«ايس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ونىمدەرى ءوڭىر نارىعىندا ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن الىپ ۇلگەردى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. قازىرگى ۋاقىتتا وبلىستاعى ءسۇت ونىمدەرى نارىعىنىڭ 60 پايىزى وسى كاسىپورىننىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى. ءبىر كەزدەرى مۇندا وڭدەيتىن سۇتكە زارۋلىكتىڭ بولعانى قازىر ۇمىتىلدى. بۇل ماسەلەنى ءبىرىنشى كەزەكتە شەشۋدى ويلاستىرعان سەرىكتەستىك باسشىلارى وزدەرىنىڭ تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن اشۋدى 2009 جىلى قولعا الدى.
ءسويتىپ, مارتوك اۋدانىنىڭ اۋماعىنان جەر الىپ, فەرما اشتى. «ايس»» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى 2010 جىلى ماۋسىم ايىندا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ اياسىندا گەرمانيا مەن ۆەنگريادان 1100 ءسۇتتى گولشتين-فريز تۇقىمدى سيىر اكەلىپ, تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن ىسكە قوستى. وعان 3,2 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىندى. ونىڭ 85 پايىزى «قازاگروقارجى» اق-قا تيەسىلى دە, قالعان 15 پايىزى كاسىپورىننىڭ ءوز قارجىسى. جوبانى گوللانديالىق «Van der Ploed International BV» كومپانياسى تولىعىمەن جۇزەگە اسىردى. بارلىق قوندىرعىلار گوللانديادان اكەلىندى. «ايس» كومپانياسىنىڭ بىرنەشە قىزمەتكەرى گوللانديالىق فەرمالاردا وقىتىلىپ, تاجىريبەدەن ءوتكەن. بۇل فەرما كاسىپورىندى شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتەن ءبىرشاما قۇتقاردى دەۋگە بولادى.
ءسۇت زاۋىتى 2010 جىلعا دەيىن ءسۇت شيكىزاتىن شارۋا قوجالىقتاردان, جەكە ادامداردان الىپ كەلدى. جازدا قيىندىق جوق, بىراق قىستا ءسۇتتىڭ جوقتىعىنان قينالىپ قالۋشى ەدى. قازىر, شۇكىر, تاۋ-
ارلى-ءسۇت فەرماسى كۇنىنە 30 توننا ءسۇت بەرىپ تۇر. اي سايىن تاعى بەس توننانى بۇرىنعىشا شارۋا قوجالىقتارىنان الادى.
ءبىز سەرىكتەستىكتىڭ تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىندا بولعانىمىزدا مۇندا ىسكەرلىك پەن ىزدەنىستىڭ ءىزىن اڭعاردىق. تەكشەلەي ءۇيىلگەن پىشەن, ارنايى ورىندارعا سالىنعان پىشەندەمە مەن سۇرلەم شارۋاقورلىقتى اڭعارتادى. سيىر قورالارى تاپ-تازا, مالدىڭ جەمشوبى الدىندا, سۋى ءوزى كەلىپ تۇر. بۇدان بەس جىل بۇرىن شەتەلدەن اكەلىنگەن قاشارلار قازىر ءسۇت بۇلاعىن اعىزعان ساۋىن سيىرلارى بولعان. ءۇش-ءتورت رەت بۇزاۋلاعان سيىرلاردىڭ ونىمدىلىگى دە جوعارى. قازىر فەرماداعى ءار سيىردان ورتاشا 29 ليتر ءسۇت ساۋىلادى. سيىرلار كۇنىنە ءتورت رەت ساۋىلادى. ءتىپتى, 60-70 ليتر ءسۇت بەرەتىن چەمپيون سيىرلار دا بار بولىپ شىقتى.
قازىر مۇندا 800 ساۋىن سيىرى ۇستالۋدا. بيىلدىڭ وزىندە ءار ءجۇز سيىردان 87 بۇزاۋ الىنعان. بۇل ءوز سيىر تابىندارىن تولىقتىرۋمەن قاتار, تايىنشالارىن وزگە شارۋاشىلىقتارعا ساتۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. راس, تايىنشالاردىڭ باعاسى ەۋروپادان ءتومەن ەمەس. ونىڭ دا رەتى بار. مالدى جەر-سۋ اسىپ بارىپ, الۋعا شىعىندانبايسىڭ, ىرگەدەن قوراڭا كىرگىزە قوياسىڭ. بۇل مالدى جەتكىزۋ ءۇشىن سەرىكتەستىكتىڭ ءبىراز شىعىندانۋىنا تۋرا كەلگەنى دە راس. جىلىنا 150-200 تايىنشانى وتكىزىپ, پايداسىن كورىپ وتىرعان سەرىكتەستىك بۇل شارۋانى الداعى ۋاقىتتا ارتتىرا تۇسپەك. سوندىقتان دا ءار بۇزاۋدى بالاداي ماپەلەپ باعىپ-كۇتۋ قالىپتاسقان جايت. ساۋىن سيىرلاردىڭ ۇلەسى ارتقان سايىن ساتىلاتىن تايىنشالاردىڭ دا كوبەيە تۇسەتىنى بەلگىلى.
– «سيىردىڭ ءسۇتى تىلىندە» دەمەي مە؟ سول ايتقانداي, ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدا جەمشوبىن راتسيونعا ساي بەرۋ بۇلجىمايتىن قاعيدا. قازىر 850 گەكتارعا جۇگەرى, جوڭىشقا, ارالاس مال ازىعىن, بەدە وسىرەمىز. جەمدىك استىقتى ساتىپ الامىز. مال ازىعىن وڭدەيتىن تسەح جۇمىس ىستەپ تۇر. قورالارىمىز سايلى. مالدارىگەرلىك-زووتەحنيكالىق تالاپتار قاتاڭ ساقتالادى. ءار سيىردىڭ مەملەكەتتىك تىركەۋ قۇجاتى بار. وندا ونىڭ بارلىق دەرەكتەرى تىركەلگەن. وسىنداي جۇيەلى جۇمىستىڭ ارقاسىندا مال اۋرۋى شىعىنى بولعان ەمەس. ءسۇتتىڭ سىناماسىن كۇنىنە ءتورت رەت الامىز. سەبەبى, ءبىزدىڭ ءونىمىمىز تازا جانە ساپالى بولۋى كەرەك, تۇتىنۋشىلار زارداپ شەكپەۋى ءتيىس, – دەيدى تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ارمەن حۋرشۋديان.
تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى مال ازىعىن مولايتۋ ءۇشىن كۇزدىك داقىلدار ەگىستىگىن كەڭەيتۋدى قولعا الدى. سونداي-اق, سۋارمالى القاپتى پايدالانۋعا بەردى. بۇل جىل بويى كوك بالاۋسا جەم-ءشوپتىڭ ۇزىلمەۋىنە نەگىز قالايدى.
فەرمادا بار بولعانى 22 ادام ەڭبەك ەتەدى. ونىڭ التاۋى – ساۋىنشى. ولارعا ەڭبەك ەتۋگە جاقسى جاعداي جاسالعان, دۋش جانە شاعىن اسحانا جۇمىس ىستەيدى. ەڭبەكاقى جوعارى, تۇراقتى بەرىلىپ تۇرادى. سيىرلاردى ساۋ اۆتوماتتاندىرىلعان. قاي سيىر قانشا ءسۇت بەرگەنىن كومپيۋتەر ءوزى ەسەپتەپ شىعارىپ قويادى. سيىرلار دا داعدىلانعان ساۋىن قوندىرعىلارىنا وزدەرى كىرەدى.
– سيىرلاردى ءتورت-بەس بۇزاۋلاعاننان كەيىن قاشارلارمەن الماستىرامىز. سيىرلار شەت ەلدەن اكەلىنگەن ۇرىقپەن قولدان ۇرىقتاندىرىلادى. كارى سيىرلار ەتكە سويىلادى. مەملەكەتتىك قولداۋ دا شارۋانىڭ جۇرۋىنە ىقپال ەتۋدە. ساۋىلعان ءبىر ليتر سۇتكە 25 تەڭگە سۋبسيديا بەرىلەدى. مال ازىعىنا دا سۋبسيديا قاراستىرىلعان. وسىنداي ىنتالاندىرۋدىڭ ءناتيجەسى جىلجارىمدىق مال ازىعىن دايىنداپ الدىق, – دەيدى فەرما مەڭگەرۋشىسى.
تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىنداعى مالدى ءوز ءتولى ەسەبىنەن 1800-2000 ءىرى قاراعا دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن قوسىمشا قورا سالۋ دا ويلاستىرىلۋدا. 240 سيىرعا ارنالعان قورا 2017 جىلى سالىنادى دەپ كۇتىلۋدە. ءسويتىپ, فەرمانى كەڭەيتە بەرۋگە باعىت ۇستالۋدا.
– بۇل فەرما – ءبىزدىڭ ەنشىلەس كاسىپورىنىمىز. «ايس» جشس ءسۇت كومپانياسى 1999 جىلدان باستاپ ءسۇتتى قايتا وڭدەۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا سەرىكتەستىك بازاسىندا 40-تان استام ءسۇت ءوندىرۋشى شارۋاشىلىقتى بىرىكتىرگەن ءسۇت كلاستەرى ۇيىمداستىرىلعان. سونىڭ ىشىندە سەرىكتەستىكتىڭ تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى ەڭ ۇلكەنى بولىپ تابىلادى. «ايس» جشس «فەرمادان باستاپ دۇكەن سورەلەرىنە دەيىنگى» تۇيىقتالعان وندىرىستىك جەلىسى بار, ءسۇتتى ءوندىرىپ, وڭدەيتىن وڭىردەگى جالعىز كاسىپورىن. كومپانيا 60-تان استام ءسۇت ونىمدەرىن شىعارادى. كومپانيانىڭ ءسۇت زاۋىتىن قايتا جاراقتاندىردىق, وعان گەرمانيانىڭ وندىرىستىك قوندىرعىسى قويىلدى. كۇنىنە 50 تونناعا دەيىن ءسۇت ونىمدەرىن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىنگى تاڭدا 35 تونناعا دەيىن ءونىم ءوندىرىپ كەلەمىز. ساۋىن سيىرلار سانىن كوبەيتۋدەگى ماقسات تا سول زاۋىتتىڭ جوبالىق قۋاتىنا شىعۋعا دەگەن تالپىنىس, – دەيدى «ايس»» ءسۇت كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى قۋانىش ەششانوۆ.
قازىر جەكە كاسىپكەرلەر دە ءسۇت وندىرۋگە ىقىلاس تانىتۋدا. وڭىردە شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنان ءسۇت دايىنداۋدى جولعا قويۋعا باعىت ۇستالۋدا. دايىندالاتىن ءسۇت كوبەيسە, «ايس» جشس-ءنىڭ ءسۇت زاۋىتىنىڭ دا تاياۋ ۋاقىتتا جوبالىق قۋاتىنا شىعارىنا سەنىم مول.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى
سۋرەتتى تۇسىرگەن حايرەدەن راۋشانوۆ