بىتىمگەرلىك ماقساتتى تۋ ەتىپ, بەرىك بەيتاراپ ۇستانىمىمەن الەمدىك قوعامداستىقتىڭ سەنىمىنە يە بولعان استانا سيريا ماسەلەسىنە قاتىستى مۇددەلى تاراپتارعا ۇنقاتىسۋ الاڭىن ۇسىنىپ وتىر. بۇل ورايدا, نەگىزگى ويىنشىلاردى ءبىر ۇستەلدىڭ باسىندا توعىستىراتىن استانا پروتسەسىنە ۇلكەن ءۇمىت ارتىلىپ وتىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون.
بىتىمگەرشىلىك ماقساتتا كەلىسسوز وتكىزۋ ءۇشىن تاڭداۋ استاناعا تۇسكەنى الەمدىك ارەنادا قازاقستاننىڭ زور سەنىمگە يە ەل ەكەندىگىن, مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ بيىك ابىرويىن كورسەتەتىنى ءسوزسىز. جالپى, بۇعان دەيىن بەدەلدى ساياساتتانۋشىلار ايتىپ وتكەندەي, استانا پروتسەسى سيريا ماسەلەلەرىن شەشۋ جولىنداعى ءىرى جەتىستىك. بىرىنشىدەن, تاراپتاردىڭ ىمىراعا كەلۋگە, بەيبىتشىلىك ورناتۋعا قادام جاساۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرى بايقالدى. ال كەلىسسوزدەر بارىسىندا الاساپىران ايماقتاعى بىرقاتار اۋداندارعا قاتىستى بەيبىت بايلام جاسالىپ جاتسا, بۇل ۇلكەن تابىس بولماق. ءسوز جوق, بۇل سوعىس ورتىنە شارپىلعان ميلليونداعان قاراپايىم حالىق ءۇشىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس ۇلكەن قۋانىش بولار ەدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, استاناداعى كەزدەسۋدە سيريانىڭ بىرقاتار اۋداندارىنداعى قاراپايىم حالىق ءۇشىن گۋمانيتارلىق كومەك جەتكىزۋ سىندى اسا ماڭىزدى ماسەلە قاراستىرىلماق. اپتالاپ-ايلاپ اۋىز سۋ مەن ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعىن, ءتيىستى مەديتسينالىق كومەك پەن ءدارى-دارمەك زارۋلىگىن كورىپ جاتقان حالىققا كومەك قولى سوزىلسا, ادامي تۇرعىدا بۇل دا ءبىر ساۋاپتى ءىس بولار ەدى.
وعان قوسا, الەمدىك قوعامداستىق الداعى اقپان ايىندا جەنەۆادا وتەتىن كەلىسسوزدەرگە دە ۇلكەن ۇمىتپەن قاراپ وتىرعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. استاناداعى ءباتۋا جەنەۆا كەلىسسوزدەرىنىڭ ءساتتى وتۋىنە وڭ ىقپال ەتەتىن اسا ماڭىزدى شارا دەپ قابىلداعان ءلازىم. جەنەۆاداعى كەلىسسوزدەردىڭ جەمىستى وتۋىنە استاناداعى ديالوگ الاڭى العىشارت بولسا, قۇبا-قۇپ.
جالپى, سيريادا سوناۋ 2011 جىلدىڭ كوكتەمىندە قارۋلى قاقتىعىستار باستالىپ, سودان بەرى وق-ءدارىنىڭ ءتۇتىنى سەيىلمەي جاتقانى, بەيبىت حالىقتىڭ جاپا شەگۋى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ, الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىن اۋدارىپ, جان كۇيزەلتىپ وتىرعان جايت. تاريحى سوناۋ ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى كەزەڭنەن تامىر تارتاتىن, ەجەلگى وركەنيەت وشاقتارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن ەلدىڭ بۇگىنگى تاعدىرىنا بەي-جاي قاراۋ مۇمكىن ەمەس. تالاي اڭىز-اڭگىمەلەرگە, جىر-داستاندارعا ارقاۋ بولعان, ادەبيەت پەن عىلىم داۋىرلەپ, دانالار مەن دانالىقتىڭ ورداسىنا اينالعان قۇت مەكەن... ءيا, ادامزات تاريحىنداعى كونە وركەنيەتتەردىڭ كىندىگى سانالعان ءوڭىر قازىر قارۋلى قاقتىعىس وشاقتارىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. كەزىندە كەۋدەسىنە تىلسىم سىر مەن تۇمسا دانالىقتى تولتىرعان, ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى الەم جۇرتىنىڭ ءسۇيىنىشىن تۋدىرعان شام ەلى بۇگىندە سونىڭ بارىنەن ادا بولىپ, قيراندىعا اينالۋدا.
ءبىر دانىشپاننان قالعان «سوعىس – وركەنيەتتىڭ وتەۋى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار ەكەن. سيريانىڭ بۇگىنگى تاعدىرىنا قاراپ وتىرىپ ەرىكسىز وسى تىركەس ءتىل ۇشىنا ورالادى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى كەلتىرگەن وتكەن جىلدىڭ سوڭىنداعى دەرەكتەرگە ۇڭىلسەك, قاقتىعىس باستالعاننان بەرگى ارالىقتا 300 مىڭنان استام ادام وپات بولىپ, 1 جارىم ميلليوننان استام ادام جاراقات الىپتى. 1 ميلليوننان استام سيريالىق تۋعان ەلىنەن باس ساۋعالاۋعا ءماجبۇر بولسا, تاعى 5 ميلليوننان استام ادام ءۇي-جايىن تاستاپ, قولىنا ىلىنگەن مۇلكىن ارقالاپ, اتامەكەنىنىڭ اۋماعىندا سايا تاپپاي بوسىپ ءجۇر.
ينفراقۇرىلىمى تۇگەلگە جۋىق قيراپ, قاتىناس قيىنداعان ەلدەن كەتە الماي قالعانداردىڭ باسىم بولىگى, ناقتىراق ايتساق, ءاربىر بەس ادامنىڭ تورتەۋى كەدەيلىك قۇرساۋىندا. تويا تاماق ءىشۋدى ايتپاعاندا, جاي عانا اۋىز سۋعا جارىماي, لاس سۋدى تۇتىنۋعا ءماجبۇر. شەتەلدىك ساراپشىلار قاقتىعىس تولاستاماعان جاعدايدا بەيبىت حالىق اراسىندا جۇقپالى اۋرۋلار تارالۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتۋدە.
سوڭعى جىلدارى تىنىش ءومىر ىزدەپ, ەۋروپاعا باس ساۋعالاعان بوسقىنداردىڭ باسىم بولىگىن سيريالىقتار قۇرايدى. كوشى-قون مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, ەۋروپاعا اعىلىپ كەلىپ جاتقان بوسقىندار ءنوپىرىنىڭ ىشىندە بويىندا كۇش-قايراتى بار, تەپسە تەمىر ۇزەتىن ازاماتتار كوپ كورىنەدى.
ينفراقۇرىلىم مەن جەكە ۇيلەر عانا ەمەس, ادامزاتقا ورتاق مادەني مۇرالار, ساۋلەت تۋىندىلارى, تاريحي ەسكەرتكىشتەر قيراپ جاتقانىن ايتپاي كەتە المايمىز. ونەرتانۋشى عالىمداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سوعىس باستالعاننان بەرى شام ەلىندە اسا قۇندى دەگەن 290 تاريحي ەسكەرتكىش قيراسا, سونىڭ 29-ى يۋنەسكو مادەني مۇرالارىنىڭ تىزىمىندە ەكەن. الەپپو قالاسىنىڭ توڭىرەگىندەگى تۋريستەر مەن عالىمداردىڭ كوزقۋانىشىنا اينالعان 300-دەن استام «ءولى قالا» بولسا, قازىر ولار شىن مانىسىندە جويىلۋعا اينالعان.
ال سوعىسقا دەيىنگى سيريا قانداي ەدى؟ ءشولدى ايماقتا ورنالاسسا دا, ەكونوميكاسىن گۇلدەندىرىپ, ءشول دالانى شۇراتقا اينالدىرعان ەلدەردىڭ ءبىرى بولاتىن. جەر قويناۋىنداعى مول قازبا بايلىقتارىنىڭ ارقاسىندا شيكىزات ەكسپورتى جولعا قويىلعان. مۇناي مەن گاز ءوندىرىسى دامىعانىن ايتپاعاندا, ەل تابىسىنىڭ 30 پايىزىن قۇرايتىن اۋىل شارۋاشىلىعىمەن دە ماقتانا الاتىن. ءشول دالادا كوكونىس ءوسىرىپ, ءوز حالقىن قامتاماسىز ەتىپ, كورشىلەس مەملەكەتتەرگە دە ساتىپ قىرۋار تابىسقا كەلەتىن. توقىما ونەركاسىبى دامىعان سيريانىڭ ونىمدەرىن باسقا ەلدەردى ايتپاعاندا, فرانتسيا, يتاليا, گەرمانيا سىندى ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ءوزى قۇلشىنىسپەن ساتىپ الاتىن. اشىق ەكونوميكا ورناتىپ, سىرتقى ساۋدانى جەتىلدىرگەن مەملەكەت رەتىندە سيريا قۇرلىق, اۋە, تەڭىز جولدارى ارقىلى تاۋار تاسىمالداۋدى جولعا قويعان, ايماقتاعى ەكونوميكاسى ورلەگەن ەلدەردىڭ ءبىرى سانالاتىن.
قازىر ونىڭ ءبارى كەلمەسكە كەتكەنى تۇسىنىكتى. ينفراقۇرىلىمنىڭ باسىم بولىگى قيراعان, سىرتقى نارىقپەن ۇزاق جىلدار بويعى بايلانىستار ۇزىلگەن. مۇناي-گاز ءوندىرىسى مەن ەكسپورت قۇلدىراعان. سوعىسقا دەيىن جەكە سەكتور قارقىندى تۇردە دامىپ, ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ 25 پايىزىن بەرە الاتىن جاعدايعا جەتسە, قازىر ونى ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن.
بەدەلدى حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارى قاقتىعىس باستالعاننان كەيىنگى جىلدارى سيريا ەكونوميكاسىنىڭ قانشالىقتى قۇلدىراعانى تۋرالى مالىمەتتەردى جاريالاپ وتىرسا, قازىر ونى ەسەپتەۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەستىگىن ايتادى.
بابالارىمىز شام ەلى, شام شاھارى دەپ اسپەتتەگەن, جىر-داستاندارعا, اڭىز اڭگىمەلەرگە ارقاۋ ەتكەن ەلدىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى الەمدىك قوعامداستىقتى الاڭداتىپ وتىرعانى تۇسىنىكتى. بۇل ورايدا, استانانىڭ قاشاندا بەيبىتشىلىكتى قولدايتىن, ءوزىنىڭ بەيتاراپ ۇستانىمىنا بەرىك ەل رەتىندە كەلىسسوز الاڭىن ۇسىنىپ وتىرعانىن وتە ورىندى قادام دەپ باعالاعان ءلازىم.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
سيرياداعى اسكەري جاعداي 9 قاڭتار 2016 جىل
داراا – داماسك – الەپپو
لاتاكيا – الەپپو – ءال-يارۋبيا
حومس – لاتاكيا
حومس – دەير ەزور
رەسمي بيلىك
سيريا دەموكراتيالىق كۇشتەرى
رەسمي بيلىك پەن دەموكراتيالىق كۇشتەر
اسكەريلەر
«يسلام مەملەكەتى»
يزرايل
سۋ كوزدەرى
اۋەجايلار مەن اۋە بازالارى