جاڭا باسشىلىقتىڭ جاڭالىعى
زەينەتاقى قورىنىڭ تىزگىنىن تاياۋدا عانا ۇستاعان ءنۇربيبى ناۋرىزباەۆا الداعى ۋاقىتتا ءتيىستى زاڭناماعا وزگەرىس ەنگىزىلۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ايتتى. ياعني, سونىڭ ارقاسىندا قازاقستاندىقتارعا زەينەتاقى قورىنداعى قارجىسىنىڭ ءبىر ءبولىگىن ءبىلىم الۋعا, يپوتەكا ارقىلى باسپانا الۋعا, نە بولماسا ەمدەلۋگە جۇمساۋعا جاعداي جاسالۋى مۇمكىن ەكەن. زەينەتاقى جيناعىن مەرزىمىنەن بۇرىن الۋ ماسەلەسى ءالى تالقىلانىپ جاتىر, ول تۋرالى ۇلتتىق بانك توراعاسى دا ايتتى. ەگەر وعان زاڭ جۇزىندە رۇقسات بەرىلسە – ول قاراجات ءبىرىنشى كەزەكتەگى قاجەتتىلىكتەرگە, ياعني ءبىلىم الۋعا, ەمدەلۋگە نەمەسە يپوتەكاعا جۇمسالاتىن بولادى, – دەگەن-ءدى ن.ناۋرىزباەۆا. ءدال قازىر زەينەتاقى قورىنداعى اقشانى مەرزىمىنەن بۇرىن الامىز دەپ كەسىپ ايتۋعا ءالى ەرتە. نە بولماسا, قورداعى قاراجاتتىڭ كۇيى نە بولاتىنىن, ونى قارتايعانشا سارسىلىپ كۇتەمىز-اۋ دەپ ۋايىم جەۋدىڭ دە رەتى جوق. سەبەبى, ايتىپ وتكەنىمىزدەي, بۇل ماسەلە ءالى تالقىلانىپ جاتىر. دەگەنمەن, ونىڭ قانداي پايدالى نەمەسە تەرىس جاقتارى بار ەكەنىنە قازىردەن كوز جۇگىرتە بەرگەننىڭ ارتىقتىعى بولماس دەگەن ويدامىز. ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى جانگەلدى شىمشىقوۆ بۇل تۋرالى بىلاي دەپ ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى: – نەگىزگى ماسەلە قورداعى جينالعان قاراجاتتىڭ كولەمىنە ءجانە ونى قالاي ءتيىمدى كادەگە جاراتۋعا كەلىپ تىرەلەدى. ابايدىڭ ءبىر ولەڭىندەگى «ەرتە بارسام جەرىمدى جەپ قويام دەپ, ىقتىرمامەن كۇزەۋدە وتىرار باي...» دەگەن جولدار ەسىمە ءتۇسىپ تۇر. سەبەبى, بۇل دا شارۋاشىلىقتاعى تاجىريبەنىڭ, ەكونوميكالىق ساۋاتتىلىقتىڭ ءبىر كورىنىسى. جەرىنىڭ ءشوبىن ۇنەمدەگەن باي سياقتى, قورداعى قاراجاتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن قاراپايىم ازاماتتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى, قارجىلاي ساۋاتى بولۋى كەرەك. «ءتابەتىن» تەجەي الماي, اقشام بار ەكەن دەپ ونى رەتتى-رەتسىز جۇمساي بەرۋگە تاعى بولمايدى. ءبىزدىڭ ازاماتتاردىڭ اراسىندا قولىنداعى قاراجاتىن قارتايعاندا كەرەك بولادى دەپ جيناۋعا قابىلەتسىزدەر بولۋى مۇمكىن. دەمەك, تالقىلانىپ جاتقان ءماسەلەنىڭ الەۋمەتتىك استارىنا دا ۇڭىلگەن ارتىقتىق ەتپەيدى. قارجىنى جيناپ, كوبەيتۋمەن اينالىسۋدى بىلىكتى قارجىگەر ماماندارعا, ءتيىستى مەكەمەلەرگە جۇكتەۋ ءداستۇرى وسىعان بايلانىستى قالىپتاسقان. ەكىنشى جاعىنان, قورعا دا تولىق سەنىممەن قاراۋ قيىن. جاسىراتىنى جوق, بىرقاتار جاۋاپتى ادامدار ءىستى بولىپ جاتىر, سوندىقتان ءوز اقشاسىن الىپ, ءوزى جۇمساعىسى كەلەتىن ادامدارعا دا تۇسىنىستىك تانىتقان دۇرىس سياقتى.بۇرىنعى ءھام بۇگىنگى ەرەجە
جالپى, زەينەت جاسىنا جەتپەسە دە, جاقىن قالعان ازاماتتارعا قورداعى قاراجاتتىڭ ءبىر بولىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەتىك وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن بولعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. ول جۇيە بويىنشا جاسى 55-كە تولعان ازاماتتارعا زەينەتاقى قورىنداعى قاراجاتىن جەكە ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنا اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەرىلەتىن. قاراجاتتىڭ كولەمى ءتيىستى ساقتاندىرۋ كومپانياسى بەلگىلەگەن مولشەردەن, ماسەلەن, ورتاشا ەسەپ بويىنشا 3 ميلليوننان اسقان جاعدايدا ازاماتتارعا ول اقشانىڭ بەلگىلى ءبىر ءبولىگىن الۋعا مۇمكىندىك جاسالاتىن. قالعان قاراجاتتى يەسى زەينەتاقى جاسىنا جەتكەنشە ساقتاۋ جانە پايىزدىق ءۇستەمەمەن كوبەيتىپ وتىرۋ كومپانيانىڭ مىندەتى سانالادى. وسى جۇيە بويىنشا جاسى 55-تەن اسقان ازاماتتاردىڭ ءبىرازى بەينەتىنىڭ زەينەتىن ەرتەرەك كورىپ, ءبىرشاما قوماقتى قاراجاتقا كەنەلىپ قالعان-دى. الايدا, قازىرگى ەرەجە باسقاشا. زاڭ بويىنشا, ايەلدەر 58 جاسقا, ەرلەر 63 جاسقا تولعانشا زەينەتاقى قورىنداعى قارجىنىڭ مۇرتىن بۇزۋعا دا ءمۇمكىندىگى جوق. ءيا, قازىر زەينەتكەرلىك اننۋيتەت بار, ونىمەن اينالىساتىنداردىڭ جۇمىسى قىزىپ تۇر. ءبىز سونداي كومپانيالاردىڭ بىرنەشەۋىنە حابارلاسىپ, جيىلعان از-مۇز اقشامىزدى قالاي الۋعا بولاتىنىن سۇراستىرعان ەدىك. جارناما بولماس ءۇشىن ولاردىڭ اتاۋىن قۇپيا قالدىردىق. سونىمەن, جەكە كومپانيالاردان سۇراپ بىلگەنىمىز مىنالار: – 63 جاسقا تولعان ەر-ازاماتتار ءتيىستى ءوتىنىشىن جازىپ, ءوز قورىنداعى قاراجاتتى قانداي دا ءبىر اننۋيتەتتىك كومپانياعا اۋدارۋىن سۇرايدى. قاراجاتتىڭ ءبىر بولىگىن الۋ ءۇشىن ونىڭ سوماسى 6 ملن تەڭگەدەن اسۋعا ءتيىس. ايەلدەردىڭ جاس مولشەرى ءتومەن بولعانىمەن, ەسەسىنە جيىلعان قارجى كولەمى كوبىرەك – 8 ملن-نان جوعارى بولۋى كەرەك. ەڭ تومەنگى مولشەرى 9 ملن-عا جۋىقتايتىن دا كومپانيالار بار. ولار زەينەت جاسىنا جەتكەن ازاماتقا باستاپقىدا بۇل قارجىنىڭ شاعىن ءبىر بولىگىن اۋدارادى. قالعان قارجىنى جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 5 پايىز كولەمىندە كوبەيتىپ وتىرۋعا كەپىلدىك بەرەدى. ال ءسىز زەينەتاقىنى اي سايىن الىپ وتىراسىز. نە بولماسا, اي سايىن ەمەس, توقسان سايىن نەمەسە ءبىر جىلدا ءبىر مارتە الىپ وتىرۋىڭىزعا دا بولادى, ول ءۇشىن كومپانيانىڭ ءتيىستى بونۋسى جانە بار.بيىل بولاتىن يگىلىكتەر
زەينەتاقى جىرىنا بايلانىستى ەل كۇتىپ وتىرعان ەكى ءوزگەرىس بار. ونىڭ بىرەۋى بيىل مىندەتتى تۇردە بولاتىن, شەشىلىپ قويىلعان يگىلىكتى جاڭالىق. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بو- يىنشا, بيىلعى جىلدىڭ ءشىلدە ايىنان باستاپ بازالىق ءجانە ىنتىماقتى زەينەتاقى كولەمى 20 پايىزعا كوبەيەتىنى بەلگىلى. ىنتىماقتى زەينەتاقى بيىلعى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان 9 پايىزعا ۇلعايتىلسا, شىلدەدە تاعى 11 پايىزعا كوبەيىپ, 49 مىڭ تەڭگەگە جۋىقتايدى. بازالىق زەينەتاقى دا بيىلعى قاڭتار مەن شىلدە ايىنداعى ءوزگەرىستەردى قوسا العاندا 20 پايىزعا وسەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدەگى زەينەتكەرلەردىڭ جالپى سانى 2 ملن 100 مىڭنان اسادى ەكەن. زەينەتاقى مولشەرىن ارتتىرۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قو- سىمشا 79,8 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىنبەك. ەل قۇلاعىن ءتۇرىپ وتىرعان ەكىنشى جاڭالىق تۋرالى جوعارىدا ايتىپ وتتىك. ول ازىرگە تالقىلانۋ كەزەڭىندە. جالپى, جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسى الەم ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگىنە ءتان. ونى قاراپايىم تىلمەن باياندار بولساق, دەپوزيتتە اقشا ساقتاۋعا ۇقسايدى. شاماڭ جەتكەنشە تابىس تاباسىڭ, ونىڭ ءبىر بولىگىن بانكىگە سالاسىڭ. كىم كوپ سالسا – سونىڭ زەينەتاقىسى دا كوپ. ەڭبەگىڭنىڭ زەينەتىن كورۋ ءۇشىن كوبىرەك كۇتۋگە تۋرا كەلەتىنى تۇسىنىكتى, ەسەسىنە قارتتىعىڭدى الاڭسىز وتكىزۋ مۇمكىندىگىڭ جالقاۋلارعا قاراعاندا جوعارى بولماق. قارتتىق قۋانىش ەمەس, ارينە. دەگەنمەن, باقۋاتتى قارتتىققا دا دايىندالۋ كەرەك. ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان»