تەرەڭ تەبىرەنىس (ەلباسى كىتابى جايلى پىكىرلەر)

پرەزيدەنتىمىزدىڭ جاقىندا جارىق كورگەن « ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» اتتى ەڭبەگىمەن تانىسقان سوڭ, ونىڭ بيىك پاراساتى مەن كەلەشەكتى بۇگىننەن ويلاپ-بولجاي بىلەتىن ۇلى قاسيەتىنە تاعى ءبىر ءتانتى بولدىق. ۇلت كوشباسشىسى بۇل تۋىندىسىندا ەل مەن جەردىڭ تاعدىر-تالايىن, ءتىل مەن ءدىن جايىن, ۇرپاق تاربيەسىن, باسقا دا كوپتەگەن ماسەلەلەردى ادامي تولعانىسپەن, وردالى ويدى شەشەن تىلمەن جەتكىزە بايانداعان ەكەن. تۇعىرى بيىك تۋىندىنى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنەن وقىپ, زيالى قاۋىم اراسىندا تۋعان پىكىرىمىزدى ءبىلدىرۋدى ءجون كورىپ وتىرمىن. «ءوز ەلىڭە پايدالى بولۋ, ءوز وتانىڭنىڭ تاعدىرى ءۇشىن جاۋاپتى بولۋ – ءاربىر وتاندىق ساياساتكەردىڭ, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ بورىشى مەن ار-وجدانى», دەپ ەلباسى وسى ەڭبەگىندە ورىندى ەسكەرتكەندەي, ءار ازامات ەل مەن جەر الدىنداعى پارىزىن ەستەن شىعارماۋى كەرەك. «ەل بولۋدىڭ, مەملەكەت بولۋدىڭ ءجون-جوباسىن كورسەتىپ بەرگەن, كومەككە كەلگەن ەشكىم بولعان جوق. ءبىز ءبارىن دە تىڭنان باستاپ, حالقىمىزبەن بىرگە قالىپتاستىردىق. جوقتان بار جاسادىق, باردى بەرەكەگە اينالدىردىق, سول ىرىستى ءوسۋ مەن وركەندەۋدىڭ نەگىزى ەتىپ الدىق», دەپ جازادى پرەزيدەنت. شىنىندا دا, مۇنىڭ ءبارى ايتۋعا عانا وڭاي. عالامدىق ءۇردىس ىرىق بەرمەي, بالاپان باسىنا, تۇرىمتاي تۇسىنا كەتكەن تۇستا قازاقستان مەن ونىڭ حالقى كىمگە كەرەك بولىپ ەدى؟! تىزەرلەپ قالعان ەلدىڭ ورنىنان قايتا تۇرىپ, نىق باسىپ كەتۋى وڭايعا سوققان جوق. سول ءبىر قيىن-قىستاۋ شاقتا حالقىنا دەمەۋ بولىپ, ەلىن العا سۇيرەگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي تۇلعا قازاقتىڭ باعىنا تۋعان دەپ سۇيىنەمىز. جيىرما بەس جىل مەرزىم ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز ءۇشىن قالىپتاسۋ كەزەڭى بولىپ قانا قويعان جوق, بۇگىنگى كۇنى ەلىمىز وزگەلەرگە ۇلگى بولاتىن دەڭگەيگە جەتتى. وركەنيەت كوشىنىڭ بەل ورتاسىنان ورىن الدىق. ەل تاۋەلسىزدىگىمەن تەل وسكەن ۇرپاق الەمنىڭ ماڭدايالدى ەلدەرىندەگى قاتارلاستارىمەن ۇزەڭگى قاعىستىراتىن بولدى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى وقۋشى, ستۋدەنت جاستارىمىز ءبىلىم بەرۋدىڭ الەمدەگى وزىق باعدارلامالارى بويىنشا وقىپ, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەركىن مەڭگەرىپ ءجۇر. «ەندىگى بولاشاق سولاردىڭ قولىندا. ءبىز ولارعا وسى ءبىر تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ كەلەشەك تاعدىرىن سەنىپ تاپسىرامىز, – دەيدى ن.نازارباەۆ. اتا زاڭىمىزدا كورسەتىلگەندەي, قازاقستان – زايىرلى مەملەكەت. ءدىن مەن مەملەكەت ءبىر-ءبىرىنىڭ ىسىنە ارالاسپايدى. الايدا, ەگەر ءدىن مەملەكەت دامۋىنا كەرى ىقپال ەتەتىن بولسا, وعان توسقاۋىل قويىلۋى ءتيىس. ويتپەگەن كۇندە, ەلدە ءتۇرلى باسسىزدىقتار بەلەڭ الۋى ابدەن مۇمكىن. ەلباسى ەڭبەگىندە بۇل تۋرالى دا جان-جاقتى باياندالىپ, پاراساتتى پايىم جاسالعان ەكەن. «مەن ءۇشىن ەلىمدى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ ساپىنا تۇرعىزىپ, ساناتىنا قوسۋدان ۇلكەن ماقسات جوق», دەيدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ. جۇرەگى ەلىم دەپ, جەرىم دەپ سوققان اسقاق تۇلعانىڭ وسىناۋ جان تەبىرەنىسى كىم-كىمدى دە ەمىرەنتەرى انىق. « ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» – ساناداعى تالاي سۇراققا تۇشىمدى جاۋاپ تا بەرەتىن, تىڭنان وي دا تۋعىزاتىن تاماشا تۋىندى. ارستان عازاليەۆ, قاراعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اكادەميك, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى  

تەرەڭ پايىمدى تەبىرەنىس

بيىل مەنىڭ «يجەۆسكي» اگروكەشەنىندەگى ديرەكتورلىق ءوتىلىم 50 جىلعا تولىپ وتىر. وسى ۋاقىت ارالىعىندا كوپ نارسەنى كوردىم, كوڭىلگە ءتۇيدىم. ءومىردىڭ ءوزى ۇستاز بولدى, تالىمگەرلەر اراسىندا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتى ايرىقشا قۇرمەتتەيمىن. ەل ءىشى مەن شەتەلدەرگە ساپارلاس تا بولدىق, ءبىزدىڭ شارۋاشىلىعىمىزعا ءجيى ات باسىن بۇرىپ تۇردى. تەرەڭ پايىمدى, زاڭعار ويلى اڭگىمەلەرىنە قانىقپىن, كىتاپتارى ءۇيىمنىڭ تورىندە تۇرادى. ەلباسى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا « ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» اتتى ەڭبەگىن جاريالاپ وتىر. ەڭبەكتىڭ ونەبويى تۇنىپ تۇرعان تاعىلىم, حالىق كوشىن العا باستار داڭعىل جول دەپ ءتۇيدىم. بارشامىزدىڭ بويىمىزعا بولاشاقتىڭ جارقىن سەنىمىن قالىپتاستىرادى, وعان جەتۋدىڭ جولدارىن كورسەتەدى. اسىرەسە, ەڭبەكتىڭ قازاقستان استانالارىنىڭ ءمان-ماڭىزىنان باستالۋى كوپ نارسەنى اڭعارتادى. استانا – ۇلتتىق مۇراتتاردىڭ ۇياسى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ وسى ەڭبەگىندە: «ەلوردامىزدىڭ ىرگەتاسىن مىقتاپ قالاپ العانىمىزدىڭ ءوزى بىلە بىلگەنگە, اسا ماڭىزدى, ماڭگىلىك ءمانى بار تاريحي شەشىم بولدى», دەۋى وسىدان. بۇل شىن مانىندە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەلەڭ-الاڭىنداعى گەوساياسي ماسەلەلەر تۇرعىسىنان قاراعاندا دانىشپاندىق قادام ەكەنىن ۋاقىت دالەلدەدى. قازاقستاننىڭ ءۇنى شارتاراپقا جاڭا بولمىسىمىزبەن جەتىپ تۇر. استانا تورىندە حالىقارالىق فورۋمدار, سامميتتەر, سيمپوزيۋمدار, قۇرىلتايلار وتكىزىلدى. ەلباسىنىڭ سوزىمەن ايتقاندا, «ءبىز وسىناۋ ۇلى باسقوسۋلاردىڭ ارقاسىندا اي استىنداعى ابىرويلى الاش جۇرتىنىڭ داڭقىن اسقاقتاتتىق. ءوزىمىزدى تانىتتىق, مەملەكەتتىك عۇمىرنامامىزدى بايىتتىق». قازاق حالقىنىڭ «كىشكەنتاي ءۇي ۇلكەن وتاۋعا قارايدى» دەگەن دانا ماقالىن مەن دە قايتالاعىم كەلەدى. استارىندا وراسان رۋحاني قۋات بار. ەلىمىز وردالى وتاۋ – استاناعا قاراپ بوي تۇزەۋدە. ءبىزدىڭ «يجەۆسكي» استانانىڭ اگلومەراتسيالىق ايماعىندا ورنالاسقاندىقتان, جۇكتەلەر مىندەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن جاقسى تۇسىنەمىز. استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋدى ابىرويلى مارتەبە سانايمىز. يبراگيم جانعورازوۆ, «يجەۆسكي» جشس ديرەكتورى, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, «دوستىق» وردەنىنىڭ يەگەرى اقمولا وبلىسى, ارشالى اۋدانى  

باستى بايلىعىمىز – بىرلىك

باس باسىلىمدا جاريالانعان ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» اتتى ەڭبەگىن ۇلكەن تەبىرەنىس ۇستىندە وقىدىم. ءويت­كەنى, وندا ءبىزدىڭ مەملەكەتتىگىمىزدى قالىپ­تاس­تىرۋشى ەرەك تۇلعانىڭ ەل-جۇرتى تۋرالى تۇشىمدى تولعانىستار تۇنىپ تۇر. بيىل قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنە – 25 جىل. مەملەكەت باسشىسى وسى شيرەك عاسىر ىشىندە حالقىمىزدىڭ قانداي قۋانىشتى ءھام قيىندىقتى كەزەڭدەردى ارتقا تاستاعانىن تۇسىنىكتى ءارى تاماشا باياندايدى. بۇل شىعارما بىزگە, قاراپايىم وقىرمانعا, قابىرعالى قالىڭ ەلگە ەلباسىنىڭ ويى مەن ساياساتىنىڭ جۇلگەسىن تانىتا وتىرىپ, كەيبىر تاريحي شەشىمدەردىڭ تەرەڭىنە ۇڭىلدىرەدى, استارىنا بويلاتادى. بۇل شىن مانىندە ءبىزدىڭ ەلدىگىمىزدىڭ شيرەك عاسىرلىق كەزەڭىندەگى جەتكەن جەتىستىكتەرىنىڭ ادامي تۇرعىدان سارالانۋى, حالىقتىق تۇرعىدان باعالانۋى, الەمدىك تۇرعىدان تانىلۋى دەسەك بولادى. ءبىز, قازاقستاندىقتار, وتكەنگە سالاۋات ايتىپ, كەلەشەككە امانات تاپسىرا بىلگەن تامىرى تەرەڭ ەلمىز. ادەتتەگىدەي, بۇل تۋىندىدا دا پرەزيدەنتىمىزدىڭ پاراساتى حالىقتىڭ بىرلىگىنە سىزات تۇسىرمەۋ جولىنداعى سارابدال ساياساتىمەن كورىندى. بۇل مايدان قىل سۋىرعانداي نازىك ۇستانىم بارلىق باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋدان دا قيىن. «بايلىق – بايلىق ەمەس, بىرلىك – بايلىق» دەگەن ءسوز بار. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى عاسىرلار توعىسىنداعى تاۋەلسىزدىكتى تۇراقتىلىق پەن كەلىسىم ارقىلى باياندى ەتۋگە ۇمتىلعان ساياساتكەر. بۇل جولدا عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ۇلتتىق بولمىس-ءبىتىمنىڭ الاتىن ورنى زور. ەلباسى – قازاقتىڭ قانشاما عاسىرلار بويى قالىپتاسقان قاسيەتتەرىنىڭ قاجەتتىسىن ەل مۇددەسىنە ۇتىمدى پايدالانا بىلگەن سۇڭعىلا باسشىمىز. ايتالىق, الاپات كەساپاتتار مەن زوبالاڭداردان وتكەن حالىقتىڭ توزىمدىلىگى قانداي بولسا, باۋىرمالدىعى دا سونداي. وسى كەڭ قولتىق قازاقتىڭ جاقسىلىعىن كورگەن ۇلت پەن ۇلىستىڭ وكىلدەرى بۇگىندە ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرۋدە. قازاق مۇنى «كورشى اقىسى – قۇداي اقىسى», «بىرلىك بولسا, تىرلىك بولادى» دەگەن ماقال-ماتەلدەرىمەن ءاردايىم شەگەندەپ وتىرادى. ەلباسى دا كوپشىلىك بىرلىگىن بارىنەن جوعارى قويا بىلگەندىگىمەن ەل كوڭىلىنەن شىعىپ كەلەدى. ماڭگىلىك ەلدى تۇعىرلى ەتۋدىڭ اقيقاتتى العىشارتى – بىرلىك. ۇلى دالا ۇلاعاتى – ۇلت پەن ۇلىستىڭ تاتۋلىعى. ەلباسى ەڭبەگى وسى ويدى تاراتا بىلۋىمەن تارتىمدى. نادەجدا شۋشانيكوۆا, وبلىستىق لينگۆيستيكالىق ورتالىعىنىڭ قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ وقىتۋشىسى, فيلولوگيا ماگيسترى   وسكەمەن