كەشە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ باسشىسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى بولىپ, وندا بەس ماسەلە قارالدى.
سونىڭ ىشىندە 1995 جانە 1996 جىلداردا ەمبى سىناق پوليگونىن پايدالانۋ جانە جالعا بەرۋ تۋرالى قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا جاسالعان حالىقارالىق شارتتاردىڭ قولدانىسىن توقتاتۋعا ارنالعان شارالار ءجونىندەگى حاتتاما تۋرالى زاڭ جوباسى باسقالارعا قاراعاندا ۇزاعىراق تالقىلانىپ, كوپتەگەن سۇراق قويىلدى.
باياندامانى قورعانىس مينيسترىنىڭ ورىنباسارى تالعات مۇحتاروۆ جاسادى. حاتتاماعا بىلتىرعى 20 قازاندا ماسكەۋدە قول قويىلعان ەكەن. ونىڭ شارتى بويىنشا سىناق پوليگونىن رەسەي تاراپىنىڭ پايدالانۋى مەن جالداۋى توقتاتىلىپ, جەر مەن ونداعى م ۇلىكتەر ەلىمىزگە قايتارىلادى. جالداۋدان شىعارىلعان جەر ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنا پايدالانىلىپ, ەكونوميكالىق دامۋىمىزعا قولايلى اسەر ەتەر دەگەن ۇمىتتەمىز, دەدى بايانداماشى.
سۇراق بەرۋ ءراسىمى باستالعاندا العاشقى ءسوزدى دەپۋتات ساپار احمەتوۆ الىپ, بايانداماشىدان رەسەيگە جالعا بەرىلگەن تاعى قانشا سىناق پوليگونى بار ەكەنىن سۇرادى. وعان قاراعاندى وبلىسىنداعى سارىشاعان, باتىس قازاقستان جانە اتىراۋ وبلىستارىندا ورنالاسقان اۋماعى 1 ملن 300 مىڭ گەكتارلىق 929-شى جانە 4-ءشى پوليگون بار دەگەن جاۋاپ بەرىلدى. الايدا, 2015 جىلى وسى, سوڭعى ەكى پوليگون اۋماعىنىڭ تەڭ جارتىسى ءوزىمىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ اۋماعىنا قايتارىلعانى دا كولدەنەڭ تارتىلدى.
دەپۋتات ايگۇل نۇركينا قايتارىلعان جەرلەردىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىنا ساراپتاما جاسالىپ, زياندىلىعى تەكسەرىلدى مە دەپ سۇرادى. بۇل ماسەلەگە مينيسترلىكتىڭ مۇقيات قاراعانى جەتكىزىلىپ, ەكولوگيا كوميتەتىمەن بىرلەسە وتىرىپ, توپىراقتىڭ قۇرامى تەكسەرىلگەنى ايتىلدى. دەپۋتات زاۋرەش جۇمانالىقىزى ەمبى پوليگونىنا جاقىن ورنالاسقان جەم قالاسىنا پوليگوننىڭ ەكولوگيالىق زارداپ تيگىزگەنىن نەمەسە تيگىزبەگەنىن بىلگىسى كەلدى. وعان ۆيتسە-مينيستر سىناق پوليگونىندا 2008 جىلدان بەرى ەشقانداي قارۋدىڭ سىنالماعانىن ايتا كەلىپ, وسى جىلدارى جۇرگىزىلگەن ەكولوگيالىق ساراپتاما ادامدار مەن جان-جانۋارلاردىڭ دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىردى دەگەن مالىمەت بەرمەگەنىن اتاپ كورسەتتى.
دەپۋتات الەكساندر سۋسلوۆ پوليگون 2008 جىلدان بەرى قولدانىلماعان بولسا, ونداعى نىسانداردىڭ نەسى قالدى, پريوزەرسك قالاسىنداعى نىساندار سياقتى ولاردىڭ دا قوقىستارى قالماسىنا كىم كەپىل دەدى. وعان ت.مۇحتاروۆ پوليگونداعى 16 عيماراتتى 2010 جىلعا دەيىن رەسەي تاراپى كۇزەتكەنىن, ال 2010 جىلدان ولار قازاقستان جاعىنا بەرىلىپ, 15-ءى اقتوبە وبلىسىنىڭ كوممۋنالدىق مەنشىكتەر قاتارىنا, ال بىرەۋى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ مەنشىگىنە الىنعانىن ايتتى.
دەپۋتات كارىباي مۇسىرمان ەندى پوليگوندى ءوزىمىزدىڭ قارۋلاردى سىناۋ ءۇشىن پايدالانۋ جوسپارلاندى ما دەپ سۇرادى. وعان پوليگون الاڭى اقتوبە وبلىسىنا اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن پايدالانۋعا بەرىلگەنى, ەندى ونىڭ اسكەري ماقساتتا قولدانىلمايتىنى جەتكىزىلدى. ال دەپۋتات سەرىك قۇسايىنوۆ وتىرىسقا قاتىسىپ وتىرعان قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى بەرىك شولپانقۇلوۆتان ەمبى پوليگونىن جالداعانى ءۇشىن رەسەي تاراپى جىل سايىن تولەپ كەلگەن 718 مىڭ اقش دوللارىنا تەڭ قاراجاتتىڭ قايدا جۇمسالعانىن سۇرادى. ب.شولپانقۇلوۆ تەڭگەگە اۋدارىلعاندا 6 ملرد 900 ملن تەڭگە بولاتىن بۇل سوما رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىس ءبولىگىنە ەنگىزىلىپ, جالپى ءتۇسىم رەتىندە قارالعانىن كولدەنەڭ تارتتى.
وسىنشا سۇراقتان كەيىن قوسىمشا باياندامانى حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى دەپۋتات باقىتجان ەرتاەۆ جاساپ, ءماجىلىس كوميتەتتەرى وسى كەلىسىمدى قاراپ وڭ باعالارىن بەرگەنىن جەتكىزدى جانە ەندى ونى سەناتتىڭ قاراۋىنا ءجىبەرۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزەتىنىن مالىمدەدى. ءسويتىپ, زاڭ جوباسى تۇتاستاي ماقۇلداندى.
سونىمەن قاتار, كەشە وتىرىس كوللەكتورلىق قىزمەت تۋرالى زاڭ جوباسى مەن وعان ىلەسپە زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. زاڭ جوبالارى كوللەكتورلىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا تۋىندايتىن قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەيدى. ماسەلەن, بەرەشەكتى ءوندىرىپ الۋ بويىنشا تيىمدىلىكتى ءجانە قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋ, بورىشكەرلەردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەردىڭ تاراپىنان زاڭسىز ارەكەتتەردەن قورعاۋ, كوللەكتورلىق قىزمەتتىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ ءجانە رەتتەۋ, تۇرعىنداردىڭ سەنىمىن ارتتىرۋ ءجانە الەۋمەتتىك شيەلەنىستى تومەندەتۋ زاڭ جوباسىنىڭ باستى ماقساتى بولىپ تابىلادى.
زاڭ جوباسىندا بورىشكەردىڭ ءوز بەرەشەگىن سوتقا دەيىنگى تارتىپپەن رەتتەۋ قۇقىعى بەلگىلەنىپ, بورىشكەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋعا جۇمىس كۇندەرى تەك 8.00-دەن 21.00 ساعاتقا دەيىن عانا رۇقسات بەرىلەدى, ال دەمالىس جانە مەيرام كۇندەرى ءوزارا ءىس-قيمىلعا تىيىم سالىنىپ وتىر.
وسى كۇنى اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋ جانە اۆياتسيا قىزمەتى بويىنشا تۇزەتۋلەرگە باعىتتالعان زاڭ جوباسى دەپۋتاتتار تاراپىنان ەكىنشى وقىلىمدا قولداۋ تاپتى. اتالعان زاڭ جوباسى وتكەن جىلى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانعان بولاتىن. جۇمىس بارىسىندا دەپۋتاتتار اۋە كەمەسىنىڭ بورتىندا تەمەكى بۇيىمدارىن تۇتىنۋدى ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەتىن جاعدايلارعا جاتقىزۋعا, كىشى اۆياتسيا ۇشقىشتارى ءۇشىن مەديتسينالىق كۋالاندىرۋدان اۆياتسيالىق مەديتسينالىق ورتالىقتا ءوتۋىن نەمەسە اۆياتسيالىق مەديتسينالىق ساراپشىنىڭ وتكىزۋىن تاڭداۋ قۇقىعىن بەلگىلەۋگە, ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىن, ولاردى ەسەپكە الۋدى جۇرگىزۋ ءجانە پايدالانۋشىلارعا ناقتى تالاپتار بەلگىلەۋ ارقىلى پايدالانۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋگە, جىلىنا 300 مىڭ ادامنان از جولاۋشىلارعا قىزمەت كورسەتەتىن اۋەجايلاردى تابيعي مونوپوليالار سالاسىنداعى قۋاتتىلىعى از سۋبەكتىلەرگە جاتقىزۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەر ەنگىزدى.
سونىمەن قاتار, ازيا دامۋ بانكىمەن قارىز تۋرالى كەلىسىمدى جانە 2015 جىلعى 8 قىركۇيەكتەگى تابيعي تەرىدەن جاسالعان كيىم زاتتارى, كيىمگە كەرەك-جاراقتار جانە وزگە دە بۇيىمدار تاۋار پوزيتسياسى بويىنشا تاۋارلاردى باقىلاۋ بەلگىلەرىمەن تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبانى 2015-2016 جىلدارى ىسكە اسىرۋ بويىنشا كەلىسىمنىڭ قولدانىلۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ جونىندەگى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى بويىنشا بەيىندى كوميتەتتەرگە قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمى بەلگىلەندى.
ال ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەرگە قاتىستى زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس ودان ءارى جالعاساتىن بولدى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»