جاس تۇندى جانارعا

سەزىمگە بولەيتىن ونەردىڭ قۇدى­رە­تىنە قۇلدىق ۇردىق! «قىز جىبەك» في­لمىنە كەمسەڭدەمەيتىن كىسى بار ما, ءسىرا؟ جۇرەگى تاس ادام بولماسا, «قاراش-قاراش وقيعاسى», «كوكسەرەك», «زاماناي» مەن «قوش بول, گۇلسارى»... ەكراندىق تۋىندىلارى دا تاپ سولاي, جانارىڭىزعا جاس تۇندىرادى, جۇرە­گى­ڭىز جازداعى ۋىلجىعان ورىكتەي ەزىلەدى, ىشكى سەزىمدەر ساپىرىلىسىپ, الاي-دۇلەي كۇي كەشتىرەدى. بۇرىن ءۇندىنىڭ فيلمدەرىن تاماشالاپ تا اعىل-تەگىل جى­لاعان عوي سول كەزدىڭ ادامدارى. قازىر ايتساڭ, كۇلكىلى... ءبىر تامشى جاس كوكىرەگىڭىزدى كوك­تەمگى جاسىنداي كۇڭىرەنتەدى. ال «اباي», «انا-جەر-انا»... سپەك­تا­كل­­دەرىن سۇلەسوق, بەر جاعىڭمەن تاما­شا­لاۋ تاعى مۇمكىن ەمەس. بۇلاردان قازاق­تىڭ ءسوز ونەرى قۇدىرەتىنىڭ قانداي كيەلى, قاسيەتتى ەكەنىن پايىمدايسىز. نەگىزى ايت­پاعىم, قازىرگى ورىندالىپ جۇرگەن اندەردىڭ جەڭىل-جەلپى ىرعاققا بوي الدىرىپ, بايىرعى تامىرىنان تىم الشاقتاپ كەتكەندىگى تۋرالى بولاتىن. بۇگىن قاراپ وتىرساڭىز, توي-تومالاقتا ماتىندەرى ءمانسىز, كوڭىل سەرگىتەتىن, ويسىز-مۇڭسىز سارىنداعى اۋەندەر ءجيى ورىندالادى. توي – قازاقتىڭ قا­زى­ناسى دەيمىز-اۋ, الايدا بار گاپ سونداعى ورىندالاتىن اندەردە عوي. ويلى اننەن گورى تويلى اندەرگە كوبىرەك بەت بۇرۋىمىزدىڭ سەبەبى نەدە؟ ويتكەنى, بىرىنشىدەن, ءان ناعىز پايدا تابۋدىڭ, بيزنەستىڭ كوزىنە اينالىپ وتىر. تۇمسىعىمىزدى جارقاباققا سوق­تىرىپ, جارالايتىن تۇسىمىز وسى. بىرقاتار انشىلەر ەۋروپانىڭ داڭ­عازا اۋەنىنە ەلىكتەپ, سولارشا اشىق-شاشىق كيىنىپ, ەلىرمە ۇنگە ەكى قولدارىن ەربەڭدەتىپ ءان سالۋدى مادە­نيەتتىڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلۋ دەپ سانايدى. سوسىن كەيدە بەر جاقتا – ءانشى, ال ار جاعىندا ءبىر توپ ءبيشى ال­قىن-جۇلقىن, ءوز-وزدەرىن جەپ, ءمان-ما­عىناسىز قۇر بەكەر بيلەيتىنىنە كۇيى­نەسىڭ. ءان مەن بي ۇيلەسسە, نەمىز بار وك­پەلەپ. ماسەلەن, شەتەلدىڭ انشىلەرى بۇل جاعىنان قامشى سالدىرمايدى, ال بىزدىكىلەردىڭ ءبيى كەشەگى 70-ءشى جىل­داردىڭ ديسكوتەكاسىنداعى قيمىل­دار­دان اۋمايدى. بيشىلەر انمەن بىرگە قوز­عالىپ, بەلدەرى جاس شىبىقتاي مايى­سىپ, ءيىلىپ تۇرۋدىڭ ورنىنا وقتاۋ جۇت­قانداي ءتىپ-تىك, قيمىلدارىنا قا­راپ روبوت پا دەرسىڭ. «جىبەكتى تۇتە ال­ما­عان, ءجۇن ەتەدىنىڭ» كەرى. امەريكالىق دجيمي حەندريكس: ء«بىز مۋزىكا ارقىلى ادامدارعا گيپنوز جا­سايمىز, ولاردى كۇيدەن-كۇيگە قۇبى­لتىپ ەڭ وسال جەرلەرىن انىقتاپ الا­مىز. ال سودان سوڭ ونىڭ ميىنا نە قۇيام دەسەڭ دە ەركىڭ وزىڭدە» دەگەن ەكەن. سول ايتقانداي, قازىرگى جاس قازاقتىڭ قۇ­لا­عىنا باتىستىڭ باقىرىپ-شاقىر­عان اۋەزدەرى قۇيىلۋدا. قان توبىن انىق­تاماي ادامعا قان قۇيۋ قانداي قا­تەرلى دەسەك, بوتەننىڭ مۋزىكاسىنىڭ سانا­عا قۇيىلۋى دا سولاي, قازىر وتە-موتە قاۋىپتى. ءان ونەرى قازاقتا بۇ­رىن­نان تاربيەنىڭ باستى قۇرالى, كىسى بويىنداعى مۇلگىگەن نازىك سەزىم­دى وياتاتىن, ميىن دەمالتاتىن, سانا ساندىعىن مارجان ويلارمەن كوم­كە­رە­تىن, رۋحتاندىراتىن, جۇزىنە قان جۇ­گىرتەتىن قۇندىلىق بولىپ سانال­عان­دىق­تان, ءبىزدى بۇل جايت قاتتى تول­عان­دى­رۋى ءتيىس دەپ ويلايمىز. بۇگىنگى اندەردىڭ قاداعالاۋسىز حال-احۋالى, بەتىمەن كەتۋشىلىك كىم-كىم­دى دە تولعانتپاي قويمايدى. ءبىرجان سال, اقان سەرى, ءمادي, جاياۋ مۇسا, اسەت, بالۋان شولاق, اباي, ءيمانجۇسىپ, كەنەن, نارتاي... اندەرىن العا وزدىرىپ, ءتۇرلى جانردا تۇرلەنتىپ شىر­قاساق نەسى ايىپ. مۇنى قازىرگى جاس­تار قابىلداي المايدى دەپ كىم ايتا الا­دى؟ بيلەتەتىن, بويدى سەرگىتەتىن, سە­زىم­گە جەتەلەيتىن اندەردەن گورى بۇگىن وي­لانتاتىن, تولعانتاتىن, قۇلاقپەن ەمەس, جۇرەكتىڭ قالقانشاسىمەن قابىل­داي­تىن اندەردىڭ ءباسى بيىك تۇرسا نەسى جا­مان. ادامنىڭ اعزاسىنا اعىلا قۇيىلىپ, اعىل-تەگىل ويعا شومدىراتىن ءان گ ۇلى شىر­كىن, ماڭگى قۇلپىرىپ اشىلىپ تۇر­سا ەكەن دەيسىڭ. قازاقتىڭ باياعى ان­دەرىن جايعاسىپ وتىرىپ, ويلانىپ تىڭ­دايتىنسىڭ, ساعىنىشتان, اڭساۋدان جانا­رىڭنان جاس تاماتىن. ادەپتى ءان تىڭداپ وسكەن بالا ءومىردىڭ ءمانىن ءتۇسى­نىپ تۇراتىن. بولاشاقتا قانداي ادام بولاتىنىڭ قانداي ءاندى بويىڭا ءسىڭىرىپ وسكەندىگىڭە بايلانىستى ەدى. ال قازىر ورەندەر كىمدەردىڭ انىمەن سۋ­سىنداۋدا؟ جۇسىپبەك, ماناربەك, عاريفوللا, قۇرمانبەك, جانىبەك, ەرمەك... تاعى سول سىندى انشىلەردىڭ ۇن­دەرى تۇگىلى ەسىمدەرىن ولار بىلە مە ەكەن؟ ءاي, قايدام! قايرات نۇرتاس, تورەعالي تورەالى سىندى ەسترادا وكىل­دە­رى ساحنادا ءان شىرقاعاندا شى­داپ تۇ­را الماي, بوتاداي بوزداپ جىلاعان جاس­وسپىرىمدەردى كورگەندە ەرىكسىز ويعا شومعانبىز. ەكى كوزدەن شىنايى تو­گىل­گەن باياعى جاس پەن ەلىرىپ, ەلىكتەپ پار­لا­عان مىنا جاستىڭ اراسىندا قانداي ايى­ر­ماشىلىق بار دەپ...

قاراشاش توقسانباي,

«ەگەمەن قازاقستان»