قازاقستان حالقى جىل سايىنعى جولداۋدى اسىعا كۇتەدى. ويتكەنى, ءار جولداۋدىڭ ورنى بولەك. وندا ەلدىڭ الداعى ستراتەگيالىق باعىتتارى ايقىندالىپ, تاياۋ ۋاقىتتاعى باسىم باعىتتارى بەلگىلەنەدى, ايقىن ماقسات قويىلادى, قوعامداعى بارلىق وزەكتى ماسەلەلەرگە دايەكتى دە تولىققاندى جاۋاپ بەرىلەدى.
بيىلعى جولداۋدىڭ وزەگى وتكەن جىلعى جولداۋدىڭ نەگىزىندە قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىندا» بەكىتىلگەن «الەۋمەتتىك جاڭارۋ – جاڭا الەۋمەتتىك ساياساتتى» ىسكە اسىرۋ بولىپ تابىلادى. ياعني, بيىلعى جولداۋ دا ەلىمىزدەگى جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمانىڭ تەرەڭ ويلاستىرىلعان, كەسىپ-پىشىلگەن ءارى ساپالى رەفورما ەكەندىگىن تاعى ءبىر رەت دالەلدەيدى.
جەدەلدەتىلگەن ەكونوميكالىق جاڭارۋ ەلدى الداعى ون جىلدىقتاعى جەدەل يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى. وڭدەۋ سالاسى شيكىزاتتى ءوندىرۋ سالاسىنىڭ دەڭگەيىنەن اسىپ تۇسەتىن بولادى. 2020 جىلعا قاراي وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورداعى ۇلەسى 30 پايىزعا ارتادى, ىشكى جالپى ءونىم دە 30 پايىزعا كوبەيەدى, ىشكى جالپى ونىمدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 40 پايىزدى قۇرايدى. بىلىكتى مامانداردىڭ سانى 40 پايىزعا جەتىپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 5 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىندا دا بۇرىن بولماعان جوبالار ىسكە اسىرىلادى. سالاداعى جاڭا وزگەرىستەر اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءماشينەلەرىن جاساۋ, حيميا جانە تاماق ونەركاسىبى, سونداي-اق جەم ءوندىرىسى مەن تەحنيكانى ءجوندەۋ سالاسىنىڭ دا كۇرت وسۋىنە سەرپىن بەرەدى. جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەن مىندەتتەر اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى زور رەسۋرستاردى يگىلىككە جاراتۋعا باستايدى. اۋىل شارۋاشىلىعىن يندۋستريالاندىرۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ تابىلاتىن بۇل شارانى ىسكە اسىرۋ ۇكىمەت پەن ايماق اكىمدەرىنە شەگەلەپ مىندەتتەلدى. سونىمەن بىرگە, ۇكىمەت پەن ايماق اكىمدەرىنە ءوڭىردى دامىتۋ باعدارلاماسىن جاساپ بەكىتۋ تاپسىرىلدى.
ايماقتاردى دامىتۋ ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى نازاردان تىس قالعان ەمەس. ءار ايماقتىڭ وندىرىستىك, كليماتتىق شيكىزاتتىق, كوممۋنيكاتسيالىق جانە الەۋمەتتىك وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار. جولداۋدا وڭىرلەردى دامىتۋ باعدارلاماسىن جاساۋ تاپسىرىلۋى دا وسىنداي ەرەكشەلىكتەردى ەسكەرۋ قاجەتتىگىن بىلدىرەدى. جەر كولەمى ۇلكەن مەملەكەتتەردىڭ كوپشىلىگىندە ايماقتاردىڭ دامۋىنىڭ بىركەلكى ەمەستىگى كەزدەسەدى. مۇنىڭ ءوزى ءار ايماقتاعى حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى مەن تابىسىنداعى ەلەۋلى ايىرماشىلىقتىڭ پايدا بولۋىنا اكەلىپ سوعادى. سوندىقتان دا حالىقتىڭ ءبىر بولىگى تابىسى كوپ, تۇرمىسقا قولايلى ايماقتارعا اعىلادى. ايماقتاردى دامىتۋدىڭ باعدارلاماسىن جاساۋ تاپسىرىلۋى دا وسىنداي كەلەڭسىز قۇبىلىستى ازايتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار دەستەسىن قۇرۋ بولىپ تابىلادى.
بيىلعى جولداۋ, جوعارىدا ايتىلعانداي, الەۋمەتتىك سالانى ساپالى دامىتۋعا باعدارلانۋ سيپاتىمەن ەرەكشەلەنەدى. بۇگىنگە دەيىن ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءتىل مەملەكەتتىك باعدارلامالارى بەكىتىلدى. سونىمەن بىرگە, ۇكىمەت پەن اكىمدەرگە وسى جىلدىڭ 1 مامىرىنا دەيىن ەڭبەكپەن قامتۋدىڭ جاڭا ستراتەگياسىن, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭارتۋ, حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى ماڭىزدى جاڭا باعدارلامالار جاساپ, قابىلداۋ تاپسىرىلدى. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى مەن تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋى دا ەڭ الدىمەن وسى شارالاردىڭ قانشالىقتى ىسكە اسۋىنان كورىنبەك. سوڭعى جىلدارى كوبىرەك كوڭىل بولىنە باستاعان بۇل سالاداعى جۇمىستار ميلليونداعان قاراپايىم ادامنىڭ كۇندەلىكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالادى.
بيىلعى جولداۋدا ساپالى ءبىلىم بەرۋ قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ نەگىزىنە اينالۋ كەرەكتىگى ەرەكشە اتاپ كورسەتىلدى. بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ ءىسى ودان ءارى جاڭعىرادى. كاسىپتىك جانە تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى تولىقتاي جاڭارادى. جوعارى ءبىلىم بەرۋ ىسىندە دە ساپالى ءبىلىم بەرۋ ءبىرىنشى ورىنعا قويىلادى. دامىعان ەلدەردە 1 ميلليون ادامعا 1-6 ۋنيۆەرسيتەتتەن كەلسە, قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش 9-عا جەتەدى. بۇل تىم كوپ. عىلىم كانديداتتارى مەن دوكتورلارىن دايىنداۋدا ساندىق كورسەتكىش جوعارى بولعانىمەن, 60 عىلىم كانديداتىنىڭ جانە 37 عىلىم دوكتورىنىڭ بىرەۋى عانا عىلىممەن شۇعىلدانادى. قالعاندارى قايدا ءجۇر؟ سوندىقتان دا, بيىلدان باستاپ عىلىمي اتاقتار بەرەتىن عىلىمي كەڭەستەر جۇمىستارىن توقتاتادى. بۇل ماسەلە كوپتەن بەرى كوتەرىلىپ كەلگەنىمەن, ناتيجە شىقپاعان ەدى. ەندى ولاي بولمايتىن بولدى.
جولداۋداعى ەڭبەكپەن قامتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن جاساۋ ماسەلەسى بۇگىن عانا كوتەرىلىپ وتىرعان جوق. داعدارىسقا قارسى «جول كارتاسى» باعدارلاماسى بويىنشا وتكەن 2 جىلدىڭ وزىندە عانا ونداعان مىڭ ادام جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتىلدى, جۇمىسسىزدىق ازايىپ, قالالار مەن اۋىلداردىڭ ينفراقۇرىلىمى جاقسارا ءتۇستى.
الداعى ۋاقىتتا جۇمىسپەن قامتۋداعى احۋال وزگەرەتىن بولادى. جۇمىسپەن قامتۋعا بولىنگەن قارجى مەملەكەت قارجىسىن پايدالانۋ ءۇشىن ەمەس, ءوزىن جانە وتباسىن ەڭبەك ەتىپ اسىراۋعا باعىتتالۋى ءتيىس. جاردەماقى جۇمىسسىز ادامعا ونىڭ جۇمىسسىز وتىرعاندىعى ءۇشىن ەمەس, ونىڭ جاڭا كاسىپتى مەڭگەرۋى ءۇشىن بەرىلەدى. ەل بايلىعى ونىڭ تابيعي قورلارىنان قۇرىلۋى مىندەتتى ەمەس. مەملەكەت ادامدار قابىلەتىنىڭ جارقىراپ اشىلۋىنا نەگىز جاساۋى كەرەك. مەملەكەت ەڭبەككە جارامسىزدار مەن از قامتىلعاندارعا عانا كومەك بەرەدى.
مەملەكەتتىڭ شارۋاسى ىشكى ساياساتپەن جانە ەلدىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىن جۇزەگە اسىرۋىمەن عانا شەكتەلمەيدى. قازاقستان الەمدىك قوعامداستىقتىڭ تولىققاندى مۇشەسى عانا ەمەس, الەمدىك وقيعالاردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ دا بەلسەندى قاتىسۋشىلارىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان دا جىلداعى جولداۋ سياقتى بيىلعى جولداۋدا دا قازاقستاننىڭ باسىم باعىتتارى كورسەتىلدى. قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتى ءبىزدىڭ بارلىق ارىپتەستەرىمىزدىڭ ءۇمىتىن اقتايتىن بولادى جانە ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق كەزىندە باستاعان جانجالداردى رەتتەۋ جۇمىسىن ودان ءارى جالعاستىرادى.
الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ الداعى 10 جىلداعى مىندەتتەرىنىڭ ەداۋىر بولىگى 2015 جىلعا دەيىن-اق ورىندالاتىن بولادى. جولداۋداعى مىندەتتەردىڭ اسىرا ورىندالاتىنىنا دا سەنىم ءبىلدىرىلىپ وتىر. باسقاشا بولۋى دا مۇمكىن ەمەس. بىرلىك پەن ىنتىماق جانە بۇكىلحالىقتىق قولداۋ بار جەردە عانا ورەلى ىستەر اتقارىلادى, وركەندى دامۋعا قول جەتكىزىلەدى. جولداۋ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەردىڭ تاياۋ ارادا ورىندالاتىندىعىن پاش ەتۋمەن قاتار, ەل ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنىڭ, سىندارلى ساياساتىمىزدىڭ, تۇراقتى ساياسي جۇيەمىزدىڭ, پرەزيدەنتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىنىڭ ايقىن كورىنىسىن دە بىلدىرەدى. جولداۋ وتكەن جىلدارداعى اتقارعان ىستەرىمىزدى قورىتىندىلاپ, بولاشاققا باعدار جاسايدى.
مۇرات مۇحامەدوۆ, قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور.