ەڭبەك ونىمدىلىگى —وركەندەۋ كەپىلى

ۇدەمەلi يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە وبلىستا جاڭا وندىرىستەردى قۇرۋعا, كاسىپورىنداردى جاڭار­تۋعا جانە تەحنيكالىق قايتا جابدىقتاۋعا باعىتتالعان 103 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولە­مى 933,1 ملرد.تەڭگەنى قۇرايتىن بولسا, وسى باعىتتا پايدا بولعان جاڭا جۇمىس ورىندا­رىنىڭ سانى 12659-عا جەتتى. ال, ءوڭىر بويىن­شا 13 جوبا يندۋستريالاندىرۋ كارتا­سىنا ەنگىزىلدى.          وتكەن جىلى جالپى قۇنى 102,1 ملرد. تەڭگە تۇراتىن 30 جوبا پايدا­لانۋعا بەرىلسە, بيىل تاعى دا وسىنداي مولشەردەگى جوبالاردى ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. الداعى جىلدارى پايدالانۋعا بەرىلەتىن ماڭىزدى ينۆەستيتسيالىق جوبالار­دى ىسكە اسىرۋ بۇگىنگى كۇننەن باستاۋ الۋدا. بارلىق جوبالار مەرزىمىندە, كەستەگە سايكەس ىسكە اسىرىلۋدا. مىسالى, «ونىمدىلىك-2020» باع­دار­لا­ماسىنا توقتالاتىن بولساق, كوپكە بەلگىلى, وبلىستا ەلىمىزدىڭ بارلىق ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ 7,3 پايىزى جيناقتالعان. وبلىس ەلەكتر, جىلۋ ەنەرگياسىن, فەرروقورىتپا, اليۋ­ميني, ساز بالشىق, كومىر ءوندىرۋ جانە جىكسىز قۇبىرلار شىعارۋ بويىنشا الدىڭعى قاتاردا كەلە جاتىر. ءوڭىردىڭ جالپى ونەر­كاسىپ ءوندىرىسى كولەمىنىڭ 85 پايىزىن وسى سالا بويىنشا جۇيە قۇراۋشى 15 كاسىپورىن قامتا­ما­سىز ەتەدى. ۇدەمەلi يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيالىق دامۋ باعدارلاماسى وتكەن جىلى ەنگىزىلگەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ سانىن ەكى ەسە ارتتىرۋعا, ينۆەستيتسيانىڭ ءوسىمىن 3,7 ەسە ۇلعايتۋعا جاقسى مۇمكىندىك بەردى. جاڭا ءوندى­رىس­تەر پايدالانۋعا بەرىلدى, كاسىپورىندار جاڭارتىلدى جانە تەحنيكالىق جاعىنان قايتا جابدىقتالدى. ناتيجەسىندە ونەركاسىپ ءوندىرىسى, ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتا ءتۇستى. بۇگىنگى كۇنى وبلىس كاسىپورىندارىندا ەڭ­بەك ونىمدىلىگى جۇمىسپەن قامتىلعان ءبىر ادام­عا 11,7 ميلليون تەڭگەنى, اگروونەركاسىپ كەشەنىندە 630 مىڭ تەڭگەنى, وندىرىستىك سەكتور­داعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتى­لەرىندە 7,5 ميلليون تەڭگەنى قۇراپ وتىر. وڭىردە وڭدەۋشى سالا جوعارى قارقىنمەن دامۋدا. مىسالى, «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق-تاعى №8 تسەحتا پەش جولىنا جۇرگىزىلگەن قايتا جوندەۋ جانە جاڭارتۋ, ەلەكتروليز زاۋى­تىنىڭ ەكىنشى كەزەگىن ىسكە قوسۋ, «كازەنەر­گوكابەل» اق-تا اليۋميني سوزباسىن ءون­دى­رۋدى ۇيىمداستىرۋ, «كSP Stell» سەرىكتەستىگىندە بولاتتى ۆاكۋمداۋعا ارنالعان قۇرىلعىنى ىسكە قوسۋ, اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتىندا اگلومەراتسيالىق فابريكانى پايدالانۋعا بەرۋ جانە وسى ءوندىرىس ورنىندا قولدانىستاعى ەلەكتر پەشتەرىن جاڭارتۋ ەسەبىنەن ەڭبەك ءونىم­دىلىگى بۇرىن­عى جىلدارعا قاراعاندا,­ ەداۋىر ارتا تۇسكەنى بايقالدى. سونىمەن قاتار,  ەكىباستۇزداعى «بو­گاتىر» كەنىشىنىڭ كومىر تاسىمالدايتىن كولىك سىزباسىن قايتا جوندەۋ جوباسى ىسكە اسىرىلدى. بۇل ۇزدىكسىز كومىر تاسىمالىن قام­تاماسىز ەتتى, ونىڭ وزىندىك قۇنىن قىس­قارت­تى جانە ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا اسەر ەتتى. ودان كەيىن, ەنەرگەتيكالىق سالادا بۇرىن قولدانىستا بولعان قۋاتتاردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسى ءوسىمىن قام­تا­ماسىز ەتۋ جونىندە جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. ءوندىرىستى اقسۋ قالاسىنداعى «ەۋرازيا­لىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق-تا № 2 بلوك قايتا قالپىنا كەلتىرىلۋدە. بۇل  جوبا ستان­سانىڭ جالپى قۋاتتىلىعىن 2100 مۆت-دان 2425 مۆت-عا دەيىن ۇلعايتۋعا, كومىر شىعى­نىن جانە اۋاعا زياندى زاتتاردى شىعارۋدى تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرسە, جوبا ىسكە قو­سىلعاندا ەڭبەك ونىمدىلىگى دە ارتا­دى. بۇدان باسقا, الداعى جىلدارى ەكىباستۇز گرەس-1-دە توقتاپ تۇرعان №3 ەنەرگيا بلوگىن جاڭارتۋ جانە ىسكە قوسۋ جۇمىسى قولعا الىنباق. وسى رەتپەن, قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جانە جاڭا قۋاتتاردى پايدالانۋعا ەنگىزۋ جونىندەگى بار­لىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ الداعى جىل­دارى ەكونوميكانىڭ ونەركاسىپ سەكتورىندا ەڭبەك ونىمدىلىگىن جۇمىسپەن قامتىلعان ءبىر ادامعا 17,6 ميلليون تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەدى. ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدا دايىن مەتالل ونىمدەرىن جانە حيميالىق ونەركاسىپ ونىمدە­رىن, مەتالل ەمەس ونىمدەردى ءوندىرۋ, جيھاز جاساۋ, ماشينەلەر مەن جابدىقتاردى جوندەۋ جانە ورناتۋ ۇلكەن ورىن الادى. بۇگىنگى كۇنى ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتە كاسىپورىن­داردىڭ جا­ڭارتۋ, ىسكە قوسۋ جانە ءوندى­رىستەردىڭ جاڭا تۇرلەرىن يگەرۋ بويىنشا بەلسەندىلىكتىڭ ارت­قانىن اتاپ وتۋگە بولادى. مىسالى, «Kazak­stanProject» سەرىكتەستىگىندە قاعاز ورامالدار مەن مايلىق شىعارۋ ءوندىرىسى ىسكە قوسىلدى, تۇتى­نۋشىلار سۇرانىسى دا بايقا­لادى, ەكىباستۇزداعى «فورمات ماش كومپانيا» سەرىكتەستىگىندە مارگانەتس ەرىتىندىسىن قۇيۋ­دى ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى جوبا ىسكە اسى­رىلسا, وبلىس ورتالىعىنداعى «كازبىت­حيم» وندىرىسىندە سابىن, سۇيىق جۋعىش زاتتار شىعارىلۋدا, ال, «گوفروتارا» سەرىكتەستىگىندە قۋاتتىلىقتى ۇلعايتۋ ارقىلى وندىرىستىك جابدىقتار جاڭارتىلدى. سونىمەن قاتار, ەكونوميكانىڭ اگرارلىق سەكتورى دا بەلسەندى دامۋدا. وتكەن جىلى اۋىل­شارۋاشىلىق سالاسىندا 12 ينۆەس­تيتسيا­لىق جوبا ىسكە اسىرىلدى. ولاردىڭ ىشىندە ەڭ ءىرى جوبا – ۋسپەن اۋدانىنداعى ا. كا­سي­تسىن باسقاراتىن «گاليتسكوە» سەرىكتەستىگىندە 500 مالعا ارنالعان تاۋارلى-ءسۇت فەرما­سى سا­لىندى, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىل­دى. سول سياقتى, «پوبەدا» سەرىكتەستىگىندە ءسۇت فەر­ماسىن جاڭارتۋ جانە سيىر ساۋاتىن ورىندار سالۋ دا كاسىپورىندا ەڭبەك ءونىم­دىلىگىنىڭ ار­تۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. وبلىس ورتا­لى­عىن­داعى «ءسۇت» اق-تا ءسۇتتى قايتا وڭدەۋدى قايتا جابدىقتاۋ ارقىلى ونىمدەر ساپاسى جاق­سارۋ­دا. بۇگىنگى كۇنى ءىرى اۋىلشارۋاشىلىق قۇرى­لىمدار بازاسىندا 6 مال بورداقىلاۋ الاڭ­دارىن سالۋ قولعا الىندى. بۇدان باسقا, وب­لىس ورتالىعىنداعى «رۋبيكوم» سەرىكتەستىگى شوشقا ءوسىرۋ كەشە­نىنىڭ ءوندىرىسىن جاڭارتۋ ءجا­نە كەڭەيتۋ بويىنشا ءىرى جوبا ۇسىنىپ وتىر. بۇل ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ جالپى قۇنى 1,0 ملرد.تەڭگەنى قۇرايدى. ياعني, جوبانى ىسكە اسىرۋ شوشقا ءونىمىن جىلىنا 1,5 مىڭ توننادان 3,5 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتىرۋعا جانە ەكسپورتقا شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ اتالعان سالالا­رىندا ەڭبەك ونىمدىلىگى كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن قوسىمشا مەملەكەتتىك قولداۋ دا قاجەت. كاسىپورىنداردىڭ اينالىم قاراجات­تارىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى جانە دامۋ بانكتەرى مەن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن قارىز رە­سۋرستارىن تارتۋ قيىنشىلىعى باستى ماسەلە بولىپ كەلەدى. بۇل رەتتە «ونىمدىلىك – 2020» باعدارلاماسى وسى ماسەلەلەردى شەشۋ­دىڭ نەگىزگى قۇرالى بولىپ تابىلۋى مۇمكىن. ويتكەنى, باعدارلامادا مەملەكەتتىك قولداۋ­دىڭ وزەكتى باعىتتارى بەلگىلەنگەن. بۇگىنگى كۇنى ءاربىر ماڭىزدى ينۆەستيتسيالىق جوبانى ۇكىمەت تا­را­پىنان دا اتاۋلى تۇردە گرانتتىق قولداۋ قا­جەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. وسىعان بايلانىستى, ءبىز, وسى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ الەۋەت­تى قاتىسۋشىلارىن انىقتاۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدەمىز. بۇگىندە «پاۆلودار ماشينە جاساۋ», «كاۋستيك», «ستالمونتاج», «كازەنەر­گو­كابەل» اكتسيونەرلىك قوعام­دارىنان ءوتىنىش­تەر ءتۇستى. وبلىس ءوندى­رىس­تەردى جاڭعىرتۋدىڭ ايقىن باعدارلاماسى ارقىلى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىن­داعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدى باسىم­دىقتىڭ ءبىرى رەتىندە العا قويىپ وتىر. ءويت­كەنى, ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ءوسۋى ءوڭىردىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمىنە كەپىلدىك بەرەدى. مۇرات وسپانوۆ, پاۆلودار وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى.