اۋىلعا كوڭىل ايرىقشا

جاسامپازدىق جولباسشىسى

«بولاشاقتىڭ ىرگەسىن ءبىر­گە قالايمىز» اتتى بيىل­عى جولداۋداعى مەنىڭ كوڭىلىمە قونعان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – اۋىل شا­رۋاشىلىعىن دامى­تۋ با­عىتىنداعى باستامالار. ءاسى­رە­سە, اۋىل شارۋاشىلى­عىن­­دا­عى ەڭبەك ونىمدىلىگى 2014 جىلعا قاراي ەكى ەسە, ال 2020 جىلعا قاراي ءتورت ەسە وسەتىن بولىپ وتىر. قازاق «مالىم جانىمنىڭ ساداعا­سى, جانىم ارىمنىڭ ساداعاسى» دەگەن. بۇرىن حالقىمىزدىڭ بار­لىق تىرشىلىگى مالمەن تىكەلەي بايلا­نىستى بولعانى انىق. جالپى, مال ءوسىرۋ – قيىن­دىعى مول جۇمىس. جاقسى ءونىم الۋىڭ ءۇشىن مالعا جازدا قۇنار­لى جايىلىم مەن تازا سۋ قاجەت بولسا, قىستا جايلى ورىن, جەتكىلىكتى جەم-ءشوپ كەرەك. بۇگىنگى زامانعى تەحنولوگيانى پايدالا­نىپ, مال بورداقىلاۋ كەشەنىن سال­عانىمىز ءجون. ۆەتەرينار­لىق-سانيتارلىق جاي-كۇيى تا­لاپ­­تارعا سايكەس بولۋى ءتيىس. با­عۋداعى بارلىق مال كوپتەگەن قا­تەرلى اۋرۋلارعا قارسى ەگىلىپ تۇ­رۋى كەرەك. ويتكەنى, مال ءوسىرۋ­شىگە ءۇل­كەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. مالدى وسىرۋمەن قاتار, ساپا­لى ەت ءونىمىن الۋ ءۇشىن ءوندىرىس ورىندارى قاجەت. 2014 جىلعا دەيىنگى مەجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءار وڭىردە جاڭا زاماناۋي تەحنولوگيامەن قامتاماسىز ەتىلگەن, ەلەكتر قۋاتىن از جۇمسايتىن شا­عىن ەت كومبيناتتارى سالى­نۋى كەرەك. ونىڭ ءار ءتۇرلى تو­ڭا­زىت­قىشتارى بولۋى ءتيىس. ءويت­كەنى, ەت ونىمدەرىن توڭازىتقان كۇيدە جىبەرە مە, الدە قاتتى مۇزداتىلعان كۇيىندە جىبەرۋ كەرەك پە, وسى جاعى دا ەسكەرىلەدى. مالدى ءوسىرۋ ءبىر بولەك, ونىڭ ءونىمىن وڭدەۋ جانە بولەك شارۋا. ءوزىم كوكشەتاۋ, كەيىن جامبىل ەت كومبيناتتارىندا ديرەكتور بولىپ ىستەگەندىكتەن, تازا ءونىمدى ساقتاۋ مەن تۇتىنۋشىلارعا ءجى­بەرۋ­دىڭ دە ءبىراز جۇمىستارى بار ەكەنىن بىلەمىن. قازىر الەم بويىنشا قالدىقسىز ءونىم ءون­دى­رۋگە باسا كوڭىل بولىنۋدە. مال­دىڭ ىشەك-قارىنى, ءمۇيىزى مەن تەرىسى, ءجۇنى, سۇيەگى – ءبارى-ءبارى پايداعا اسىرىلۋى كەرەك. مال­دىڭ كەيبىر مۇشەلەرىن فارماتسەۆتيكا سالاسىنا پايدالانا­تى­نى بەلگىلى. ال تەرى بۇيىمدارىن دۇرىس وڭدەي بىلسەك, قانشاما قىمبات باعالى كيىمدەر شىعا­رۋى­مىزعا بولادى. كەڭەس وداعى كەزىندە وزبەك­ستان, تاجىكستان, تۇركىمەن­ستان­عا ءبىر ەت كوم­بيناتى 10 مىڭ تونناعا دەيىن قويدىڭ ەتىن بەرىپ تۇر­دى. سول كەزدەگى ءمۇم­كىن­دىگى­مىز­دى قايتا قال­پى­نا كەلتىرۋىمىزگە بولادى. ال قوي­دى قاي­­­­­دان الا­مىز دەسەك, اۋەلى ءوزى­مىزدە ءتيىمدى جولمەن دا­مى­­تۋى­مىز كەرەك. باياعى زامان­داعى­­داي «50 ميل­ليونعا جەتكىزەمىز!» دەپ ۇران­داماي, ساپالى ءونىم بەرەتىن, جەرگىلىكتى تابيعات­قا بەيىمدەلگەن قويلاردى وسىرسەك, ودان دا كوپ پايدا تاۋىپ, ەل ەكو­نوميكاسىنا ۇلەس قوسۋعا بولادى. كەڭەس وداعى تۇسىندا موڭ­عوليادان مال الدىرتىپ, سەمەي ەت كومبيناتىندا سوياتىن ەدى. وتكەن جىلى موڭعولياعا بارعان ساپارىمدا كوپ جايتكە قانىق بولدىم. ءبىز دە موڭعوليادان ليزينگ ءتاسىلى بويىنشا قوي الدىر­ساق, باعاتىن جايىلىمدار بار. شارۋا قوجالىقتارىنا ون, جيىر­ما, ءتىپتى وتىز مىڭ قويعا دەيىن بەرۋگە بولادى. العان قارىزدى قايتاراتىن مۇمكىندىگى بولادى. ويتكەنى, اكەلگەن قويلار ءبىر-ەكى جىلدا ءوزىن اقتايدى. بابىن تاۋ­ىپ باعا بىلسە, تولدەپ, تەز كو­بەيەدى. قوي ءوسىرىپ جاتقان اۋداندا شاعىن مال سوياتىن, ەتىن ءوڭ­دەيتىن ءوندىرىس ورنىن سالۋ قاجەت. تازا ءونىمىن ورتالىق ازياداعى مەملەكەتتەرگە ەكسپورتقا شىعا­رۋىمىزعا بولادى. جولداۋدا دەنساۋلىق ساقتاۋ سا­لاسىنا باسا كوڭىل ءبولۋدىڭ ار­قا­سىندا قول جەتكىزىلەتىن تابىس­تار تۋرالى دا ايتىلعان. زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن قامتىل­عان كوپتەگەن اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار سالىناتىن بولدى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ۋاقتىلى مەدي­تسينالىق تەكسەرۋگە جانە ەمدەلۋگە قولجەتىمدى بولۋىنا باسا نازار اۋدارىلاتىنى ايتىلدى. بارلىق مەديتسينالىق قۇرىلعىمەن جاب­دىق­تالعان كولىكتەر الىس-الىس اۋىلدارعا بارىپ, تۇرعىندارعا قىزمەت كورسەتۋى جولعا قويىلاتى­نى ءبارىمىزدى دە قۋانتىپ وتىر. حالىقتىڭ جاعدايى جاقسارۋى ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا كاسىپ­كەر­لىكتىڭ دامۋىنا تىكەلەي باي­لانىستى. بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتىق داۋلەتىمىزدىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستەن قۇرا­لاتىنى بەلگىلى. بۇل سالا قازىر ءبىر جۇيەگە كەلدى, سالىق تولەۋ ماسە­لەلەسى دە رەتتەلدى. دەگەنمەن, وسى جەتىستىگىمىزبەن توقتالىپ قال­ماۋى­مىز كەرەك. جولداۋدا ايتىل­عانداي, 2020 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ونىمدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 40 پايىزدى قۇراۋى ءتيىس بولادى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق دامۋ باعدارلاماسىنا ءساي­كەس 152 كاسىپورىن ىسكە قوسىل­دى. سونىڭ ناتيجەسىندە 24 مىڭعا جۋىق قازاقستان ازاماتى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلدى. بۇكىل ەل بويىنشا بار­لىعى 800-گە جۋىق ءارتۇرلى ءوندى­رىس ورنى قۇرىلدى. 2014 جىلعا دەيىن جالپى قۇنى 8,1 ترلن. تەڭگەنى قۇرايتىن 294 ينۆەس­تي­تسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ەلدى دامىتۋداعى اسا اۋقىمدى جۇ­مىس بولماق. وسى 300-گە جۋىق جوبا جۇزەگە اسقاندا, 161 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى جانە 207 مىڭ قۇرىلىس ۋاقىتىنا ەسەپ-تەلگەن جۇمىس ورنى قۇرىلاتى­نى جوسپارلانعان. ادامنىڭ دەنى ساۋ بولۋى ىشكەن سۋى مەن تاماعى, جۇتقان تازا اۋاسىنا تىكەلەي بايلانىستى. ەلدى مەكەندەردى تازا سۋمەن قامتۋ, ەسكىرگەن قۇبىرلاردى جا­ڭارتۋ باعىتىندا كوپتەگەن جۇ­مىستار جاسالاتىن بولدى. بار­لىق وڭىرگە دە ارنايى قارجى ءبولىندى. ءبىر-ەكى جىلدىڭ ىشىندە وسى جۇمىستاردى تولىق اياق­تاۋى­مىز كەرەك. جانە دە ساپالى ورىندالۋى حالىق تاراپىنان دا, «نۇر وتان» پارتياسى تارا­پىنان دا قاتاڭ باقىلاۋعا الىنۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. كەلەشەكتە الەم بويىنشا سۋدىڭ باعاسى بىرنەشە ەسەگە ارتا تۇسەدى. بۇگىنگى تاڭدا وڭتۇستىك وڭىردەگى بىرقاتار وبلىستارى­مىز قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان سۋ الىپ وتىر. كورشى ەل سۋ بەرسە, جەمىس-جيدەك, كوكونىستەرىمىز وسە­دى, بەرمەسە ءبارى قۋراپ قا­لادى. قىرعىزدار جاز ايلارىن­دا وزدە­رىنە دە سۋعا تاپشىلىق بولعان سوڭ, بىزگە جىبەرمەي قويا­دى. سونداي كەزدەرى قىزىلشا كوكونىسىنىڭ كۇيىپ كەتكەن وقيعا­لارى بولدى. ۋاقىت وتە كەلە ولار سۋدىڭ باعاسىن قىمبات­تاتا­تىن بولادى. سوندىقتان كۇزدە, كوكتەمدە اعىپ جاتقان كەزدە سۋدى وزىمىزگە جيناپ الىپ, جازدا ۇنەمدەپ پايدالا­نۋى­مىز قاجەت. سۋ قورىن ساقتاي­تىن بوگەتتەر مەن توعاندار سا­لۋى­­مىز قاجەت. ءسويتىپ, قازاقستان سۋعا تاۋەلدىلىكتەن شىعادى. مىنە, ەل الدىندا اسقارالى اسۋلار بار. جولداۋدا ايقىن­دال­عان مىندەتتەردى ورىنداۋ ءاربىر قازاقستان ازاماتىنىڭ پارىزى دەپ بىلەمىن. وسى ماق­ساتتا بىرلەسە جۇمىس اتقارىپ, ۇيىمداسا بىلسەك, تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزەتىنىنە كامىل سەنەمىن. امانكەلدى مومىشەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.