بۇگىندە بالالاردىڭ قابىلداۋ قابىلەتى مەن دارىندىلىعى, اقپاراتتىق ساۋاتتىلىعى وتە جوعارى. ءبىلىم سالاسىنىڭ ءبىلىكتى ماماندارى وقۋشىلاردى ۋاقىت تالابىنا ساي جاڭاشا وقىتۋ ءۇشىن, ولاردىڭ بىلىمگە قىزىعۋشىلىعىن وياتىپ, قازاق ءتىلىن جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرۋدە جاڭا تەحنولوگياعا ءمان بەرۋ قاجەتتىگىن ايتا باستادى. سونىڭ ءبىرى – «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسى. ونىڭ نەگىزىن قالاۋشى – اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى قازىرگى قازاق ءتىلى تەورياسى جانە ءادىستەمەسى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى نۇرشا الجامبايقىزى. 2013-2014 وقۋ جىلىنان باستاپ استانا قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ۇيعارىمى جانە №66 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ ديرەكتورى ايتجان ەرمۇحانقىزىنىڭ قولداۋى ارقىلى وسى ءبىلىم ورداسىندا «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسى نەگىزىندە تاجىريبەلىك جۇمىس-
تار جۇرگىزىلە باستادى.
2011 جىلى اشىلعان №66 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ مەرەيىن ءۇستەم ەتەتىن ءبىراز شارالار اتقارىلعانىن بوساعاسىنان كىرە سالا اڭعاردىق. جايقالعان گۇلدەر جانىڭدى جادىراتىپ, جايماشۋاق كوڭىل كۇي سىيلايدى. ۇستازدار دا, وقۋشىلار دا ءىلتيپاتتى.
– ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن مەكتەپتەرىندە ءبىراز جىلدان بەرى ءبىرىنشى سىنىپتان باستاپ نەگىزگى ءپاندەرمەن قاتار تاڭداۋ پاندەرى «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسى بويىنشا وقىتىلىپ كەلەدى. بۇل – وقىتۋ ماقساتى, مىندەتتەرى, ءادىس-تاسىلدەرى, وزىندىك ەرەكشەلىگى بار جانە وقۋشىلارعا ءبىلىمدى عىلىمي نەگىزدە ساتىلاي, جۇيەلى, كەشەندى مەڭگەرتىپ, ولاردى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى باعالاپ, قولدانا بىلۋگە ماشىقتاندىراتىن وقىتۋ تەحنولوگياسى. ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ – وقۋشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ءار ءپاننىڭ عىلىمي مازمۇنى مەن جۇيەسىن تالداپ, ۇيرەتۋمەن قاتار, ويىن دۇرىس جەتكىزۋگە, ادەبي ءتىلدە سويلەپ ۇيرەنۋگە, انا ءتىلىنىڭ بايلىعىن باعالاي بىلۋگە باۋليتىن ۇلتتىق ءتول تەحنولوگيا. سەبەبى, قازاق ءتىلىن وقىتۋ ارقىلى حالقىمىزدىڭ ادەبيەتىن, تاريحىن, جاعرافياسىن, تاعى باسقا ءپاندەردىڭ جيىنتىعىن قۇراپ, وقۋشىلارعا جان-جاقتى ءبىلىم بەرۋگە, ولاردى ۇلتىنىڭ بيىك تۇلعالى ازاماتى ەتىپ قالىپتاستىرۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى. وعان وزگە ەلدىڭ وزىق وي-پىكىرلەرىمەن قاتار, الاش ارىستارىنىڭ پسيحولوگيا-پەداگوگيكا, ادىستەمە سالاسىنداعى قۇندى عىلىمي تۇجىرىمدارى, كورنەكتى عالىمداردىڭ وقىتۋ, تاربيە تۋرالى عىلىمي ەڭبەكتەرى مەن ءادىستەمەلىك كەشەندەرى نەگىز ەتىپ الىندى, – دەيدى نۇرشا الجامبايقىزى.
بۇل ءبىلىمدى بەلگىلى ءبىر كولەمدە بەرىپ, قاجەتتى شەبەرلىك پەن داعدىنى مەڭگەرتۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. بالانىڭ جان-جاقتى جەتىلۋىنە, ويلاۋ مەن ەستە ساقتاۋ, قيالداۋ مەن ەلەستەتۋ سياقتى تانىمدىق-پسيحولوگيالىق قاسيەتتەرىنىڭ جاقسى ۇيلەسىممەن دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ارقىلى انا تىلىندە ويلايتىن, ۇلتتىق مادەنيەتتى مەڭگەرگەن تۇلعا قالىپتاسادى. سوندىقتان بۇل جۇيەگە بۇگىنگى تاڭدا وقۋشىلاردىڭ دا, مۇعالىمدەردىڭ دە قىزىعۋشىلىعى جوعارى.
اتالعان تەحنولوگيا بويىنشا ءبىلىم العان وقۋشى ەركىن ويلاۋعا, پىكىرىن جاسقانباي ايتۋعا, جيناقتاعان ادەبي ءبىلىم قورىن ورىندى قولدانۋعا داعدىلانادى, تانىمدىق بولمىسىن قالىپتاستىرادى. وقۋشىلار بىرتە-ءبىرتە شىعارماشىلىق ىزدەنىس دەڭگەيىنە جەتەدى.
جاڭا تەحنولوگيانىڭ ماقساتى – انا ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەن, جان-جاقتى تۇلعا قالىپتاستىرۋ. جازبا جۇمىستارىن ساۋاتتى, جوعارى دەڭگەيدە ورىنداي بىلۋگە ۇيرەتۋ, كەز كەلگەن ورتادا ويىن شەشەن جەتكىزە بىلۋگە ماشىقتاندىرۋ.
نۇرشا الجامبايقىزى اۆتورلىق جوباسىن العاش ش.سماعۇلوۆ اتىنداعى الماتى وبلىستىق №1 مەكتەپ-ينتەرناتىندا باستاپ, عىلىمي جاڭالىق رەتىندە ەنگىزگەن. وبلىستىڭ ءار اۋدانىنان كەلگەن 200 بالاعا ءبىلىم ۇيرەتتى. بارلىعى دەرلىك جوعارى وقۋ ورنىنىڭ گرانتىنا يە بولىپ, العاشقىلارى عىلىم كانديداتتارى اتانىپ وتىر.
«بۇل جوبا مەنىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسيام بولاتىن. فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە تۇسكەن ستۋدەنتتەر ءتىلىنىڭ قاساڭدىعى, ولاردىڭ ويىن جەتىك دەڭگەيدە جەتكىزە الماۋى مەنى بۇل ءىستى ءارى قاراي دامىتىپ, تاجىريبەلىك جۇمىستى دا ءوزىمنىڭ اتقارۋىما تۇرتكى بولدى», دەيدى ول.
تاعى ءبىر ماسەلە, باسقا ءپاندەردەن ءدارىس بەرەتىن مۇعالىمدەر دە بۇل تەحنولوگياعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ساباق بارىسىندا قولدانۋدا.
– «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسى بويىنشا ءبىز ءار دىبىستى جەكە-جەكە داۋىستى, داۋىسسىز دەپ تالداپ, ودان كەيىن ول دىبىستىڭ ءوزىنىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى ساتىعا سالىپ وتەمىز. قازىر بالالاردىڭ كوبى ەۋروپاعا ەلىكتەيدى. باسقا تىلدەردى ءۇيرەنۋگە قۇلشىنادى. ءبىز بۇل رەتتە اعىلشىن ءتىلىن وقىتىپ, سول ارقىلى ولارعا قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن, اقىن-جازۋشىلارىن قاتار ۇيرەتۋدى قولعا الىپ وتىرمىز. بۇل وسى تەحنولوگيانىڭ ءبىر تيىمدىلىگى, – دەيدى اعىلشىن ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى ماقپال تويشىبەكقىزى.
بالاسىنىڭ ساپالى ءبىلىم الىپ, سانالى ازامات بولىپ ءوسۋى كەز كەلگەن اتا-انانىڭ ارمانى. بۇل تەحنولوگيا ولاردى الاڭداۋدان ارىلتىپ, كەرىسىنشە, كوڭىلىنە قۋانىش سىيلاعانىن ايتقان ءسوزىنەن اڭعاردىق.
– «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسىن شىن مانىندە قازاقتىڭ تاريحى مەن ادەبيەتىنىڭ, رۋحانياتىنىڭ, گەندىك كودىنىڭ سىرى تۇنعان قازىنا دەپ ويلايمىن. ەلەستەتىپ كورىڭىزشى, قاراپايىم عانا ءبىر ولەڭنىڭ ءوزىن وقىعان سوڭ, سول مەزەتتە ونىڭ اۆتورى تۋرالى مالىمەت ايتىپ, تاقىرىبىن, يدەياسىن جىلىكتەپ, بۋىن-بۋناعىن جىكتەپ, تەوريالىق ۇعىمداردى سارالاپ بەرەتىن باستاۋىش سىنىپ وقۋشىسىن ءجيى كەزدەستىرەمىز دەپ ايتا المايمىز عوي؟! نەمەسە دۇنيەتانۋ پانىنەن «سۋ» دەگەندە, سۋدىڭ انىقتاماسىن, حيميالىق قۇرامىن, قولدانۋ اياسىن عانا ەمەس, سۋ تۋرالى ماقال-ماتەلدى زۋىلداتا جونەلەتىن وقۋشىنى كورسەڭىز تامسانعاننان باسقا امالىڭىز قالماس ەدى. ال ەندى وسى دۇنيەلەردى ءۇش تىلدە ءبىردەي تالداپ, تارازىلاپ, وي ەلەگىنەن وتكىزە الاتىن ءبىلىمدى ۇرپاق بولاشاقتا ومىردەن ءوز ورنىن تاۋىپ, بىلىممەن قۇلشىنا سۋسىندايتىنىنا كۇمان كەلتىرە الامىز با؟.. بارلىق پاندەرگە تۋعان ءتىلىنىڭ عاجايىپتارى مەن كەڭ مۇمكىندىگىن تەرەڭ ۇعىنىپ, ۇڭىلگەن جاس بۋىن پاتريوت بولماۋى مۇمكىن بە؟!. كوزىممەن كورىپ, كوڭىلىممەن تۇيە وتىرىپ, ءوز پەرزەنتىمنىڭ دە وسىنداي ەرەكشە, تۋعان ۇلتىمىزدىڭ قۇندىلىقتارىنا بەيىمدەلە جاساعان ءتول تەحنولوگيامەن ءبىلىم الۋىن قالادىم, – دەيدى اعىنان جارىلعان اتا-انالاردىڭ ءبىرى الما سايلاۋقىزى.
ۇستازداردىڭ دا, اتا-انالار مەن وقۋشىلاردىڭ دا «ساتىلاي وقىتۋ تەحنولوگياسى» تۋرالى پىكىرى جوعارى. ەلىمىزدە قانيپا بىتىباەۆا اتىنداعى اتاۋلى مەكتەپتىڭ, ۇلجالعاس امزەقىزى اتىنداعى گەوگرافيادان رەسپۋبليكالىق مەكتەپتىڭ بارىن بىلەمىز. نۇرشا الجامبايقىزىنىڭ دا ءوزى زەرتتەپ جۇرگەن سالاسى بويىنشا اتاۋلى مەكتەپكە يە بولماسىنا كىم كەپىل؟..
راۋان قايدار,
«ەگەمەن قازاقستان»
استانا