ەكولوگيا مەن ەكونوميكا – ەگىز ۇعىمدار

پرەزيدەنتتىككە كانديدات مەلس ەلەۋسىزوۆ الماتىلىقتارمەن كەزدەستى پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر م.­ح.ەلەۋ­سىزوۆ الماتى قالاسىنداعى پۋشكين اتىنداعى №4 گيمنازيادا وقىعان. جا­قىندا ول ءوزى بالالىقتىڭ قىزىقتى ءداۋ­رەنى وتكەن ءبىلىم ورداسىندا الماتى­لىقتارمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. مەلس حامزا ۇلى پاتريوتتىق تاربيەنىڭ ىرگەتاسى مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەندە قالانۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى. ءدال وسى كەزدە وقۋشىنىڭ ومىرگە كوزقاراسى, مىنەزى, باسقا دا بۇكىل قاسيەت-قالىبى قالىپتاسا­دى. سوندىقتان ول ءوزىنىڭ سايلاۋالدى تۇ­عىر­ناماسىندا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا اي­تار­لىقتاي كوڭىل ءبولىپ وتىر. پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر ورتا ءبىلىم الۋ تەگىن كۇيىندە قالۋى ءتيىس, ال جوعارى ءبىلىم ءىشىنارا اقى­لى بولعانى ءجون دەپ سانايدى. بىراق, دەيدى ول, بيۋدجەتتىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ايتارلىقتاي كولەمدە ساقتالۋى قاجەت. – مەن باتىستىق ءبىلىم بەرۋ مودەلىن تۇپكىلىكتى كوشىرىپ الۋ پەرسپەكتيۆاسىنا سەنبەيمىن, – دەدى «تابيعات» ەكولوگيا­لىق وداعىنىڭ توراعاسى. –  قازىرگى قول­دا­نىس­تاعى ءبىلىم بەرۋ ۇلگىسىندە جاقسى تۇس­تار دا از ەمەس. ال اتالعان سالاداعى ساپا­نى جاقسارتۋ ءۇشىن وسى جاۋاپتى قىزمەتتە جۇرگەندەردىڭ ەڭبەكاقىسىن ءبىرشاما كوتەرۋ كەرەك. باستاۋىش مەكتەپ مۇعالىم­دە­رىنەن باستاپ, جوعارى وقۋ ورىندارى­نىڭ وقىتۋشىلارىنا دەيىن. بارلىعىنىڭ دا ساپالى بىلىمنەن باس­تالاتىنى كۇمانسىز, دەپ ساباقتادى ءسوزىن م.ەلەۋسىزوۆ. مۇنى شيكىزات رەسۋرستارى جوق, ەسەسىنە جوعارى تەحنولوگيالار ەنگىزىلگەن مەملەكەتتەر دالەلدەپ بەرىپ وتىر. ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى الەۋەتى جوعالعان عىلىمي مەكتەپتەردى قالپىنا كەلتىرىپ, عىلىمي كادرلاردىڭ ساباقتاس­تى­عىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بۇل ءۇشىن باسىم باعىتتاعى عىلىمداردى بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتىپ, عىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن, ونىڭ ىشىندە تەحنيكالىق عىلىمي مەكەمەلەردى جاراقتاندىرۋدى جاقسارتۋ كەرەك. سونىمەن قاتار, پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر ەلىمىزگە شىن مانىندە جۇمىس ىستەيتىن تەحنوپاركتەردى كوبەيتىپ, اكادەميالىق قالاشىقتار قۇرۋ ۋاقىت تالابى بولىپ تابىلاتىنىنا سەنىمدى. كانديدات ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرى­نىڭ دايىندىق دەڭگەيى ساپاسىن جانە قاي­تا دايارلاۋ ۇدەرىستەرىن جوعارىلاتۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. سەبەبى, پەداگوگ قازىرگى زامانعى ادىستەمەلەردى تولىق مەڭگەرگەن بولۋى ءتيىس. ونىڭ پىكىرىنشە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا اۋىلداعى جانە كەنتتەگى مەكتەپتەر ءۇشىن مۇعالىمدەر دايىنداۋعا ەرەكشە نازار اۋداراتىن ۋاقىت جەتتى. سونداي-اق, ءبىلىم بەرۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق, اقپاراتتىق جانە زاڭنامالىق باعىتتارىن جاقسارتۋ كەشەۋىلدەتۋدى قالامايدى. وسىلاي دەي تۇرعانمەن, م.ەلەۋسىزوۆ­تىڭ نەگىزگى ماقساتى قاراپايىم ادامنىڭ تازا قورشاعان ورتادا ءومىر ءسۇرۋىن قامتا­ماسىز ەتۋگە كۇش-جىگەر جۇمساۋ بولىپ تابىلادى. ونى, سونىمەن قاتار, تابيعي رەسۋرستاردى «جەپ جاتقانىمىز» قيناي­دى. سوندىقتان, دەيدى ول, بۇل ۇدەرىستى مۇمكىندىگىنشە تەزىرەك توقتاتۋ كەرەك. ول ءۇشىن اتالعان سالاعا بايلانىستى كەشەندى شارالار پاكەتى قاجەت. م.ەلەۋسىزوۆ­تىڭ پىكىرىنشە, جۇرتشى­لىق سانا­سىن­دا جانە زاڭنامالىق دەڭ­گەي­دە ەكولو­گيالىق پروبلەمالارعا, سونىمەن قاتار, قور­شاعان ورتاعا شەشىمدى تۇردە ءارى قاعي­دات­تىق تۇرعىدان جاناشىرلىق كوز­قاراس­تى وياتۋ – ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەت. تا­بيعات-اناعا تەك تۇتىنۋ تۇرعىسىنان قاراۋ ەكولوگيالىق زارداپتارعا الىپ كەلىپ قانا قويماي, بۇكىل قوعام دەنساۋلى­عىنا كەرى اسەرىن تيگىزەتىن زارداپتارعا سوقتىراتىنى تالاسسىز. وسى سەبەپتى ازا­ماتتاردىڭ,  ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ اتال­عان كوزقا­راسقا قارسى بەلسەندى ءىس-قيمىلى كەرەك. مەلس حامزا ۇلى وسىلاي دەي كەلىپ, قايتادان بالالىق شاققا ورالدى. ول ەكو­لو­گيالىق ويلاۋ بالا كەزدە قالىپتاسادى دەپ ەسەپتەيدى. ءوزى بولسا تابيعاتقا جانا­شىرلىقپەن قاراۋدى اتاسىنان ۇيرەنىپتى. اتاسى اعاش وتىرعىزىپ, كەيىنگى كەزدەرى جو­عالىپ بارا جاتقان قازاقتىڭ ماقتا­نىش­تارىنىڭ ءبىرى – تازى يتتەرىن ءوسىرۋ­مەن اينالىسقان. بويىنا جاستايىنان دا­رى­عان وسى قاسيەتتى مەلس حامزا ۇلى كۇنى بۇگىنگە دەيىن جالىقپاي, تالماي جال­عاس­تى­رىپ كەلەدى. ياعني, اعاش وتىرعىزۋدان, يت­تەردىڭ جاقسى تۇقىمىن قالىپ­تاس­تىرۋ­دان شارشاعان ەمەس, كەرىسىنشە, تەك رۋحاني قاناعات سەزىمىن الادى. كەزدەسۋ كەزىندە پرەزيدەنتتىكتەن ءۇمىت­كەر جينالعان پەداگوگتار سۇراقتارىنا دا تولىققاندى جاۋاپ بەرۋگە ۇمتىلدى. مۇ­عا­لىمدەردىڭ ەكونوميكاعا قاتىستى سۇراق­تارىنا بايلانىستى جاۋابىندا ول اتال­عان سالانىڭ الەۋمەتتىك باعىتتىلىعى ءمىن­دەتتى تۇردە كورىنىس بەرۋ كەرەكتىگىن اتاپ كورسەتتى. اسا بايلار مەن ەڭ كەدەيلەر اراسىنداعى ولشەم ەڭسەرىلە الادى. ول ءۇشىن ساياسي ەليتانىڭ ساناسىندا ءتۇبىر­لى وزگەرىس ءجۇرۋى ءتيىس, دەدى ول. سونىمەن بىرگە, شەتەلدىك ءوندىرۋشى كومپانيالارمەن كەلىسىم-شارتتار جاساسقان كەزدە, ولاردىڭ بارىنشا مولدىرلىگى قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس. وسى ارادا تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – شەتەلدىك وندىرۋشىلەر قورشاعان ورتا­نىڭ لاستالماۋىنا بارىنشا مۇددەلى بولۋى كەرەك. ول ءۇشىن قورشاعان ورتاعا زيان كەلگەن جاعدايدا ايىپپۇل كولەمىن وعان جول بەرگەن كومپانيالاردىڭ قالتا­سى­نا ايتارلىق­تاي سالماق تۇسەتىندەي ەتىپ, كوتەرۋ قاجەت. سوندا ءونىم ءوندىرۋدى دامىتۋ ەكولوگيالىق جاعىنان قاۋىپسىز بولا تۇسەدى. پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەردىڭ تۇرعىن­دارمەن كەزدەسۋى جالعاسۋدا. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, ءوزى ءۇشىن سايلاۋدا جەڭىسكە جەتۋ سونشالىقتى ماڭىزدى ەمەس. ەسەسىنە سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى ار­قى­لى ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى, قوعا­مى­مىزداعى باسقا دا كوكەيكەستى ماسە­لەلەر­دى تالقىلاۋعا زور مۇمكىندىك بار. وسى ارقىلى سايلاۋشىلار ساناسىندا, اسىرەسە, جاستاردىڭ بويىندا تابيعات-اناعا دەگەن جاناشىرلىق كوزقاراس قالىپتاستىرۋعا بولادى. ماماديار جاقىپ.