پەرزەنت پارىزى

وسكەمەن قالاسىندا سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان شەشەسىن اراققا تويىپ العان تۋعان بالاسى قىستىڭ قاقاعان ايازىنا قاراماستان ءتۇن ورتاسىندا كوشەگە قۋىپ جىبەرگەن... الماتى قالاسىندا قايتا-قايتا قاتتى سىرقاتتانىپ, باسقانىڭ كومەگىنسىز ءجۇرىپ-تۇرۋى قيىن قارت انانى باعىپ-قاعۋدان قاشقاقتاعان بالاسى مەن كەلىنى ءۇش قاباتتى كەلىستى كوتتەدجى بولا تۇرا قارتتار ۇيىنە تاپسىرىپ, جاندارى جاي تاپقان... سولتۇستىك قازاقستاندا ون قۇرساق كوتەرگەن كەيۋانا قارتايعان شاعىندا جالعىز قالىپ, كۇنكورىسىنە تيىن-تەبەن ءوندىرىپ الۋ ءۇشىن بالالارىمەن سوتتاسىپ جاتىر... وسىنداي توبە شاشىڭ تىك تۇراتىن وقيعالاردى قازىر ءجيى ەستيتىن بولدىق. باسقا ەمەس, ءوز بالالارىنىڭ قاندى قولىنان قازا بولىپ جاتقان بەيكۇنا اكە-شەشە ۇرپاق ءوسىرىپ, ولاردىڭ شاپاعاتىن كورۋدىڭ ورنىنا جەر جاستانىپ جاتىر. بۇل قايدان شىققان قاتىگەزدىك؟! تۋعان اناسىن قارتايعان شاعىندا, بويىنان ءال-دارمەن كەتكەن ۋاقىتتا قاڭعىرتىپ قوياتىنداي نە كۇن تۋدى سونشاما؟!. جارىق دۇنيەگە اكەلىپ, ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ, ماپەلەپ وسىرگەن اناسىنا تورىنەن كورى جاقىن بولىپ تۇرعان شاقتا بالالارىنىڭ كىسىكيىك بولۋىنا قانداي جاعداي يتەرمەلەدى دەسەڭىزشى؟!. «زامان سولاي, ءومىر ءسۇرۋ قيىنداپ بارادى, زەينەتاقىسى بار اتا-انا تۇگىلى بالالارىمىزدىڭ تاماعىن تاۋىپ بەرە المايمىز», دەپ ءۋاج ايتاتىنداردىڭ دا تابىلاتىنىنا تالاسىمىز جوق. بۇل – سىنىققا سىلتاۋ. وۋ, اعايىن, قازاقتىڭ باسىنان نەبىر زۇلمات, قيىن-قىستاۋ كۇندەر وتكەن جوق پا؟ اش تا بولدى, جالاڭاش تا بولدى, قۋعىن-سۇرگىندى دە كوردى, اتاجۇرتتان الىستاپ, باس ساۋعالاپ كەتتى... بىراق, ازاپتى كۇندەر مەن تۇندەردى باستان وتكەرسە دە تۋعان اتا-اناسىن تاعدىردىڭ تالكەگىنە تاستاپ كەتكەن جوق ەدى عوي. ونى ايتاسىز, سولاقاي ساياساتتىڭ سالدارىنان جەر اۋىپ, ەل اسىپ كەلگەن ءتىلى باسقا, ءتۇرى بولەك ۇلتتار مەن ۇلىستاردى دا جاتسىنباي, باۋىرىنا باسىپ, اينالىپ جۇرە المايتىن ەكى بولمەلى توقال تامنىڭ ءبىر بولمەسىن سولارعا بەرىپ, جارتى ناندى ءبولىپ جەگەن قازاق ەمەس پە ەدىك؟ ەندى نە بولدى؟ بۇل تاربيەسىزدىك پە, كورگەنسىزدىك پە؟ پەرزەنتتىك پارىز قايدا قالدى سوندا؟ ءتىپتى پەرزەنتتىك قارىز دەسەك تە دۇرىس بولار, ءسىرا. ويتكەنى, ءبارىمىز دە جارىق دۇنيە سىيلاعان اتا-انامىزعا ءومىر بويى قارىزدارمىز. ونى وتەۋ مۇمكىن ەمەس. سوندا وسىنداي تۇسىنىكتەن قازىر تيتىمدەي دە جۇرناق قالماعانى ما؟ پەرزەنتتىك پارىزىن, پەرزەنتتىك قارىزىن وتەمەسە وتەمەي-اق قويسىن, بىراق اتا-اناسىن قۇسا قىلىپ قويۋعا قالاي ءداتى بارادى بالالارىنىڭ؟ ايالاۋدىڭ ورنىنا ايۋاندىق جاسايتىنى قالاي؟ مۇنداي قانىپەزەر ۇرپاق ەلدىڭ ەرتەڭىن, كەمەل كەلەشەكتى ويلايدى دەيسىز بە؟ ويلامايدى. ولار جاماندىققا جاقىن تۇرادى. اتا-اناسىن اياماعاندار ەلىن دە, جەرىن دە ساتىپ جىبەرەدى. ولار ەشتەڭەدەن تارتىنبايدى. جاسقانبايدى. جاقىندا عانا قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بەكبولات تىلەۋحان ۇلت بىرلىگىنە قاۋىپ توندىرەتىن ماسەلەلەرگە بايلانىستى پىكىر بولىسكەن ەدى. حالىق قالاۋلىسى دا اتا-اناسىن قادىرلەمەگەندەردەن قايىرىم كۇتپەۋ كەرەك دەگەن ويدى العا تارتىپ, ولار ەلدىڭ بىرلىگى مەن تۇتاستىعىنا سىنا قاعاتىنىن ايتادى. «تەررورلىق ۇيىمدارعا, راديكالدىق اعىمدارعا كىرىپ كەتكەن ادامداردى قاراساق... اكە مەن شەشەنى سىيلاپ كورمەگەن ادامدار», دەيدى. كوردىڭىز بە, ولار اتا-اناسىن قۇرمەت تۇتىپ, قادىرلەۋ بىلاي تۇرسىن, حالىققا قارسى شىعىپ, ايرانداي ۇيىعان ءومىرىمىزدىڭ شىرقىن بۇزىپ, بىرلىگىمىز بەن تۇتاستىعىمىزعا قاۋىپ توندىرەدى. سوندىقتان, مۇنداي قاۋىپكە قارسى تۇرا الاتىن ءبىر-اق نارسە بار. «بۇل – ءبىزدىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان, اتانىڭ كۇشى, انانىڭ سۇتىمەن كەلگەن ۇلتتىق ءداستۇرىمىز», دەگەن وي ايتادى بەكبولات تىلەۋحان. وسىنداي قۇلاققا كىرەتىن ءباتۋالى ءسوزدى ەل اعالارى ءجيى-ءجيى ايتسا, دۇرىس بولار ەدى. مۇمكىن اتا-اناسىنىڭ قا­دىرىن بىلمەيتىندەر مەن ولاردى قۇرمەت­تەمەيتىندەردىڭ ساناسىنا ساۋلە تۇسەر. اكە-شەشەسىنە قارايلاسۋعا, جىلى ءسوزىن ايتۋعا شاماسى جەتپەي جۇرگەندەر مەن اتا-اناسىن قارتتار ۇيىنە تاپسىرۋعا اسىق­قاندار ويلانار, بالكىم. پەرزەنت پارىزى – قاستەرلى, قاسيەتتى ۇعىم. وسىنى ءبىر ساتكە دە ۇمىتپاعانىمىز ابزال. اكە-شەشەسىن قارتتار ۇيىنە تاپسى­را­تىن­دارعا ء«تايت» دەپ جاتقاندا, ەندى قارتتار بالاباقشاسى دەگەن شىقتى. الدىمەن ماڭعىستاۋ وبلىسىندا اشىلىپ ەدى, ەندى وسىنداي بالاباقشا الماتىدا دا اشىلىپتى. نيەت دۇرىس, زەينەت جاسىنا جەتكەن اتالارىمىز بەن اجەلەرىمىزدى قامقورلىققا الىپ, ولاردىڭ ۋاقتىلى اس-سۋ ءىشىپ, ءبىر-بىرىمەن شۇيىركەلەسىپ, ۋاقىتتارىن ءماندى وتكىزۋ ماقساتىنداعى تالپىنىس ەكەنى انىق. بىراق, اتاۋى دۇرىس ەمەس. بالاباقشا اتى ايتىپ تۇرعانداي, بالالار ءۇشىن. سوندىقتان, قارتتار ورتالىعى نەمەسە قارتتاردىڭ دەمالىس ورتالىعى دەگەن دۇرىس شىعار. نەمەرە-شوبەرەلەرى «اتا-اجە, بىزبەن بىرگە بالاباقشاعا باراسىزدار ما؟» دەپ تۇرسا قالاي بولادى؟ كۇلكىلى ەمەس پە؟ تاعى ءبىر اقيقات – ءبىزدىڭ ۇلت پەرزەنتتەرى اكە-شەشەسىن قارتتار بالاباقشاسىنا جا­پا-­تارماعاي بەرە قويۋى ەكىتالاي. ويتكەنى, بۇل ءبىزدىڭ ۇلتتىق مەنتاليتەتىمىزبەن ۇيلە­سە قويمايدى. اتا-انامىزدىڭ نەمەرە-شو­بەرە­سىنىڭ قاسىندا قارايىپ وتىرعانىن قالايمىز عوي. كەلىسەسىز بە, اعايىن؟ عالىم ومارحان, «ەگەمەن قازاقستان»