ادەبيەتىمىزدى الەم تانىسىن دەسەك

ال ءبىزدىڭ باي رۋحاني قازىنامىزبەن الەم قاشان سۋسىنداماق؟ قازاق اقىن­دارى مەن جازۋشىلارى عالاممەن ەركىن تىلدەسەتىن ۋاقىت جەتكەن جوق پا؟ ولار, قازاق دارىندارى, اقتامبەردى مەن ماحام­بەت, اباي مەن ماعجان, قادىر مەن مۇق­اعالي, ءابىش پەن ورالحان – ادامز­اتقا ورتاق وي ايتا وتىرىپ, ۇلتتىق ەرەكشەلىگىن ساقتاعان تالانتتار. وسى جانە باسقا دۇلدۇلدەرىمىزدىڭ تول­عاۋى توقسان تۋىندىلارىن شەت ەل­دەر­دىڭ تىلىنە كوركەمدىك دەڭگەيىن تومەن­­دەت­پەي اۋدارۋ ارقىلى قازاق حال­­قىن, ونىڭ كەستەلى وي-سەزىمىن, مار­جان­­داي اسىل ءسوزىن, ىزگىلىكپەن نۇرلان­عان جان دۇنيەسىن تانىتامىز. جاھان ەۋرا­زيانىڭ كىندىگىندە ازيا مەن ەۋروپا­نىڭ جوعارى تالعامىنا ساي كوركەم ادەبيەت تۋدىرعان اسا تالانتتى حالىق بار ەكەنىن بىلەتىن بولادى جانە قۇرمەتتەيدى. ال ازىرگە قازاق ادەبيەتى ءار كەزدە, ءار دەڭگەيدە ءتۇرلى تىلدەرگە تام-تۇم­داپ اۋدارىلعان ازىن-اۋلاق شىعار­مالارمەن شەكتەلگەن. رومان-پوەمالارى حالىقارالىق بەدەلدى تىلدەرگە تۇپنۇس­قاداعى كوركەمدىك دەڭگەيى ساقتالىپ تار­جىمالانعان اقىن-جازۋشى جوق تا شىعار. ولاي دەيتىنىمىز, ولاردىڭ تۋىن­دىلارى وسى ۋاقىتقا دەيىن اۋەلى جولما-جول اۋدارىلادى, سودان كەيىن ورىس­تىڭ نە اقىنى, نە جازۋشىسى سول اۋدار­مانى ۇستىنەن رەداكتسيالايدى. مۇنداي ءتارجىمادان شىققان دۇنيەنىڭ تۇپكى يدەياسى مەن ءمان-مازمۇنى تولىق اشىلمايدى, شۇرايلى ءتىل سولعىنداپ, قازاق ءسوزىنىڭ استارىنداعى وي-سەزىمدەر جوعالادى. قازاقستان جازۋشىلار وداعى است­انا فيليالىندا قىزمەتتە جۇرگەندە ماس­كەۋدىڭ ءتورت اقىن-جازۋشىسى ىزدەپ كەلدى. – سىزدەردە جازۋشىلار وداعى ساق­تال­عان با, ساقتالسا قانداي مۇمكىن­دىكتەرى بار, مەملەكەتپەن قارىم-قاتى­ناسى قاي دارەجەدە, بىلەيىك دەگەن ويمەن ءجۇرمىز, – دەدى ولار. الگى ساۋالدارىنا كەڭىرەك جاۋاپ بەردىم دە, تالايدان كوكەيىمدە جۇرگەن ءبىر ماسەلەنى قوزعادىم. – ورىس تىلىنە قازاقتىڭ تالاي تالانتتى اقىن-جازۋشىلارىنىڭ شىعارما­لا­رى اۋدارىلدى. اۋەزوۆتەن باستاپ بۇگىن­گى ءابىش كەكىلباەۆ, سايىن مۇرات­بەكوۆ­­كە دەيىن تارجىمالانعان. سولاردىڭ تۋىن­دى­لارىن وقىدىڭىزدار ما؟ – دەدىم. – ءبارىن وقىمايسىڭ عوي, – دەدى ءوزىم قاتارلى بىرەۋى. – مەن شەت ەل ادە­بيەتىن زەرتتەپ جۇرگەندىكتەن, وسى سالا­دا دوكتورلىق قورعاعام, سىزدەردىڭ جازۋ­شىلارىڭىزدىڭ كەيبىرىن بىلەمىن. ولار, بالكىم, تۋعان تىلىندە تاماشا اڭگىمە-رومان تۋدىرعان شىعار, ال ورىس تىلىندەگىلەرى, كوڭىلىڭىزگە الماڭىز, ورتانقول دۇنيەلەر. – ءسىرا, اۋدارماسى ساپاسىز بولعان عوي, – دەپ الداۋسىراتتىم ونى دا, ءوزىمدى دە. – كوركەم اۋدارماشىلاردى ارنايى دايارلاۋ كەرەك ەكەنىن باياعىدا ماك­سيم گوركي كوتەرگەن – دەدى ول. – ادە­بيەت ينستيتۋتىندا كەزىندە جەكە ءبولىم دە بولدى. بىراق, بەلگىسىز سەبەپپەن جابىلع­ان. بالكىم, ورىس ءتىلىن كەشەگى كەڭەس وداعىنداعى ەلدەر عانا ەمەس, ەۋروپانىڭ ءبىراز جەرى بىلگەندىكتەن بە, ورىس كلاسسيكتەرىن اعىلشىندار مەن فرانتسۋزدار جانە باسقالارى ءبىزسىز-اق اۋدارىپ جاتقاندىقتان شىعار. – سول ءبولىمدى قايتا اشۋ قاجەت پە, جوق پا؟ قالاي ويلايسىز؟ – دەپ ءارى قاراي ەلگە تارتتىم. – ارينە, اشۋ كەرەك, – دەدى ول. – ورىس اۋانىن ورىس شايىرى عانا مول­دىرەتىپ اۋدارا الادى. باسقا ۇلت اقىنى ورىس ءتىلىن جەتىك بىلسە دە ورىستىڭ رۋحىن بىلمەيدى. شىندىعىندا دا سولاي. ۇلتتىق قانمەن جانە انانىڭ سۇتىمەن بەرىلەتىن رۋحىن وزگە ۇلتتىڭ ۇلى قايدان ۇقسىن. سوندىقتان الماتى­داعى ءال-فارابي نەمەسە استانا­داعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ۋنيۆەر­سيتەتتەردىڭ بىرىندە اعىلشىن, نەمىس, فرانتسۋز, يسپان, قىتاي مەن جاپون, ورىس تىلدەرىندە كوركەم شىعارمالاردى ءتارجى­مالايتىن كاسىبي اۋدارماشىلار دايارلاۋدى قولعا الۋ كەرەك. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ شەت ەلدەردەگى ەلشىلىكتەرىنىڭ جانىنان قازاق ادەبيەتىنىڭ كىتاپحاناسىن اشايىق. سول كىتاپحانالارعا بۇگىنگە دەيىن وزگە تىلدەرگە اۋدارىلعان كوركەم, عىلىمي-كوپشىلىك جانە تاريحي شىعارمالار جيناق­تال­سا, وسى تۋىندىلار بويىنشا ءتۇرلى دەڭگەيدە كونفەرەنتسيالار وتكىزىپ تۇرسا, ءبىزدىڭ سىرت مەملەكەتتەردەگى رۋحا­ني شاڭىراقتارىمىزعا اينالار ەدى. بايىبىنا بارساق, اۋدارماشىلىق ەلارالىق ماڭىزدى قىزمەت. ءتارجىماشى – وركەنيەتتەردى تابىستىرىپ, مادەنيەت­تەردى باۋىرلاستىراتىن وت ءتىلدى, وراق اۋىزدى ەلشى. ۇلى اباي عالامات اۋدار­ما ارقىلى پۋشكين مەن گەتەنى التى الاشتىڭ اقىنىنا اينالدىردى. ءبىز كاسىبي قازاق اۋدارماشىسىن دايارلاۋ ارقىلى مۇقاعالي مەن فاريزانى الەمنىڭ اقىندارى ەتەمىز.

الدان سمايىل,

جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى