەتىندە كىتاپ سورلىنى سورلاتىپ پايدالانباققا كوشتى عوي سولار. قىزىق-اي. تۇتاس قابىرعالاردىڭ تۇلا بويىنا, تۇتاس دۋالدارىنا دەستەلەي نىعىزداپ كىتاپ قالاپ قويادى. اتتارى دا, اۆتورلارى دا, بەدەرلەرى مەن بادىزدەرى دە كورىنبەيدى. ىشكى جاقتارىندا ىشتەن تىنادى. سونداي ءسان, مىقتى مودا بەلەڭ الىپ, باسەكە باستالعان. بۇگىندە مۇلدە ۇدەپ كەتتى عوي, كوكە. مىڭداعان, ميلليونداعان كىتاپتار قۇرىلىس ماتەريالى بوپ تۇرىپتى.
ۇيگەنتاستىڭ عانا ەمەس, وزگە اۋىلدار مەن ايماقتاردىڭ كىتاپتارى تەمىر كولىكتەرگە تيەلىپ, تارازعا, تاعى دا تالاي-تالاي قالالارعا تارتقان. العاشقىدا ازداپ-ازداپ تارتىنعاندار تابىلعان. ءبىزدىڭ اۋىلدا. تولەم مولشەرى ەسەلەنگەن سوڭ, قاتارداعى قاراپايىمداردى بىلاي قويىپ, مۇعالىمدەرگە دەيىن كىتاپ اتاۋلىدان ماقۇرىمدانعان. مەكتەپ كىتاپحاناسى دا ويسىراي ورتايعان.
سويتە-سويتە ۇيگەنتاستاعى ءجۇز جيىرما ءتورت ءۇيدىڭ تۇگەلگە جۋىعىنان كوركەم ادەبي كىتاپتى ەمگە تابا الماستاي احۋال قالىپتاسقان.
وقىرمان دا قالماعان. جەزدەڭىزدەن كەيىنگى ءۇش-ءتورت جىلدا بەلسەندى وقىرمانداردىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرى قايتىس بولعانىن قاراساڭىزشى, قايران-اي!
اۋىلداستارمەن ارالىق الشاقتاپ بارا جاتتى. بىرتە-بىرتە بۇل جۇرتىڭىز كوپە-كورنەۋ كەلەمەجدەپ-كەكەتپەككە كوشكەن. ءسىزدىڭ جيەنىڭىزدى. كەكەسىن كەرنەگەن. سانالاردى. ساناسىزداردى. وقىماقتى دوعارعاندار اقىماقتانباققا كەتكەن. شىنىمەن-اق كوركەم كىتاپ وقۋ, اقىن-جازۋشىلار تۋرالى ايتۋ, ولەڭ مەن اڭگىمە, حيكاياتتار مەن روماندار حاقىندا پىكىرلەسپەك ەرسى سانالار كەزەنەيلى كەزەڭ دە كەلىپ جەتكەن. ەلىڭىزگە. ونىڭ ىشىندە ۇيگەنتاسىڭىزعا.
جىلدار جىلجىدى. سۋلار سۋسىدى. كىتاپتان كوز جازىپ قالعاندار توپاستانا ءتۇستى. جالعىز قالدىم. وقىرمان رەتىندە. كوكە! كوركەم دۇنيەلەردىڭ ءساۋلەسىن سەزە المايتىنداردى جەزدەڭىز قاتتى مۇسىركەۋشى ەدى عوي. ءمۇساپىر سانايتىن. ەندىگى توبىرلار, دوس-جاراندارىما دەيىن, مىنا مەنى ءمۇساپىر كورىپ, قاشقاقتايدى. ءوزىڭىز دە ءومىر بويى مەڭزەپ-مانىستەپ, مەيىرىمدى جۇدەتىپ, جوعالتىپ الماۋعا ۇندەپ كەلەسىز عوي. قورقىنىشتارىم مەن قاۋىپتەرىم قالىڭداپ, قابىزداپ بارا جاتتى, ناعاشى. قۇلاقتارىما شانشۋ بوپ قادالىپ, ىسقىرا ىشقىناتىن شۋىل ۇدەگەن. مەيىرىم مەن ماحاببات, سەزىمتالدىق كۇن وتكەن سايىن جۇدەپ-جاداپ بارا جاتقانداي, جەزدەڭىزشە شوشىناتىن كەزدەرىم كوبەيدى.
بالبۇلاقتىڭ باسىنان ويپاڭداعى ۇيگەنتاسقا ءتۇسپەستەن, تۇيىقتانىپ ءجۇردىم. وڭاشالىقتى قالايمىن. كىتاپقا قۇنىعىپ باس قويامىن. كلۋب مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورنىنا ءوزىمدى قويسام, جۇرەك شىركىن شانشيدى-اي. جانىم جانشىلادى-اي. حال-كۇيىمدى تەرەڭنەن تۇيسىنەتىن قايران شەشەم, ءسىزدىڭ سەزگىر اپكەڭىز جانىما جالاۋ بولىپ جەلبىرەيدى-اي. كەلىنىنە, نەمەرەلەرىنە اقىلىن ايتادى. ءسابي كورىپ, باسىمنان سيپايدى. كوپتەن بەرى اناشىمنىڭ اق جۇزىنە انىقتاپ قاراماعان ەكەم. قاسىمدا جۇرسە دە. قۋ تىرلىك دەپ ءجۇرىپ. كىتاپ كەمىرىپ ءجۇرىپ. كەنەت اپكەڭىزدىڭ بەتىندە ءاجىم شيىرلارىنان ساۋ-تامتىق قالماعانىن, قاتتى قارتايىپ كەتكەنىن كورىپ, سەلك ەتە ءتۇستىم. سامايلارىنان ۋىس-ۋىس اق شاش توگىلىپ, جانارلارى تۇماندانىپ تۇرىپتى. اكەدەن ولىدەي, شەشەدەن تىرىدەي قانشالىقتى الىستاعانىمدى اڭعاردىم, اعا.
تاڭدانىستان تەڭسەلدىم, كوكە. الايدا, اناشىمنىڭ سونشالىقتى شارشاپ-شالدىققانى, مەنىڭ كوزىمە قارتايىپ كورىنگەنى بىلايعىلارعا تۇك تە بىلىنبەيتىن. «فەرمەر اپا» دەپ قىزىعاتىندار كوپ. قوي قورانى قارۋمەن قاراتىپ الىپ, بايىپ كەتتى دەپ قىزعاناتىندار دا از ەمەس. ءسىزدىڭ اپكەڭىزدى ۇيگەنتاستاعى قاتارلاستارىنان الدەقايدا جاس كورىنەدى دەسەتىن. كىم ءبىلسىن-اي, كىم ءبىلسىن. بالكىم, باسقا كەيۋانالار ءبىزدىڭ شەشەمىزدەن دە قاتتىراق قارتايعان شىعار. ءبىز پاقىرلارىڭىز ونى سەزبەيتىن شىعارمىز.
كىمنىڭ قارتايىپ, كىمنىڭ جاسارعانىن قايدام, ايتەۋىر ادەبيەت كىتاپتارىنسىز قالعان, وقۋدان, ويلانباقتان اۋلاقتانعان ادامدار اسا قورقىنىشتى ەدى. ايتاققا ارسىلداپ, ايلا مەن الاياقتىققا ءبىرجولاتا بوي الدىرعاندار, اينالاعا اڭعارىپ ەمەس, الارىپ قارايتىن قاراۋلار باسىمدانعانداي.
قوي باعىپ ءجۇرىپ, وي باعا بەرمەك تە بىردەڭەگە اپارىپ سوقتىرادى ەكەن ءدا, كوكە. قاسقىرلار قاتتى باسىناتىن بولدى. قوراداعى قويدان قالاعاندارىن ارقالاپ اكەتەتىنگە اينالدى. تارازداعى جيەنىڭىزبەن اقىلداسىپ, قورانى قاتتىراق نىعايتتىق. قاراڭعى تۇندە كىرە الماعان قاسقىرلار شاڭقاي تۇستە تيىسەتىن ءادىس تاپقان. مىڭ شاقتى ماڭىرامانى سامال ساۋلاپ تۇراتىن بۇيرەكبەتكەيگە ءيىرىپ, كەلىنىڭىزدىڭ مانەرلەپ پىسىرەتىن مانتىسىنەن كەيىن كىتاپ وقۋ ادەتىم ەدى, كوكە. قاسقىرلار ونى دا كوپ كوردى-اۋ. جويقىن جىرتقىشتار ۇيلەرى كىتاپسىزدانعان ۇيگەنتاستىقتارمەن ۇيلەسىم تاپتى. جاۋداي شاپتى. جيەنىڭىزگە. تاپا-تال تۇستە تاماقتاعانىن تاماقتاپ, ارقالاعانىن ارقالاپ اكەتە باراتىن بولدى.
ءبىر جولى تۇسكى تاماقتان كەيىن كىتاپ قىزىعىن قيا الماي, ەكى ساعاتتاي كىدىرىستەپ, ءبۇيرەكبەتكەيگە اتپەن شىقتىم. توعىز قاسقىر توعىز قويدى ءتىستەلەي سۇيرەگەن كۇيى جىقپىلدارعا ءسىڭىپ ۇلگەردى. قۋىپ جەتۋ دە, تاۋىپ اتۋ دا مۇمكىن ەمەس ەدى. اتىپ تا كوردىم-اۋ اقىرىندا.
تاعى بىردە تۇستەنىپ الىپ, كىتاپ وقىعام. قاسقىرلار قايتا-قايتا شابا بەرمەس, نەعىپتى سونشا. دەپ. قىراتتا جۋساتىپ كەتكەن قويىما جەتسەم, تالايى تاماقتالىپ جاتىر. ءبىر ءداۋ قارا قويىمدى قولدان سويعانداي ەتىپ, ەتىن تازالاپ جەپ, تەرىسىن جايىپ, باسىمەن بىرگە قالدىرعان. قاسەكەڭدەر. كورمەسەڭ, سەنبەيسىڭ. «قويدىڭ باسىن ءوزىڭ-اق جەي عوي, جازۋشىنىڭ جيەنى» دەپ, مازاقتاپ كەتكەندەي. شىداي الماي, اڭدىماققا بەل بايلادىم. مىلتىق قولدا, وقشانتاي بەلدە. تۇسكى تاماققا بارماستان, بۇعىپ وتىرعام. توبىلعىنىڭ تۇبىندە. توعىزى شىققان. ءبۇيرەكبەتكەيگە قاراتا بۇلكىل قاعار قارساڭدا قارسى الدىمدا توپتانعانىن قاراڭىز. جۇرەك اتقاقتاپ, القىمعا تىرەلدى. قاسەكەڭدەردە قىلاۋداي قاۋىپ جوق سياقتى. «قانشاما قيانات جاسادىق ساعان, ادامي زات. ال ەندى ءبىزدى ات!» دەسەتىندەي.
اتتىم-اۋ, وبالى نەشىك. كوزدەپ تۇرىپ-اق باسقانداي ەم. قوساۋىزدىڭ قوس شۇرىپپەسىن. بىرەۋىنە دە تيمەدى عوي. تيمەدى. تيگىزە المادىم, اعا. توعىز قاسقىر تيتتەي دە اسپاي-ساسپاي, اسىقپاي-اپتىقپاي, وزگەشە ونەر كورسەتىپ, يرەلەڭ سوقپاقتارمەن بيلەي جارىسىپ, بيىكتەپ بارا جاتتى. ادامي زاتپىز عوي ءبىز, كوكە. تۇلكىنى قۋ دەپ ويلايمىز. سۇم دەپ ايتامىز. جازاسىزدار سىزدەر. ءسويتىپ. شىندىعىنا كەلسەك, تۇلكىلەرىڭىز قۋلىق-سۇمدىق جونىنەن قاسەكەڭدەردىڭ قاسىندا ءجىپ ەسە الماسقا كەتكەلى قاش-شا-ان...
ۇلكەن قالاداعى ۇلكەن جيەنىڭىز قىزىن ۇزاتتى عوي, كوكە. ويى-با-اي, اعا, جاڭا قۇدالارىمىز قازاقستانىڭىز بويىنشا قۇرىلىس ماتەريالدارىن ساۋدالايتىن بيزنەسمەندەردىڭ بىرەگەيلەرى بولىپ شىقتى. تاراز تۇگىلى, الماتىداعى الىپ «سترويماركەتتەردىڭ» ءبىرتالايى ءبىزدىڭ قۇدالاردىكى ەكەن ءدا-ءا-ءا. قۇدالىققا بارعاندا كورىپ, تالىپ تۇسە جازدادىق. ولاردى ءبىز دە شاقىردىق. بورالداي باسىنداعى كىتاپ ورتەلگەن سازدى تۇبەكتە كۇتتىك. بالبۇلاققا اپاردىق. قىسقى قورالارىمىز, مىڭ شاقتى ماڭىرامامىز, ءجۇز شاقتى جىلقىمىز كوڭىلدەرىنە قوندى, كوكە. ءابيىر بولدى عوي. دەدى. اپكەڭىز. قۇدالار كەتكەن سوڭ قاتتى جىلادى. قۋانىشتان, ارينە.
مىنە, اينالايىن اعاتايىم, كوپتەن بەرى كورىسپەي-بىلىسپەي كەتكەن كوكەشىم, ۇزاق-سونارعا سوزىلعان حاتىمدى اياقتاۋعا تايادىم.
جيەنىڭىز كەشىرىلمەس قىلمىس جاسادى دەپ ەم عوي. ءۇشبۋ حاتىمنىڭ باسىندا. ءيا-ءيا, قىلمىسكەرمىن مەن. قۇدالىقتاردى ابدەن اتقارىپ بولعان سوڭ, ءارى دە ويلاندىم, بەرى دە ويلاندىم. تولعانىسقا ءتۇستىم, كوكە. ەسەپتەپ كەپ-كەپ قاراسام, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە تۇپ-تۋرا ەلۋ قويىمدى قاسقىرعا جەگىزىپپىن. وسى ءبىر جىلىڭىزدا شە, ەلۋ كىتاپ وقىپپىن. قالعان كىتاپتىڭ ءوزى دە سول ەدى. ەلۋ عانا.
تۇپكىلىكتى شەشىمگە بەكىندىم. ەلۋ كىتاپتى جاڭا «دجيپ» كولىگىمنىڭ ارتىنا ارتتىم. بورالداي وزەنىنىڭ اعىسى كۇشەيەتىن, قۇلدي-قۇلاما تۇسىنا جەتىپ توقتادىم. كىتاپتاردى اقىرىنداپ جەرگە ءتۇسىردىم. كۇزگى كوككە جايىپ تاستاپ, قيماعانداي قاراپ ءبىراز وتىردىم.
جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ «اقبىلەك» دەيتۇعىن قىزعىلتىم كىتابىنان باستادىم. اقكوبىكتەنە سارقىراعان سۋعا لاقتىردىم.
قوش بول, كىتاپ...
ءبىر باتتى. ءبىر شىقتى. «اقبىلەك». شىركوبەلەك قاقتى قايران كىتاپ. اساۋ اعىس اسىعىپ الا جونەلدى. اقبىلەك قىز سىڭسىعانداي. ايانىشتى داۋىس ەستىلگەندەي. ءبىر-بىرلەپ لاقتىرامىن. مۇحتار اۋەزوۆ. «قيلى زامان». عابيت مۇسىرەپوۆ. «ەتنوگرافيالىق اڭگىمە». ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ. «قان مەن تەر». ءابىش كەكىلباەۆ. «شىڭىراۋ». شەرحان مۇرتازا. «اي مەن ايشا». مۇحتار ماعاۋين. «كوك كەپتەر». سايىن مۇراتبەكوۆ. «كوكوراي». دۋلات يسابەكوۆ. «تىرشىلىك». ورالحان بوكەي. «كەربۇعى». تولەن ابدىك ۇلى. «وڭ قول». بەكسۇلتان نۇرجەكەەۆ. «ءبىر وكىنىش, ءبىر ءۇمىت». نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى. «ايعىركىسى». تۇرسىنجان شاپاي... نۇرعالي وراز... ءبىر قاراسام, ءسىزدىڭ دە كىتاپتارىڭىز... كوكە-ە-ە-ە!
پروزانىڭ شارۋاسى ءبىتتى. پوەزياعا قول سالدىم. قول سالعاندا, مول سالدىم. بەس-التى كىتاپتى لاقتىرعان سايىن ءۇزىلىس جاسايمىن. ايقايلاپ جىلايمىن. وكسيمىن. وكىرەمىن-اي. وكىنەمىن-اۋ. ءبارىبىر, العان بەتتەن قايتقىم جوق.
قوش بول, كىتاپ... ەڭ سوڭعى وقىرمان مەن ەدىم. دەدىم. ۇيگەنتاستاعى.
بۇگىننەن باستاپ باسقالاندىم, اعا. بالكىم, توپاستانعان توبىردىڭ ءبىر مۇشەسىمىن. ءمۇمكىن, قوعامداستارىمنىڭ قاتارىنا قوسىلدىم. ەندى ولار قاشقاقتاماس. كەكەتپەس. سوتىم – ءسىزسىز. كوكە. قىلمىس جاساعانىم راس.
P.S. باياعى شىعارمالارىڭىزدا پوستسكريپتۋمدى ءجيى قولداناتىنسىز. مەن دە سويتەيىن. ەلۋ كىتاپتى سۋعا اعىزىپ قايتقانىمدى اپكەڭىز ءبىلىپ قويدى. وزىنەن-ءوزى كۇبىرلەدى. «مىنا تاۋدىڭ ارعى بەتىنەن ارىس, بەرگى بەتىنەن تەرىس باستالادى عوي. ەكەۋىنىڭ ورتاسىندا ءتىرى پەندەلەردىڭ كوزىنە كورىنبەيتىن ءۇشىنشى وزەن بار. دەسەتىن. باعزىداعىلار بايان ەتەتىن. سەنىڭ كىتاپتارىڭ سول وزەنمەن اعىپ وتىرىپ پەيىشكە كىرەر... اكەڭە جەتەر...» دەدى اپكەڭىز. مۇڭايىپ.
تۇندە ءتۇس كوردىم, كوكە. مەنىڭ مارقۇم اكەم, ءسىزدىڭ جەزدەڭىز جۇماقتا, حور قىزدارىنىڭ ورتاسىندا سۋعا اعىپ كەتكەن كىتاپتاردى كەپتىر-ە-ەپ, قۇرعات-ە-ەپ, قۇنىعا وقى-ى-ى-ىپ وتىر. دۇعاي دا دۇعاي سالەممەن, قىلمىسكەر جيەنىڭىز قويشىمان. 2016 جىلعى قازان. بالبۇلاقتىڭ باسىنداعى قورا.