قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆپەن اڭگىمە
– ماۋلەن ساعاتحان ۇلى, 23 قاڭتاردا استانادا سيريا ءماسەلەسىنە بايلانىستى كەلىسسوزدەر ۇدەرىسى باستالادى. وسىعان از-كەم توقتالىپ ءوتسەڭىز؟
– بۇگىندە بۇكىل ەل اۋماعىن قامتىعان سيرياداعى ازاماتتىق سوعىس الەمدەگى اسا وزەكتى ءارى وتكىر ماسەلەنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. وسى سوعىستىڭ سالدارىنان 500 مىڭداي ادام قازا تاپتى جانە 2 ميلليونداي تۇرعىن جارالاندى دەگەن دەرەكتەر بار. سونداي-اق, بىرنەشە ميلليون ادام بوسقىن اتاندى, امالسىزدان وزگە ەلدەردى پانالاۋعا ءماجبۇر بولدى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى انالار مەن بالالار.
كوپتەگەن بەيبىت تۇرعىندى قۇربان ەتكەن, قالالارداعى تاريحي ەسكەرتكىشتەردى قيراتقان, ەل ەكونوميكاسىن تۇرالاتقان جانجالدار مەن قارۋلى قاقتىعىستاردى توقتاتۋ حالىقارالىق قوعامداستىق ءۇشىن ۇلكەن پروبلەماعا اينالىپ وتىر. ال ءبىزدىڭ ەلىمىز سيريا داعدارىسىن شەشۋگە استانادان كەلىسسوزدەر الاڭىن ۇسىنۋ ارقىلى سوعىس زاردابىن باستان كەشىپ جاتقان سيريالىقتاردىڭ قيىن جاعدايىن ءسال دە بولسا جاقسارتۋعا ۇلەس قوسپاق. كەلىسسوزدەر كەزىندە قانداي ماسەلەلەر بويىنشا ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلەتىنىن ايتۋ ازىرگە ەرتە. ەڭ باستىسى, وسىنداي اسا وزەكتى كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىنىڭ ەلوردادا جۇرگىزىلۋى ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە جانە سەنىم.
– سيريا داعدارىسىن رەتتەۋگە باعىتتالعان كەلىسسوزدەردىڭ وتەتىن ورنى رەتىندە استانا قالاسىنىڭ ۇسىنىلۋى جايدان-جاي ەمەس شىعار.
– ەلىمىز ەگەمەندىكتىڭ باستاپقى كەزىنەن-اق كوپۆەكتورلى ساياسات ۇستانىپ كەلەدى. الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرىمەن, سونداي-اق, اراب, جانە ازياداعى, ەۋروپالىق وداق قۇرامىنداعى مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناسىمىز جاقسى, ءتۇرلى سالالاردا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ورناتقانبىز. پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان الەمدىك دەڭگەيدەگى اسا وتكىر حالىقارالىق پروبلەمالاردى رەتتەۋگە ۇلەس قوسىپ ءجۇر. مىسالى, ەلىمىز يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا قاتىستى تۋىنداعان داعدارىستىڭ وڭ شەشىلۋىنە, رەسەي مەن تۇركيا اراسىنداعى ۋشىعىپ بارا جاتقان ساياسي جاعدايدىڭ رەتتەلۋىنە ىقپال ەتتى.
قازاقستان سوڭعى جىلدارى حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جانە ساياسي تۇراقتىلىق ماسەلەلەرىنە بايلانىستى بىرقاتار باستامالار كوتەردى. سونىڭ ءبىرى – ەلباسىمىزدىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ ۆاشينگتوندا وتكەن سامميتىندە جاريالاعان «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى. بۇگىندە وسى مانيفەست بۇۇ-نىڭ رەسمي قۇجاتى بولىپ تىركەلدى. قۇجاتتا بەيبىتشىلىككە جەتۋ جانە مەملەكەتتەر اراسىنداعى پروبلەمالاردى رەتتەۋ قۇرالى رەتىندە سوعىستان باس تارتۋ ادامزاتتىڭ ءححى عاسىردا امان قالۋىنىڭ نەگىزگى ماسەلەسى ەكەنى اتالعان. جالپى, قازاقستان سيرياداعى ساياسي داعدارىستى رەتتەۋ ماسەلەسى كوتەرىلگەن كەزدەن باستاپ ونىڭ تابىستى بولۋىنا قول ۇشىن بەرۋگە ۇمتىلىپ كەلەدى. سونىڭ ناقتى كورىنىسى رەتىندە استانا كەلىسسوزدەرىن اتاۋعا بولادى.
ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە جۇمىسىن باستاعانىنا ءبىر ايعا جۋىقتادى. مەملەكەت باسشىسى سوعان بايلانىستى ساياسي ۇندەۋىندە دە تاياۋ شىعىستاعى جاعدايعا ارنايى توقتالدى. «كەڭەستەگى جۇمىسىمىز كەزىندە ءبىز پالەستينا – يزرايل اراسىنداعى قارسىلىقتى, – دەدى وسى جونىندە, – تاياۋ شىعىستاعى, اۋعانستانداعى, تمد كەڭىستىگىندەگى قاقتىعىستاردى, كورەي تۇبەگىندەگى شيەلەنىستى باسەڭدەتۋگە, افريكا مەن ازياداعى داعدارىستاردى شەشۋگە قولدان كەلگەنشە ۇلەسىمىزدى قوسۋعا نيەتتىمىز».
قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان باستامالارى مەن جۇزەگە اسىرعان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارالارى اتالعان ءماسەلەلەرمەن عانا شەكتەلمەيدى. ولار وتە كوپتەپ سانالادى. سيريا داعدارىسىن رەتتەۋگە قاتىستى كەلىسسوزدەرگە استانا قالاسىنىڭ تاڭداپ الىنۋىنىڭ باستى سەبەبى وسىندا جاتىر. ەكىنشى جاعىنان, بۇل جەردە قازاقستاننىڭ جانە ونىڭ باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلى ەسكەرىلدى. الەمدىك ماڭىزى بار مۇنداي باسقوسۋلار ساناۋلى عانا ەلدەردە وتەدى. كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىنىڭ استانادا جالعاسىن تابۋى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ساياساتتا الاتىن ورنىن, اتقاراتىن ءرولىن ايقىنداپ وتىر. سونىمەن بىرگە, بۇل ەلىمىزدىڭ وسىنداي اسا ماڭىزدى ۇدەرىستەردى قامتاماسىز ەتۋگە قابىلەتتى ەكەندىگىن كورسەتەدى. سوندىقتان دا استانا كەلىسسوزى قازاقستان ءۇشىن ەرەكشە ماندەگى ساياسي وقيعانىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.
– استانا كەزدەسۋىندە تاراپتار ءبىر مامىلەگە كەلۋى مۇمكىن بە؟
– قازىر الەمدىك قوعامداستىق قازاقستان استاناسىندا وتەتىن كەلىسسوزدەرگە قۇلاق ءتۇرىپ, كوز تىگىپ وتىر. ويتكەنى, وندا قاراستىرىلاتىن ماسەلەلەر وتە ماڭىزدى. ال قازاقستان سيريا داعدارىسىنىڭ كۇش قولدانۋ جولىمەن ەمەس, ساياسي جولمەن شەشىلۋىن جاقتايدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇل كەلىسسوزدەرگە تىكەلەي ارالاسا المايدى. سەبەبى, سيريا ماسەلەسىمەن اينالىساتىن تاراپتار ءوزارا كەلىسىپ, ءبىر ۋاعدالاستىققا كەلۋى ءتيىس. وسى كەلىسسوزدەردى وتكىزۋگە نەگىزىنەن رەسەي, تۇركيا جانە يران باستاماشى بولدى. جيىنعا, سونداي-اق, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ارنايى ەلشىسى ستاففان دە ميستۋرا قاتىسادى. اقش اتىنان وسى ەلدىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى دجوردج كرول وكىلدىك ەتەتىنى بەلگىلى بولدى. سوڭعى اقپاراتتارعا قاراعاندا, استاناعا سيريا ۇكىمەتىنىڭ جانە سيريا وپپوزيتسياسىنىڭ وكىلدەرى دە كەلگەن.
ال استانا ۇدەرىسىندە تاراپتار ورتاق ءبىر كەلىسىمگە كەلۋى مۇمكىن بە دەگەنگە كەلسەك, قازىرگە ناقتى بولجام جاساۋعا ەرتەرەك. تاراپتار وزدەرىنە قاتىستى ماسەلەلەردىڭ توڭىرەگىندە ءسوز قوزعاپ, سولاردى تالقىعا سالادى. بۇل كەزدەسۋ سيرياداعى پروبلەمانىڭ بارلىعىن شەشىپ تاستايدى دەۋگە بولمايدى. مۇنى بيىلعى جىلدىڭ اقپانىندا جەنەۆادا وتەتىن جيىننىڭ باستالۋى دەپ اتاۋىمىز كەرەك. قاي جاعىنان الساق تا, استانا ۇدەرىسى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى جاقتايتىن قازاقستان ءۇشىن جانە ونىڭ حالقى ءۇشىن ابىروي بولماق.
جۇزدەگەن بەيبىت تۇرعىنداردىڭ ءومىرىن قيعان سيرياداعى داعدارىستى رەتتەپ, وندا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ باستى جولى – ساياسي جانە ديپلوماتيالىق ادىستەردى قولدانۋ. بۇل, اسىرەسە, سوڭعى جىلدارى قارقىن الىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى رەتىندە جاقىندا قابىلدانعان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ №2336 قارارىن اتاۋعا بولادى. بۇل قۇجاتتا سيريا اۋماعىنداعى سوعىستى توقتاتۋ بويىنشا ءمۇددەلى ەلدەردىڭ كۇش-جىگەرىنە قولداۋ جانە بارلىق سيريالىق تاراپتار اراسىندا بەيبىت كەلىسسوزدەرگە جاردەمدەسۋ قاجەتتىگى كورسەتىلگەن. ءدال وسىنداي بەيبىت كەلىسسوزدەر كوپتەگەن ءتۇيىندى ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتەدى دەپ ويلايمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»