ۇستاز بەن شاكىرت! ەكەۋارا 34 جىل بويى حات جازىسىپتى... ناتيجەسىندە, شاكىرتىنىڭ «ماحاببات جىرشىسى» اتتى ەپيستوليارلىق حيكاياتى وقىرماندارىنىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ ءىنى-دوسى قايسار ءالىم, مىنە, بۇگىندە 70 جاستىڭ بەلەسىنە كوتەرىلىپ وتىر.
«ەگەمەننىڭ» ارداگەر ەڭبەكتورىسىن رەداكتسيا ۇجىمى اتىنان بۇگىنگى مەرەيلى جاسىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, ازاعاڭنىڭ قالامگەر ءىنى-دوسى قايسار تۋرالى عيبراتتى سوزدەرىنىڭ ءبىر پاراسىن وقىرمانعا ۇسىنىپ وتىرمىز. سونىمەن...
«جۇرەك جىلۋى» اتتى وچەركىڭىزدى «قازاقستان مۇعالىمى» گازەتىنە ۇسىندىم. گازەت وچەركىن جازىپ, رەسپۋبليكالىق گازەتتەردە جاريالاتۋ سىزگە تاڭسىق دۇنيە ەمەس سياقتى. سول سەبەپتى مىنا وچەركىڭىزدى قايتا جازۋ ءۇشىن وزىڭىزگە جىبەرىپ وتىرمىن. وسى جازعانىمنىڭ كوركەمدىك دارەجەسىنە كوتەرىلدى-اۋ دەگەن ەڭ سوڭعى نۇسقاسىن ماعان قايتادان جىبەرەرسىز.
ءسىزدىڭ جاي جۋرناليست ەمەس, جۋرناليست-جازۋشى بولۋىڭىزعا شىن جۇرەكتەن تىلەكتەسپىن (24.06.1975).
* * *
ەندى, مىنە, سىزدەن بەسىنشى كىتاپ الىپ («سۇلتانبەك پەن ءباتيمانى» ايتامىن) جانە جۋرناليستەر تۋرالى بولاشاق كىتاپتىڭ ۇزىندىلەرىن وقىپ, قاتتى قۋانىپ وتىرمىن. شاكىرتىڭ («ءسىزدىڭ شاكىرتىڭىزبىن» دەپ 1978 جىلى ءوزىڭىز جازىپسىز) ساليقالى ازامات بولىپ, حالىققا رۋحاني ازىق ۇسىنىپ جاتسا – قالاي قۋانباسقا؟!
* * *
ءسىزدىڭ كەزىندە كۇندەلىك جازىپ جۇرگەنىڭىز قانداي جاقسى بولعان. سونىڭ ناتيجەسىندە, ەرتەڭىندە ۇمىت بوپ كەتەتىن كوپ جايلار قالامىڭىزعا ولجا بوپ ءىلىنىپ, كىتابىڭىزدىڭ شىنشىلدىق سيپاتىن شىرقاتا جارقىراتىپ تۇر.
* * *
كەشە پرەزيدەنت اپپاراتىنان سەرىك قاسقاباسوۆ دەگەن جىگىت تەلەفون سوقتى. «سىزگە دەگەن ءبىر پاكەت بار ەدى, الىپ كەتە الاسىز با؟» – دەدى. «قايدان؟ كىمنەن؟» «تورعايدان. قايسار ءالىم دەگەن ازاماتتان. بىلەسىز بە؟» «بىلگەندە قانداي؟ بىراق ول ازاماتتىڭ پرەزيدەنت اپپاراتىنىڭ ءجىگىتتەرىن جۇمسايتىن مىنەزى جوق سياقتى ەدى, سوعان تاڭدانىپ جاتىرمىن». «ءبىزدىڭ ادامداردىڭ ءبىرى سول جاققا جولاۋشىلاپ كەلگەن ەدى. بەرىپ جىبەرىپتى». «وندا ءجون». سونىمەن پاكەتىڭىزدى الدىرىپ, حاتىڭىزدى وقىدىم. ىنىلىك ىلتيپاتپەن عانا ەمەس, شىنايى ءسۇيىسپەنشىلىكپەن جولداعان جىلى لەبىزدى سوزدەرىڭىزگە شىن جۇرەكتەن راحمەت, قايسار (19.07.1995).
* * *
سىزدەن كوپتەن بەرى حات العان جوق ەدىم. حاليما جەڭەشەڭنىڭ قايتىس بولۋىنا بايلانىستى كوڭىل ايتىپ جازعان حاتىڭىزدى الىپ, ءارى قۋاندىم, ءارى قايعىردىم. قۋاناتىنىم – ءسىزدىڭ ءوزىڭىزدىڭ جانە ءۇي ءىشى, وتباسىڭىزدىڭ اماندىعى. قايعىرعانىم: حاليما سياقتى كىشكەنتاي جەڭگەڭىزگە بيىك باعا بەرىپ, ونىڭ مەن ءۇشىن اسا قىمبات اسىل قاسيەتتەرىن ەسىمە ءتۇسىردىڭىز. كوڭىلىم بوساپ, كوزىمە جاس تا كەلدى. مىڭ راحمەت, قالقام (20.09.2001)!
* * *
ءسىزدىڭ 14 قازاندا (2002) ماعان جولداعان كولەمدى حاتىڭىزدى الدىم. اۋرۋحانادا جاتىپ وقىپ, جان تەبىرەنتەر حاتىڭىزدان كۇشتى قۋات الدىم. مەن تۋرالى شىعارماشىلىق نيەتىڭىزگە شەكسىز ريزامىن. سۇراعان مالىمەتتەرىڭىزدىڭ ءبارىن جىبەرەمىن. اۋرۋحانادان ەسەڭگىرەپ شىقتىم.
ءسىز سياقتى قامقور ءىنىم بارىنا قاباعات قۋانىشتىمىن, ارداقتى ءىنىم. مەنىڭ ءومىر جولىم ەشكىمگە كەرەكسىز شىعار دەپ ويلاۋشى ەدىم. ءسىزدىڭ حاتىڭىزدان كەيىن مەنىڭ دە باستان كەشكەندەرىم بىرەۋ بولماسا, بىرەۋگە كەرەك ەكەن-اۋ دەپ ۇمىتتەنىپ قالدىم (08.11.2002).
* * *
ءسىزدىڭ وتكەن جىلى 14 قازاندا جازعان تاماشا حاتىڭىزدى العانىما ءۇش ايدان اسىپ بارادى ەكەن. سودان بەرى جاۋاپ جىبەرە الماي جاتقانىما كەشىرىم سۇرايمىن. ءارتۇرلى سەبەپتەر بولدى. ەڭ باستى سەبەپ – جالعىزىلىكتىلىگىم. بۇرىن, حاليما جەڭەشەڭ باردا ماعان كەلگەن ءبىر حات جاۋاپسىز قالمايتىن ەدى. ول كىسىدەن ايىرىلعاننان كەيىن ءبىر ەمەس, ەكى قولىنان ايىرىلعان مۇگەدەك, جارىمجان (ادام) سياقتى بولىپ قالدىم... حاتىڭىزدى كەشە ەكىنشى رەت وقىپ شىقتىم. تاعى دا تەبىرەندىم. سۇراقتارىڭىزعا جۇيەلى جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن ءبىرنەشە كۇن وتىرۋىم كەرەك ەكەن (05.02.2003).
* * *
ەڭ الدىمەن, «مىرجاقىپتىڭ ورالۋى» كىتابىڭىزدىڭ باسپادان شىعۋىمەن قۇتتىقتايمىن. سۇيسىنە قاراپ شىقتىم. ويلاپ قاراسام, ءسىزدىڭ بۇل كىتاپتى جازۋ ءۇشىن سوناۋ كارەليا ەلىنىڭ سوسنوۆەتس ستانتسياسىنا بارۋىڭىز ەرەن ەرلىك ەكەن. رۋحاني ەرلىك. ناعىز ۇلتجاندى ادامنىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ەرلىك. وزدەرىن ۇلتجاندىمىز دەپ اتايتىندار كوپ. بىراق, سولاردىڭ كوبى مۇنداي ەرلىككە بارا الماس ەدى. بۇل ساپار ءسىزدىڭ جانىڭىزدىڭ تازا, جۇرەگىڭىزدىڭ جومارت ەكەنىن كورسەتەدى. سول ەرلىك ساپارىڭىزدىڭ مىناداي تاماشا كىتاپقا اينالعانىنا قۋانىشتىمىن (02.04.2003).
* * *
بۇل كىتاپتىڭ تۋىنا ءارى ءساتتى شىعۋىنا, وقيعالارىنىڭ ايى, كۇنى, ساعاتىنا دەيىن ءدال كورسەتىلۋىنە نە سەبەپ بولعان؟ كۇندەلىك! اۆتوردىڭ ءومىر بويى مۇقيات جازىپ كەلە جاتقان كۇندەلىگى... كوپ جۇرت ەسكەرمەيتىن, ەلەمەيتىن ەرلىك. وسى ەرلىگىڭ ءۇشىن مىڭ راحمەت, قايسار ءىنىم سىزگە!
* * *
ءسىزدىڭ 23 قاراشادا جانە 10 جەلتوقساندا جازعان حاتتارىڭىزدى الدىم. «جانىعۋ» كىتابىڭىزدى وزىڭىزدەي كورىپ, قۇشاقتاپ, كەۋدەمە قىستىم. «تەنتەك ماحاببات» ەسسەڭىزدەگى كاليما دەگەن اتقا كوزىم ءتۇسىپ (مەنىڭ حاليماما ۇقساس ەسىم بولعاندىقتان), باس الماستان («حاليمانى» وقىعان پرەزيدەنت سياقتى) وقىپ تا الدىم. وقىدىم دا, ىشىندە كەڭشىلىك پەن سەرىك سياقتى جاقسى ىنىلەرىم ءجۇرگەنىنە قۋاندىم. كاليما مەن مىرزاعۇلدىڭ قوسىلا الماي كەتكەندەرىنە وكىندىم, ارينە.
* * *
«قىسىلا-قىسىلا قىز بولدىم» دەگەندەي, سىزدەن ۇيالا-ۇيالا وتىرىپ بۇگىن (30.12.2003 ج.) وسى حاتتى جازۋعا كىرىستىم. ءسىزدىڭ العاشقى ءۇش سۇراعىڭىزعا مەن بيىلعى 18 تامىزدا جاۋاپ ءجىبەرگەن ەكەنمىن. ەندى وسى حاتتى اياقتاعاننان كەيىن قالعان 9 سۇراعىڭىزعا جاۋاپ جازۋعا كىرىسەمىن.
* * *
ەندى مەن حاليمانى تۇسىمدە عانا كورەمىن. اندا-ساندا ۆيدەو-كاسسەتادان ونىڭ ءتىرى قالپىن كورىپ, وزەگىم ورتەنەدى. حاليما ءتانىن وزىمەن بىرگە الىپ, جانىن مەنىڭ جۇرەگىمە سالىپ كەتكەن سياقتانادى.
دۇنيە دەگەن وسى, قايسار قالقام. جان-جارىڭنان ايىرىلعاندا ەلسىز-كۇنسىز جاپان دالادا جاياۋ جالعىز قالعان سورلى جولاۋشىعا ۇقسايدى ەكەنسىڭ!
* * *
مەن سىزدەن حات العان سايىن قۋانامىن. قۋانامىن دا, ءار حاتىڭىزعا قولما-قول جاۋاپ بەرە الماي جاتقانىما قاتتى قينالامىن. كەشە عانا ءسىزدىڭ 13 قاڭتاردا جولداعان پاكەتىڭىز كەلدى. ىشىندە «ەتجەڭدى» ەگەمەننىڭ» 2002 جىلعى جيناعى جانە ءوز قولىڭىزبەن جازعان 3 بەت حات بار ەكەن... ءسىزدىڭ سۇراقتارىڭىزعا انكەتالىق جاۋاپ قايتارىپ جىبەرە سالماي, تولىق بولسىن دەپ تىرىسىپ جاتىرمىن.
* * *
حاتىڭىزدى كەشە الدىم. بۇگىن جاۋاپ جازىپ وتىرمىن. الدىمەن ايتارىم. ءسىزدىڭ ساۋالناماڭىز بويىنشا مەنىڭ ازىن-اۋلاق ادەبي ەڭبەگىمدى اسا جوعارى باعالاپ, سىزگە پىكىر جىبەرگەن نۇربول داۋلەتكەرەەۆ باۋىرىما العىس ايتامىن. ول كىسىنىڭ وتباسىنىڭ امان-ساۋ, باقىتتى بولۋلارىنا شىن جۇرەكتەن تىلەكتەسپىن.
* * *
قازاق جازۋشىلارىنىڭ ىشىندە ءبىر-بىرىمەن قايسار ەكەۋمىزدەن باسقا ۇزاق حات جازىسقان ەشكىم جوق... كولەمى – 33 باسپا تاباق. «فوليانت» باسپاسى جاريالادى. سول باسپا قايساردىڭ 8 تومدىعىن جانە جارىققا شىعاردى.
مەن قايساردىڭ كىتاپتارىنىڭ ءبارىن دە ءسۇيسىنىپ وقيمىن. قازىر ونىڭ 7-تومىنا كىرگەن كۇندەلىكتەرىن وقىپ جاتىرمىن. وتە قىزىق. رومانداي وقىلادى. قايسارعا جاڭا تەلەفون ارقىلى سونى ايتتىم. «ساعان دا, سەنىڭ كىتاپتارىڭدى جارىققا شىعارىپ جاتقان «فوليانت» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان يسابەكوۆكە دە مىڭ راحمەت», – دەدىم.
* * *
گازەت قامىتىنان بوساماي ءجۇرىپ, وسىنشاما اۋقىمدى ءىس تىندىرۋ قانداي عانيبەت! ونىڭ ۇستىنە مەن قايساردىڭ الداعى شىعارماشىلىق جوسپارى جونىنەن ءبىر اۋىز ءسوز ايتا الماي وتىرمىن عوي... قازىر ماقالا كولەمى كوتەرمەگەنىمەن, كەيىن ۋاقىت ول جونىندە ءوز تورەلىگىن ايتار دەپ ۇمىتتەنەمىن. سول كوڭىلگە مەدەت.
ۋاقىت سىناپتاي سىرعيدى ەكەن! ءسوز قالادى ەكەن! سىيلاستىق جۇرەكتى جىلىتا بەرەدى! سونىڭ كۋاسى بولدىق... مەرەيتوي قۇتتى بولسىن, قادىرلى قايسەكە! 27 كىتاپتىڭ اۆتورىسىز. بۇدان باسقا 8 تومدىق شىعارمالار جيناعىڭىز ەل يگىلىگىنە جارادى. بۇل جولى تىلگە ورالماعان «سەيىلمەيتىن مۇڭ», «الاششىل جۇرەك», «ماڭگىلىك شەر», «سىزداماشى, جۇرەگىم!», «مەككە, ءمادينام مەنىڭ!», «كاۋسار», ت.ب. كىتاپتارىڭىزدىڭ قازاق ادەبيەتىنە مول رۋحاني ولجا سالعانى تياناقتى ايتىلىپ ءجۇر. ايتۋلى بەلەسىڭىز وسىنداي جەمىسىمەن وقىرماندار ەسىندە قالادى...
ازىرگە ازاعاڭنىڭ پىكىر, لەبىزدەرى تۇگەل قامتىلعان جوق. ءۇش تومدىق «ءومىر ورنەكتەرىندە» ءىنى-دوسى تۋرالى ويلارى قانشاما دەسەڭىزشى... اۋىزشا ايتقاندارى ءوز الدىنا...
دايىنداعان
مۇراتبەك توقتاعازين,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
استانا