سەمەيدەگى «35-كۆارتال» جىلۋ قازاندىعىنىڭ باسشىسى ۆيتالي يۆانوۆتىڭ ايتۋىنشا, وعان مىڭداعان ماڭىزدى نىساندار مەن تۇرعىن ۇيلەر قارايدى. اسىرەسە, ونكولوگيالىق اۋرۋحانا, راديولوگيالىق ورتالىق, №3 پەرزەنتحانا, بالالاردىڭ ينفەكتسيالىق اۋرۋحاناسى, مەكتەپتەر, اۆتوبۋس پاركى دەيسىز بە, جيىرماعان جۋىق ماڭىزدى نىساندى, ءجۇز مىڭداعان پاتەرلەردى, ياعني وسىلاردىڭ بارلىعىن, قاتال قىستا جىلۋمەن قامتىپ وتىرعان جالعىز ەسكى قازاندىق. جاقىندا ايازدى كۇندەردە قازاندىق جۇمىسشىلارى ىستىق تەمپەراتۋرانى كوتەرۋگە ءماجبۇر بولعان. سول كەزدە «35-كۆارتال» قازاندىعىنىڭ قوندىرعىلارى ابدەن ەسكىرىپ, توزىپ كەتكەندىكتەن ىستەن شىعىپ قالا جازداپتى. دەرەۋ جۇمىسشىلار ءوز ءومىرلەرىن قاۋىپكە تىگە جۇرە, جانتالاسا قولمەن بۇراپ, توزىعى جەتىپ, تارسىلداپ تۇرعان تەحنيكانى اۋپىرىممەن الىپ قالعان.
– مۇنىڭ كۇندەلىكتى كورىنىسكە اينالىپ تۇرعانى وكىنىشتى, – دەپ باس شايقايدى ۆيتالي يۆانوۆ, – ءبىز اۋىر جۇمىستان شارشامايمىز. ءاربىر سەكۋندتا اپات ورىن الىپ كەتە مە دەپ زارەمىز ۇشىپ, مورالدىق تۇردە, 24 ساعات بويى سەسكەنىپ, ازاپ شەگىپ وتىراتىن بولدىق. قازاندىق ىستەن شىقسا, قالانىڭ تەڭ جارتىسى مەن الەۋمەتتىك نىساندار جىلۋسىز قالادى. اسكەري جاعداي سەكىلدى. وسى جەردەن ەشقايدا شىقپايمىز. سەنبى, جەكسەنبى كۇندەرى دە جۇمىس ىستەيمىز. قاتتى اياز بولعاندىقتان اۋىسىمداعىلار, ەلەكتريكتەر, ءبارىمىز كەزەكشىلىك اتقارامىز. قازىر 3 قازاندىق جۇمىس ىستەپ تۇر, ءبىر قازاندىق قوسىمشا قاڭتارىلىپ تۇر. ءبىر قازاندىقتى جوندەپ, اياقتادىق. سونى ىسكە قوسساق, ءبىرشاما كومەك بولادى. قازىردىڭ وزىندە اپاتتى جاعدايدا وتىرعاندىقتان, ءبىز حالىققا تولىققاندى جىلۋ بەرە الماي وتىرمىز. تۇرعىندار ءۇيىمىز سۋىق, جىلۋ جەتپەي جاتىر دەسە, ولاردىڭ شاعىمى دۇرىس. مەكتەپتە بالالار سىرت كيىممەن وتىرادى دەپ جاتىر, دۇرىس ايتادى. سەبەبى, ءبىز جىلۋدى كوبەيتسەك, وندا قازاندىق ىستەن شىعىپ قالۋى مۇمكىن. ءبىز وسىلاي ىلدەبايلاپ تىرشىلىك كەشۋگە ءماجبۇرمىز. ماعان قاراستى «35-كۆارتال» قازاندىعىنداعى پروبلەما سول, اقشا بار بولسا دا, مەردىگەر مەكەمە ەكى جىل بويى جوندەمەي قاشىپ كەتتى. بۇعان قاراجات دەر كەزىندە بولىنگەن. ءدال قازىر قاراستىرىلعان قارجى دا, ىسكە قوسىلاتىن قوندىرعى دا جوق. وسىعان قاراماستان, ايازدى كۇندەرى جىرتىعىمىزدى جاماپ قانا وتىرمىز. «35-كۆارتالداعى» قازاندىق 1971 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن. بۇل قالاداعى ەڭ ءبىرىنشى قازاندىق. توزىعى جەتكەن. ايتا كەتۋ كەرەك, باسقا ەلدەردە مۇنداي ەسكى قازاندىقتار وتكەن عاسىردىڭ 1987 جىلدارى وندىرىستەن الىنىپ تاستالعان. ال, ءبىز ءححى عاسىردا وتىرساق تا پايدالانۋعا ءماجبۇرمىز.
وبلىستىق اكىمدىكتەگىلەر جىلۋ قازاندىعىن جوندەۋدەن وتكىزۋ ءۇشىن تولىقتاي قاراجات بولىنگەنىن, جاۋاپسىز مەردىگەردىڭ سالعىرتتىعىنان قازاندىقتاردى قايتادان جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ كەشىكتىرىلىپ وتىرعانىنا باسا نازار اۋدارعان. جانە وسىعان وراي ايماق باسشىسى مەردىگەر مەكەمەمەن كەلىسىمشارتتى بۇزىپ, ءتيىستى شارا قولدانۋدى دا تاپسىرعان بولاتىن. جانە وسىعان وراي اكىمدىكتە وتكەن جيىندا قالا اكىمى ەرماك ءسالىموۆ بۇل باعىتتا ناقتى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس بارىسىمەن تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, «35-كۆارتال», «زووۆەتينستيتۋت» جىلۋ قازاندىعىن ءجوندەۋدەن وتكىزىپ جاتقان مەردىگەرمەن كەلىسىمشارتتى بۇزۋ ءۇشىن زاڭ اياسىندا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر جانە قىستا حالىق توڭىپ قالماس ءۇشىن نىساندارداعى جۇمىستار دا توقتاتىلماۋدا. بىراق, ىسىنە سالعىرت قاراعان مەردىگەردىڭ سىلبىر قيمىلى سالدارىنان بارلىق جوندەۋ جۇمىستارى بەلگىلەنگەن قازان ايىندا اياقتالمادى, ءالى دە سوزىلىپ كەلەدى. قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى نيكولاي ۋشاكوۆ, «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا, اتالمىش قازاندىقتارداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى كورۋ ءۇشىن كەلگەن «نۇر وتان» پارتياسى وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى انۋاربەك مۇحتارحانوۆقا جاعدايدى بىلاي ءتۇسىندىردى:
– ءتىپتى وتكەن جىلى وسى «زووۆەتينستيتۋت» جانە «35-كۆارتال» قازاندىقتارى بويىنشا قۇنى 800 ملن تەڭگە بولاتىن ينۆەستيتسيالىق جوبا توقتاتىلعان. سەبەبى, مەردىگەر مەكەمە بولىنگەن قارجىنىڭ جارتىسىن دا ىسكە جاراتپاعان. الماتىلىق مەردىگەر مەكەمە تەك وبلىس باسشىلىعى مەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ۇنەمى قاتاڭ ەسكەرتۋلەرىنىڭ ارقاسىندا عانا جۇمىستى جارتىلاي تامامداعان. ياعني «35-كۆارتال» قازاندىعىندا ەلەكترقالقان قوندىرعىسى مەن جاڭا ناسوستار توبىن عانا ورناتقان.
سوڭعى جىلدارى قازاندىق تۇرعىنداردى تولىقتاي جىلۋمەن قامتاماسىز ەتە الماي وتىر. وسىعان وراي, بىلتىردان باستاپ «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جوسپارلانعان بولاتىن. الايدا, قولعا الىنعان 2 ءىرى جوبا سول كۇيى اياقتالماي قالعان. 1,5-3 ملن تەڭگەگە ساتىپ الىنعان قوندىرعىلاردىڭ ءبىر بولشەگى قازاندىقتا شاڭ باسىپ, سول كۇيى تۇرعانىن بىزگە ۆيتالي يۆانوۆ ءوزى كورسەتىپ, وكىنە باس شايقادى. وسىنىڭ بارلىعى بيىل كۇزدە ىسكە قوسىلۋى ءتيىس ەدى. بىراق ولاي بولمادى, قازاندىق كەزەكتى جىلۋ ماۋسىمىندا ەسكى قوندىرعىلارمەن جۇمىس ىستەپ تۇر, ال بۇل جاعداي ەندى جىلۋ ماۋسىمىنىڭ اياعىنا دەيىن سوزىلماق. سەبەبى, مەردىگەر مەكەمە ۇستىنەن ءىس قوزعالعان. ول ءىس اياقتالۋى ءتيىس. سوسىن تەندەر قايتا وتەدى, ال جىلۋ قازاندىعىن جوندەۋ تەك جاز ايىندا بەلگىلى بولادى. وسىلايشا ونسىز دا ەكى ماۋسىمعا سوزىلعان ءىس ەندى تاعى ءبىر ماۋسىمعا قالاتىن بولىپ تۇر.
وسىنداي جاعداي «زووۆەتينستيتۋت» قازاندىعىندا دا ورىن الىپ وتىر. مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا مۇندا ەكى جاڭا قازاندىق, سورعى ناسوس جانە جىلۋ الماستىرۋشى قوندىرعىلاردىڭ جۇمىس ىستەۋى كەرەك بولاتىن. وكىنىشكە قاراي, ەشقانداي وزگەرىس جوق. جۇمىس ىستەگەندەرىنە 20 جىلداي بولعان ەڭبەك ادامدارىنىڭ ارقاسىندا عانا توزىعى جەتكەن قوندىرعىلار تولاسسىز جۇمىس ىستەپ تۇر. بىراق, بۇلار ابدەن توزعاندىقتان, قىسقا شىداۋىنا ەشكىم دە كەپىلدىك بەرە المايدى, قىس قاتال, اپات ايتىپ كەلمەيدى. سوندىقتان دا جىلۋ بەرۋ تولىققاندى ەمەس, قازاندىق ىستەن شىعىپ قالماس ءۇشىن قىسىم تومەن. وسى سەبەپتى 9 قاباتتى, كوپ پاتەرلى ۇيلەر جىلۋدى تولىعىمەن الا الماي وتىر.
– 30-35 گرادۋس ايازدا ءبىز قاجەتتى جىلۋدى وندىرە المايمىز. قازاندىق ساعاتىنا 19,5 گيگاكالوريا جىلۋ بەرۋى ءتيىس. بۇل كورسەتكىش قازىر بىزدە نەبارى 16 گيگاكالوريا. دەمەك 3,5 گيگاكالوريا تاپشى. بيىل 1-قاباتتا سۇزگىلەر مەن جەلىلىك سورعىلاردى ايىرباستاۋ قاجەت بولاتىن. الايدا, بۇل جۇمىستار جۇرگىزىلگەن جوق. وسىعان وراي, قىسىم دا تومەن. تۇرعىنداردىڭ جىلۋعا اقىسىن تولەي وتىرىپ ماردىمدى جىلۋ الا الماۋلارىنىڭ سەبەبى وسى, – دەيدى «زووۆەتينستيتۋت» قازاندىعىنىڭ باسشىسى الەكساندر كۋسكوۆ.
«35-كۆارتال» مەن وسى «زووۆەتينستيتۋت» قازاندىقتارىندا بولىنگەن قاراجاتتى يگەرمەي, ءشوپ باسىن سىندىرماي كەتىپ قالعان مەردىگەر مەكەمە الماتىلىق ءبىر كومپانيا بولسا كەرەك. كەلىسىمشارت بويىنشا, زاڭدى تۇلعا جوسپارلانعان جۇمىستاردى 15 قازاندا اياقتاۋى ءتيىس بولاتىن. الايدا, مەردىگەر جۇكتەلگەن مىندەتتەردىڭ نەبارى 30 پايىزىن عانا ورىنداعان. مەردىگەر دەپ اتالعانمەن, ولاردىڭ جالدايتىندارى ءبارىبىر ءبىزدىڭ جۇمىسشىلار, دەيدى «35-قازاندىق» باسشىسى ۆيتالي يۆانوۆ, ءتىپتى سولارعا جالاقىسىن دا دۇرىس تولەمەي, كەتىپ قالادى.
«تەپلوكوممۋنەنەرگو» مەكەمەسى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, مەردىگەردىڭ ۇستىنەن سوتقا شاعىم جاسالعان. قازىر سوت پروتسەسى ءجۇرىپ جاتىر. ەكى قازاندىق بويىنشا بولىنگەن 800 ملن تەڭگەنىڭ قانشاسى يگەرىلدى, قانشاسى يگەرىلمەدى – سوندا انىقتالماق.
قوس قازاندىق قازىر, مىنە, قىس ورتاسىندا اپاتتى جاعدايدا جۇمىس ىستەپ تۇر. تەك وسىنداعى جۇمىسشىلاردىڭ كاسىبيلىگىنىڭ ارقاسىندا بارلىعى قىستا جىلى وتىر. ولار قولدان كەلگەندەرىن جاساپ, قازاندىقتى مۇمكىندىگىنشە جوندەۋدەن وتكىزىپتى. «بيىلشا شىدايدى» دەپ سەندىردى جۇمىسشىلار ءبىزدى.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا,
جۋرناليست
سەمەي