ءاربىر تىڭ تۋىندى ەرىكسىز ەلەڭ ەتكىزەدى. ول جانە پوەزيا الەمىنىڭ سۇلۋ سازىنان سىزىلىپ جەتكەن اۋەن بولسا دەسەيشى. ىرعاعىنان جان داۋاسى سەزىلەر مە ەكەن؟ وي قاناتتانىپ, كوڭىل كونشىر مە؟ كوركەمدىگى قاي دەڭگەيدە؟ بۇرىنعى سۇرلەۋ شيىرلانباپ پا؟ جاڭالىعى نە؟ قالت باسقانى قايسى؟ وزىندىك ۇنىمەن قازاق وقىرماندارىنىڭ ىستىق ءىلتيپاتىنا بولەنىپ جۇرگەن بەلگىلى اقىن قورعانبەك امانجولدىڭ كەزەكتى «مەشىتتى عالام» جىر جيناعىن قولىمىزعا العاندا, كيمەلەپ كەتكەن ويلار لەگى وسى تەكتەس بولاتىن.
اساۋ وي تەجەلمەسە, تەگەۋرىنىمەن تارپىپ تاستايدى. جوسىقسىز بايبالام جولدى بوگەيدى. الدىمەن سانا سارابىنا سالۋ كەرەك. ول ءۇشىن جۇگىرتىپ وقۋ جەتكىلىكسىز, جۇگىنىپ, جانىپ-سۋىپ, كەيدە كىجىنىپ وقۋ كەرەك. بۇل – ۋاقىت ەنشىسىندەگى شارۋا. ساپ-ساپ كوڭىل, ساباڭا ءتۇس. وسىندايدا قامىتقا يلىكتىرەر ءادىس – كىتاپتىڭ ءون بويىن قىزىقتاپ قاراپ, قۇماردى الدارقاتۋ ەكەن. سويتتىك. ولەڭدەر, پوەمالار مەن باللادالار جيناعى الماتىداعى «الاتاۋ» باسپا-پوليگرافيالىق كورپوراتسياسىنان جارىق كورىپتى. كىتاپتىڭ الماتى وبلىسى اكىمدىگىنىڭ باعدارلاماسى بويىنشا شىعارىلعانى جانە قاداپ كورسەتىلگەن. رۋحاني الەمى اسا باي, ناعىز زيالى جاناشىر, وبلىس باسشىسى س.ءۇمبەتوۆتىڭ ۇلت ءمۇددەسى جولىنداعى وسىناۋ ۇدەرىسى كوڭىل توعايتادى. ءبارى وسىنداي بولار ما ەدى, اكىمنىڭ, دەگىزەدى ەرىكسىز. ءجا, بۇل جول-جونەكەيگى جەلدىرتپە سەزىم جەلپىنىسى عوي...
باستاۋىندا – «ساعىنىش» ولەڭى تۇر. ادامعا ءتان ۇلى سەزىم. قاي قىرىنان جىرلاپتى؟ ساعىنىشسىز ءومىر تۇل ەكەن-اۋ! ساعىنباي قايتىپ جۇرمەكسىڭ. ومىردە مىناۋ – كۇلمەكسىڭ. ساعىنىش تا ءسابيمەن بىرگە تۋادى ەكەن. العىر اقىن جاراتىلىس سىرىن بىلايشا بايىتادى: «ءومىرگە مىنا كەلگەندە, ءورىلىپ مەنىڭ كەۋدەمدە, ورنەگىن سالىپ جانىما, ساعىنىش تۋدى ءبىر دەمدە», – دەۋىنەن ءومىرگە دەگەن ءنارەستەلىك ىڭكارلىكتىڭ تەرەڭ ماعىناسى اشىلادى. ءفاني ەسىگىن جاي اشپاپتى, ساعىنىشپەن اشىپتى. ساعىنىپ كەلگەندى كىم جاتسىنسىن. باۋىرىنا قىسىپتى. ودان ءارى شارانادان دەمىن ارەڭ الىپ جاتىپ: «جازىلعان, ءبالكىم, پەشەنەم: تۋا ءبىر سالا ساعىندىم», – دەپ ساعىنىشپەن مىنا ومىرگە الاقان جايادى. بۇل قىزىلشاقانىڭ تەگىن ەمەستىگى كورىنىپ تۇر. «سايابىر تاپپاس سالتىممەن, ساعىنىپ ولەم – ولسەم دە» – دەۋىندە دە ءومىرگە جاي كەلمەگەنى سەزىلىپ تۇرعان جوق پا؟! مىنە, اقىندىق استارلى وي!
اقىننىڭ ءۇمىتتى ءۇنى, كەيدە بارلىعىپ, كەيدە كۇركىرەگەن جان داۋسى قوعامنىڭ قۇندىلىقتارى مەن قايشىلىقتارىنان سەزىم تەربەلىسىنە ۇزدىكسىز ءتۇسىپ جاتاتىن سەكىلدى. ولەڭ دياپازونى كەڭ. ونىڭ بۇيرا تولقىنىندا ىزا مەن ىرزالىق, قاتىگەزدىك پەن قايىرىمدىلىق, قىنجىلىس پەن قۇمارلىق, ءتىپتى تۇسىنىستىككە يلىكپەيتىن جۇگەنسىزدىك ارپالىسا ويناقشىپ جاتقانىمەن, ءبارىبىر قوعامنىڭ بۇگىنگى احۋالى مەن ىسسى دەمىنە قارىقپاي تۇرا المايدى. مىنە, وسى تۇستا اقىن جولىنىڭ قانشالىقتى اۋىرلىعى سەزىلىپ, يىعىنا ارتىلعان مىڭ باتپان جۇك ودان ارمەن مىسىن باسا تۇسەدى. بىراق ول مىسىن باسقىزعان با! ورتكە ورانعان ءور كەۋدە كورىكشە قۋاتتانىپ كەتەدى. ەگەر اقىندى قىم-قۋىت قوعام تىرشىلىگىنىڭ تىنىس الۋ ءمۇمكىندىگىمەن تەڭەسەك, راسىندا دا, ول وت اۋىزدى ورالىمدىلىعىمەن, وراق ءتىلدى شەشەندىگىمەن ويقاستاپ شىعا كەلەدى. جالىنداعان جىرلارى كوپ سىر ۇققىزادى. جانە جادتا ۇستارلىق نارسە: ەگەر اقىننىڭ تۋعان بەسىگى مەن ءنار العان ورتاسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ءسال ەسكەرمەيتىن بولساق, ونىڭ ويىن تولىق تۇسىنە قويۋىمىز دا ەكىتالاي. بۇل بۇلجىمايتىن زاڭ ەمەس تە شىعار. دەگەنمەن, اقىن دەمى – العاش جۇتقان اۋاسىنا اجىراعىسىز دەگەن ۇعىمدى دا ەسكەرگەن ءجون-اۋ.
وسى رەتتەن كەلگەندە, كىتاپقا اتاۋى تاڭىلعان «مەشىتتى عالام» ولەڭى الۋان استارلى, كۇردەلى دۇنيە. «مەيىرىم عانا مازداعان, مەشىتتى عالام ۇيىمدە», دەپ يماندىلىق تۇنعان ورتاسىن مەڭزەگەندە, اقىن ءوز شەڭبەرىنەن شىعىپ, تۇتاستاي جاھانعا يماندىلىقتىڭ وشپەس نۇرىن سەبەزگىلەگىسى كەلەدى. ءتۇڭىلمەيدى. تەبىرەنىسپەن تەرەڭ مانگە جەتەلەيدى. سول سەبەپتى دە: «مەشىتتى مەنىڭ عالامىم, مەن سەنى قايدان تابامىن؟!» دەپ كوكىرەگىن جالىنعا وراۋى تابيعيلىعىمەن ءتانتى ەتەدى. كوزىن اشىسىمەن ءوز ۇياسى – جۇماعىندا پەرىشتە كوڭىل پاكتىكتى سەزىنە ءوسىپ, ومىرگە كەڭ قۇلاش ۇرعاندا, كەيدە كەلەڭسىزدىگىمەن كەمىرىپ كەتەتىن بۇل الماعايىپ, الاڭعاسارلاۋ زاماننىڭ كۇيىگىنە نالىعان تۇستا: «اينالىپ مەنى تولعانار, ايقاباق جاندار مول ەدى-اۋ. باۋىرعا بۇيرەك جالعانار, باعزىنىڭ جولى سول ەدى-اۋ» – دەپ اڭسايدى سول مەيىرلەنگەن قاباقتى – مەشىتتى عالام مازداعىن. «باۋىرعا بۇيرەك جالعانار» – نەتكەن تاپقىرلىق, ساتتىلىك! جالعىز باۋىر. قوس بۇيرەك. قىسىلتاياڭدا قوساقتالعاننان قىمبات نە بار؟ ماعىناسىنا ۇيدەي ويلار ۇيەلەپ تۇر. اسىلى, عالامنىڭ مەيىرلەنۋى – قوعامنىڭ بەرەكەلەنۋى عوي.
پوەزيانى ءسوز سازى دەسەك, قورعانبەكتىڭ جۇرەگىنەن قۇيىلعان لاعىل جىرلاردىڭ ويلىلىعى مەن ويناقىلىعىندا قۇلاققا جاعىمدى سارىن ەسەدى. جان-دۇنيەنى ەلجىرەتەتىن ەجەلگى مۋزا قۇدىرەتى بار بولمىستى بيلەپ الادى. ءتىپتى قانى تامشىلاعان جارادار جۇرەكتىڭ جالعىز شيپاسى – ماحاببات ءۋىلىن قۇلاق تۇبىنە سىزىلتىپ قويعاندا, ءتاتتى دە ساۋمال ءسوزدەردەن ادام تۇگىلى, تىرشىلىك بىتكەن ءدۇر ەتىپ سەرپىلەر, قۇمارلىققا ماس بولار. ەندەشە, مىنا سىرلى الەمنىڭ جۇمباعىنا بىرگە جۇبانىڭىزشى: «جاپىرىپ شالعىن كوگالىن, ماحاببات توسەك سالعانداي», «شاپاقتاي كەشكى قىزارعان... كولەڭكە – كۇنا ۇزارعان», «قولىمنان كەلە مە دەپ قورقا بەرەم, قوندىرماۋ قاباعىڭا ءبىر مىسقال مۇڭ», «جالپاعىنان جالعاندى باسقان, قۋاتى قايدا كوكتەمنىڭ. قۋانىشىمنىڭ كۇلكىسى قاشقان, كەزەڭگە قالاي جەتكەنمىن؟!» مۇڭ, زار, ساعىنىش استاسا كەلە وي تەربەيدى. ولەڭ – ءسوزدىڭ يشاراسى يىرىمىنە تارتادى... وسىلايشا سەزىمنىڭ دە ءيىن قاندىرۋعا بولادى ەكەن...
«ولەڭدە بەرگەن ۋادەمدى, ومىردە بۇزىپ قويمايىن», – دەپ اقىننىڭ ءوزى ايتپاقشى, ول وسىناۋ شىعارماشىلىق ۇزاق تا ءساتتى جولىندا انتىنا ادالدىق قالپىنان اينىماي كەلە جاتقان بىرەگەي دارىن يەسى. ونىڭ تولعانىسىنان تۋعان ءبىرقاتار پورترەتتىك ولەڭدەر كىتاپتىڭ اجارىن اشىپ, مازمۇنىن بايىتىپ تۇرعانداي. وعان ءدالەلىمىز – «ماعجان مۇڭى» ( م. جۇماباەۆ), «ءساكەنىم – شەرىم» (س. سەيفۋللين), «حاميت تاعى» (ح. ەرعاليەۆ), «ەستاي مىرزاحمەتوۆ», «ماقتاي – مارشال» (م.ساعديەۆ), «قاسيەت قازىعى» (ب.جانعالوۆ) تۋىندىلارى تىڭ ورنەكپەن, شىندىق شىراعىمەن جازىلعان. بۇكپەسىز اقيقات– ايتار ويىنىڭ تامىزىعىنا اينالعان. ادامنان جاسىرعاندى تاريحتان بۇركەمەلەي المايسىز. اقىن بۇل ولەڭدەرىندە نازىك ليريكادان گورى باتىل پافوستى تەگەۋرىندى تەڭەۋلەرىنە ەرىك بەرەدى. ءسويتىپ, قوعام دامۋىنداعى يدەيالار قاقتىعىسىنىڭ بيلىكتىك باسىمدىقتارىنا بۇرىنعىسىنشا يلىگە بەرمەي, تاريح تارازىسىنا ماڭگىلىك تاتىرلىق تابارىك تارتادى. ءسوزىمىزدىڭ دالەلى مىناداي – ماعجانعا قاتىستىسىن الساق: «مەن ماعجاننىڭ مۇڭىمەنەن ۋانام, ماعجان مۇڭى بولعانىنا قۋانام. ماعجان-رۋحپەن كوك ءبورى بوپ قايتادان, تۇرانىمدا كوك تۇرىك بوپ تۋا الام». تاۋەلسىزدىك تاڭى اتپاسا, اقىن ويى وسىنداي بەينەلى, بەدەرلى سوزبەن سۋرەت سالماعان بولار ەدى-اۋ. نەمەسە, «ماعجاندايىن ۇرانشىسى بولماسا, ۇرپاعىنا ايتار ەدى ەل نەسىن», دەپ ۇلى اقىننىڭ باعاسىن اسىرۋى دا قورعانبەكتىڭ ازاماتتىق ءارى ومىرلىك كرەدوسىنا ۇستانىمىنىڭ مىعىمدىعىن ايعاقتايدى.
اششى شىندىق زاپىران قۇستىرادى. امال نەشىك, اقىن جاسقانبايدى. بەزەنگەن ءتىلى بەزگەكتەي قاريدى. تاريح الدىندا بۇلاڭ مىنەزدەن ادا. ويتپەسە: «ارمان ەمەس, تاجالدان, شەر ساكەننىڭ ءولگەنى. سول وكىنىش, سول ارمان – سۇم دۇشپانعا سەنگەنى», – دەپ كەسىپ تۇسەر مە ەدى؟ سويتە تۇرا حالىق پەن اقىن اراسىنا ارااعايىندىق جاساۋدى پارىزىم دەپ بىلگەن قورعانبەك: «... حالقى بىراق پەرزەنتىن, قالدىرار ما قاپادا؟! ءسانىن بەر دەپ ءساكەننىڭ, اينالدى اق باتاعا», دەپ ءبىرتۋار ۇلدىڭ ۇرانشىسىنا اينالىپ كەتەدى. ءبارىبىر شىندىق بەتى – ارشىعان جۇمىرتقاداي عوي... ويعا ەرەسەن كۇش سالىپ قايتەمىز. اقىن ىرقىنا كونەمىز دە...
ابىز اقىن حاميت ەرعاليەۆ كوكشەتاۋعا كەلگەن ءبىر ساپارىندا زەرەندى كولىنىڭ جاعاسىنداعى تابيعات-شەبەر جاساعان تاقتالى تۇيە تاسقا قونجيىپ ءبىر وتىرىپ, دەم السا كەرەك. سودان ول تاس «حاميت تاعى» دەپ اتالىپ كەتىپتى. وكىنىشكە قاراي, بۇگىندە بۇل جايتتان جۇرتتىڭ كوبى بەيحابار. سونى ەسكە سالعىسى كەلگەن اقىن «حاميت تاعى» دەگەن ولەڭىندە: «حاميتتىڭ تاعى – جىر تاعى, كوكشەگە كەلسەڭ كورگەيسىڭ. كەلەشەك جىردىڭ ۇرپاعى, ۇمىتپاي سالەم بەرگەيسىڭ», دەپ زەيىن اۋدارادى. جالپى, دارا تۇلعالاردى ءدارىپتەپ, ەستە قالدىرۋدىڭ دايەكتى مىسالدارى ەلىمىزدە تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى بەرىك ورنىعا باستاعان سىڭايلى. بۇل جاقسى ءۇردىس. كەشەگىنى اسپەتتەۋ كەلەشەكتىڭ شىرايىن شىعارادى. ۇرپاق ساباقتاستىعى ۇراننان كورى ۇرىمتال, ۇلاعاتتى ناقتى ىستەرمەن ۇعىنىقتى بولماق. زەردەگە ىلىككەن زەرلى ناقىش, اسىرەسە, ول پوەزيا تىلىمەن بەدەرلەنسە, رۋحاني مول ولجالى كۇيىندە كەۋدەنىڭ كۇمبىر سىڭعىرىنا اينالماق. وسىنى جەتە سەزىنەتىن اقىن تاريحي تۇلعالارعا قاتىستى جىر توككەندە, قازاق جەرىنىڭ قاسيەتتى اتاۋلارىنىڭ سىرىن اشىپ, كوركەمدىكپەن جادقا قۇيىپ وتىرادى. وسى جيناقتا دا سونداي ىلكىمدىلىك باسىم ەكەن. بۇل, ارينە, كىتاپتىڭ تانىمدىق سالماعىن سىندارلى ەتپەك. ياعني, اقىن ولجاسى.
ءبىر سۇيسىنەرلىگى سول, ق.امانجولدىڭ ءسال ءبىر ەلەۋسىزدەۋ كورىنىستەن وقيعالى وي تۇيىندەپ, وقىرماندارىن كەسەكتى كوركەم دۇنيەمەن تابىسقانداي اسەرگە بولەۋى – تالانت قىرىنىڭ قارىمدىلىق بەلگىسى ىسپەتتى. ءسوزىمىزدىڭ دالەلى – «ايۋ تۋرالى پىكىرتالاس» جانە «زووباقتاعى ايۋلار» دەپ اتالاتىن سيۋجەتتى ەكى ولەڭ. ءتىپتى ەكەۋى دە باللادانىڭ جۇگىن كوتەرىپ تۇر. العاشقىسىندا, جازۋشى اسقار التايدىڭ «اسپەتتەپ بۇلاي جىر قىلعانىڭىز, التايدىڭ ايۋى شىعار, كوكشەدە ايۋ بولىپ پا ەكەن ءوزى؟» – دەپ ءازىل تاستاۋىنان اقىن شامىرقانىپ, شابىتىنا مىنەدى. شىندىق شيىرشىق اتادى. الاشتىڭ تۋىن تىكتەگەن ارىستاردان قالعان قۇت-مەكەندە «كوكشەدە ايۋ جوق دەگەن, كوكەزۋ قايدان شىقتى ەكەن؟» – دەپ ازىلىمەن استارلاپ ويىن جەتكىزۋگە بەكىنگەن اقىن «ابىلاي ورداسىن تىككەندە ايۋىڭ تۇرماق ارىستانىڭ دا ءورىپ جۇرگەن» دەگەن سىڭايدا جەلدىرتىپ الىپ: «جولبارىس جورىتقان جونىمدى, قورسىلداپ دوڭىز باسسا دا, تورۋىل قاپتاپ جولىمدى, باسىمنان دۇشپان اسسا دا...», – دەپ كەڭەستىك ءداۋىردىڭ كەمباعال كەزەڭدەرىنىڭ كەساپاتتارىن مەڭزەي كەلە سوناۋ الماعايىپ زاماننىڭ الىپتارى حان كەنە, بي قاناي, اقان سەرىلەردەن تومەن سىرعىپ, ماعجان, مالىك, ساكەن سەرى, قاسىم, ورالحان, قاليحاندى قۇشاعىنا وراپ, اسقاردى دا قونجىقتان وسكەن ايۋسىڭ دەي كەلە, وعان بىلايشا ناز تاستايدى: «اسقارجان, بىزگە ءبارى ورتاق: التايدىڭ ايۋلارى دا, كوكشەنىڭ كوكجالدارى دا, ارىستار ارماندارى دا...» ءيا, ءبارى ورتاق... سول ورتاق قۇندىلىقتاردى اقپەيىل اقىن قورعانبەك مونشاقتاي ءمولدىرەتىپ, مويىنىڭىزعا القا ەتىپ تاعادى. قانداي اسەم مونشاق, جىلت-جىلت ەتىپ, كوز سۋىرادى. الماستىڭ ءوزىندەي ەكەن, اقىننىڭ سوزىندەي ەكەن. دەمەك, بۇل ولەڭ جاي ەمەس, مازمۇنعا باي ولەڭ ەكەن. جانە دە يدەيالىق تەرەڭدىگىمەن جول نۇسقايتىن سيقىرلى ءسوز ساراسى بوپ شىعىپتى. بارەكەلدى, ابزال اقىن, تابىسىڭمەن!
ەكىنشىسى – «زووباقتاعى ايۋلار» ولەڭى دەدىك قوي. مۇنىڭ سيۋجەتى دە توسىن وقيعاعا قۇرىلعان. ماسكەۋ زووباعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى زەرتتەۋ ماقساتىمەن, ءبىر توپ ايۋدى ەركىندىكتە قورەگىن تاۋىپ, كۇن كورە الار ما ەكەن دەپ, ورمانعا بوساتىپ جىبەرەدى. ولار ءتىپتى اڭقاۋ ەكەن, جابايى قانداستارىنىڭ جەيتىن جەمىس-جيدەگىن تەرىپ تالعاي الماي, باياعى تورداعى ادەتىمەن قوس الاقاندارىن جايىپ, باستارىن يزەكتەتىپ, اۋىزدارىن اشا بەرەدى. تىلىنە ءتاتتى ءۇيىرتكەن ادامداردىڭ قيمىلىنا ابدەن كوندىگىپ كەتكەن عوي. ءوز بەتتەرىنشە ەش امالعا بارمايدى. جۇرت ايۋلار بوساپ كەتىپتى, قىرىپ تاستايدى عوي دەپ, دۇرلىگەدى, جەدەل قارۋلى كۇشتەر شاقىرىلادى. ال اڭقاۋ ايۋلار تىسكە باسار مول جەمىستىڭ ورتاسىندا قوس قولىن جايىپ, دامەتىپ تۇرادى. ارانى ءۇشىن ادامداردى تارپا باس سالىپ, قىزىل-جوسا قان قىلۋ قاپەرلەرىنە دە كىرمەيدى... وسى تۇستا اقىن: «جاپىرىپ, جايپاپ ءدۇلەي كۇش, قايتەر ەك سالسا قىرعىندى. بىلمەيدى كەيبىر كۇنكورگىش, ىزەتتىلىكتى دە بۇل قۇرلى», – دەپ ساناعا ءتۇرلى وي سالادى.
قورعانبەكتىڭ جۇرەگىندە قورىتىلعان جىر قورعاسىنىن كادىمگى بالا كۇنگى بارماعىمىزدىڭ اراسىنا قىسىپ, كوزدەگەنىمىزگە ءدوپ تيگىزەتىن ساقاعا قۇيىپ السا عوي, مەرگەندىكتىڭ كوكەسىن كورسەتەر ەدىك-اۋ. ال مىنا سونداي ساقامىز ويىمىزعا سالماقتى وي قوسۋىمەن دارالانادى. وسىندايدا مىناداي تۇيسىك سانانى شارلايدى. ەگەر اقىن سەزگەندەرىن ەلەستەتىپ, ويىنىڭ دۇرىستىعىن اقىل ەلەگىنەن وتكىزە السا, سودان سوڭ شابىتتان تۋعان سىرلى ويلار سويلەم بوپ ورىلگەنگە دەيىن وي باستاپقى كۇيىندە ساقتالسا, بۇل شىعارما ۇزاق ۋاقىت وقىلاتىن بولادى دەگەن تۇجىرىم بار. ولاي بولماعان جاعدايدا, ولەڭ دەپ ۇسىنعانىمىز اسىل تاستىڭ جەز جۇزىكتەن نەمەسە كومىرمەن ويۋلاعان الماستان ايىرماشىلىعى بولمايتىن سەكىلدى... قورعانبەك پوەزياسىنا وسى تالاپ تۇرعىسىنان قارايتىن بولساق, ونىڭ جۇرەگىنەن جارىپ شىققان جىر دەستەلەرى كوزدىڭ جاۋىن الادى, جۇرەكتىڭ نازىك تە بەرىك قىلىن شەرتەدى. ومىرگە قۇمارلاندىرادى, ىڭكارلىكتى ەسەلەيدى. ماحاببات مۇڭىنىڭ وزىنەن ءتاتتى ءلاززات سورعىزادى. قىسقاسى, ءومىردىڭ قۋانىشى مەن قايعىسىن ءدالمە-ءدال بەزبەندەۋ ارقىلى قاتە باسقاندى تۇزەتەدى, دۇرىس جولداعىنى قۇلشىندىرادى. ءومىر احۋالىنا اقىندىق سەپتەسۋ دەگەن وسى بولار.
وسى ايتقاندارىمىزدىڭ ايعاعى – «شوشالا تاس» باللاداسى. اقىن قيالى عاجايىپ ەرتەگى ىسپەتتى وقيعانى عاشىقتىق پەيىلدىڭ اق تۋىنداي ەتىپ الىپ, ماڭگىلىك جەلبىرەتەدى. اعايىن-تۋىستان پانا تابا المايتىنىن سەزگەن ەكى عاشىق ءبىر تۇندە شالعاي شەپكە زىتا جونەلەدى. قۋعىنشىلار سوڭىنا تۇسەدى. «عاشىقتاردى اق وتاۋ قۇشاعىنا الىپتى, قۇدىرەتتىڭ كۇشىمەن تاس بوپ قاتىپ قالىپتى. قيامەتتەن قۇتقارىپ عاشىقتاردان باتا العان, سودان بەرى اق وتاۋ شوشالا تاس اتالعان», دەپ اقىن رياسىز اق ماحابباتقا پانا بولعان شوشالا تاستىڭ دا ءجۇرەگى ءيىپ, جىبىگەنىن جان كۇيزەلىسىمەن بايان ەتەدى. تازا سۇيىسپەنشىلىككە قاتەر جوق ەكەن! نەمەسە جىر تىلىنە ىلىككەن مىنا وقيعانى الايىقشى. كوركىنىڭ كەمىستىگى ءۇشىن قىزىن اتاستىرۋدان اينىعان بولاشاق قايىن اتاسىنا اكەسىنىڭ ادەيى جىبەرىپ: «نە باۋىزداپ كەل, نە باۋىزدالىپ قال» دەپ بەرگەن الماس پىشاعىن بولاشاق كۇيەۋ: «سالىڭىز ماعان پىشاقتى», – دەپ بۇيىرعاندا, قايىن ەنەسى ەكەۋىن دە رايىنان قايتارىپ, اقىر سوڭىندا قىزىن ايەلدىككە الىپ كەتە بارىپتى. بۇل ءافسانا-قيسسا «شاقانتاي باتىردىڭ قۇدالىعى» دەپ اتالادى. مۇنداعى ءتۇيىنىمىز – اقىن سەزىمىنىڭ اقىل ەلەگىنەن ءساتتى وتكىزىلۋى. ەستىپ, بىلمەگەن قاتال وقيعانى سالقىن سابىرعا جەڭدىرىپ, ۇستەمدىك جىرىن شىنايىلىقپەن ادىپتەي ءبىلۋى ەدى. مىنە, شەبەرلىك سىرىن ادىلدىكتەن ىزدەۋدىڭ اقيقاتى وسىندا جاتىر ەكەن.
قازىرگى قازاق پوەزياسىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ ساناتىنا سەنىممەن قوسۋعا بولاتىن قورعانبەك امانجول ەل تاۋەلسىزدىگى تاقىرىبىن جىرلاۋدا ءوزىندىك قولتاڭباسى بار تالعامپاز اقىن ەكەندىگىن مويىنداتىپ ۇلگەردى. وسى ون توعىز جىل ىشىندە ونىڭ قالامىنان تۋىنداعان شىعارمالاردا تاۋەلسىزدىك شاپاعاتى التىن شۋاق بولىپ توگىلىپ كەلەدى. وڭايدىڭ وڭعاق, قيىننىڭ قىمبات بولاتىنى سەكىلدى, اقىن ۇنەمى تىڭ ىزدەنىسىمەن, جالىقپايتىن جانقيارلىعىمەن, ازاپتى ەڭبەكشىلدىگىمەن قۋانتۋدا. تاۋەلسىزدىك – سان قىرلى تولعانىس, قوزعالىس تەتىگىندەي اسا كۇردەلى تاقىرىپ. ءبىر دەمدە ىستىق سەزىممەن قان قىزدىرىپ, وي ويناتىپ جىرلاي سالۋعا كەلمەس. ءمانى مەن مازمۇنى, ساپاسى مەن سارابدالدىعى ايقىن بەدەرلەنۋى ءۇشىن اقىن ءوز جانىن جەگىدەي جەمەي ءدانەڭە ونبەيدى. ال قورعانبەكتىڭ اقىندىق بولمىسىنان ونداي جانكەشتىلىك مىنەز ابدەن بايقالادى. ەگىلمەي, ەزىلمەي, ەرىنبەي – دانەڭە ونبەيدى. وزىنەن ازاماتتىعى, كوزىنەن اقىلدىلىعى, ءسوزىنەن وقىرماندارىنا قاجەتتىلىگى سەزىلىپ تۇراتىن جاسامپاز اقىننىڭ كەزەكتى اسقارالى شىڭعا شىققانىن كۇتىپ ءجۇرگەنبىز. ەندى سول اسۋعا كوتەرىلگەنىن كورىپ, كوڭىلىمىزدى كونشىتتىك. ءتانتى ەتكەن جىر بيىكتىگى – «قاناي – ابىلاي» پوەماسى ەدى.
بۇل پوەما – وسى كىتاپتىڭ التىن قازىعى ىسپەتتى. ەپيگرافقا الىنعان ماعجاننىڭ: «تۋ باستا ابىلايدى حان كوتەرگەن, قامقورى قاراۋىلدىڭ شەشەن قاناي», – دەگەن وتكىر دە شىنشىل ءسوزى ءجۇرەككە قاشاپ جازىلعانداي ەكەن. قاناي – تاريحي تۇلعا. ءى.ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەر» تريلوگياسىنىڭ «جانتالاس» رومانىندا قىتاي اسكەرىمەن شايقاستىڭ ءبىر ءساتى بىلايشا سۋرەتتەلگەن. «ابىلاي تۇرعان قىزەمشەك بيىك شوقىنىڭ باسىنان كوز جەتەتىن ادىر-قىرقا بەتتەرى تەگىس كورىنەدى. ونىڭ قاسىندا قازىر ءتورت-اق ادام بار: قاناي, بەكبولات, تاتىقارا جانە سىرىمبەت باتىر. وزگە باتىرلاردىڭ ءبارى دە مايدان دالاسىندا...» ەندى قورعانبەكتىڭ: «حالقىنا تۋعىزباققا كۇن مەن ايىن, كوتەرىپ اق كيىزگە ابىلايىن, الاشقا التىن زامان ورناتىسقان, داريعا, ۇمىتسىن كىم بي قانايىن!؟» – دەپ قورعاسىنداي سالماقتى ويىنان ۇتىرىلعان دەرەككە قانىققاندا, قاناي بابانىڭ تاريحي ميسسياسى ودان ارمەن تۇعىرلانىپ, اسقاقتاي تۇسەدى. حالىق نە ايتسا دا ءدوپ ايتادى. اقىن دانەكەرلىگىنەن مىنانى بىلەمىز: «قالىڭ قول جەر قايىسىپ دابىلداعان, جاقىن-اۋ ءدۇبىرلەتكەن سارىن ماعان. ماڭگىلىك بەسىكتە دە قاناي-ابىلاي, داريعا, قاتار جاتىپ دامىلداعان». ءيا, ەكى الىپتىڭ دا مۇردەسى تۇركىستاندا جەرلەنگەن. پوەمانىڭ: «اسۋدا الماعايىپ قورعالاماي, الاشىم, اسا بەرگەي العا قاراي. اسقارعا ابىلايدى ورلەتكەندەي, قامكوڭىل قازاعىڭدى قولدا, قاناي!» دەپ ءور داۋىسپەن شيرىعا ءتۇيىندەلۋى ءبۇگىنگى ازاتتىقتىڭ تاعدىرىنا مىعىم بولۋدى ءار جۇرەككە ۇعىندىرا جەتكىزگەندەي مە! مىنە, ۇزدىك تۋىندىنىڭ تۋرا دا توتە ءمانى وسىلايشا ۇلتشىل ۇلاندى سەلت ەتكىزىپ, ۇيقىسىنان وياتارلىقتاي جويقىن لەپپەن ءورىلىپتى. ءيا, تاۋەلسىزدىك جاننان قىمبات! ونى جاقىنداتقاندار اردان قىمبات! سونى كوركەم سوزبەن, سيقىرلى سازبەن مۇسىندەي بىلگەن اقىننىڭ اقىلى سۇلۋ-سىمبات! بۇل پوەمانىڭ ومىرشەڭدىگى دە وسىنداي قاسيەتتەرىمەن دارالانىپ تۇرماق. اتالمىش پوەمانى قازاق پوەزياسىنا قوسىلعان سۇبەلى ۇلەس دەپ باعالاۋعا ابدەن بولماق.
... تالانت سان قىرىمەن تامساندىرادى. قورعانبەك تالانتى دا سونداي دارالىعىمەن سۇيسىنتەدى. ونىڭ «زەرەندى قاراعايلارى», «ءبىرالى-داستان», «سابات» جىر كىتاپتارى وقىرمان ءجۇرەگىن باۋراعان كەلىستى دۇنيەلەر. سونداي-اق «عيبرات پەن زۇلمات», «ءبىرجان بۇرمالارى» جيناقتارىنا توپتالعان تولعامدار ونىڭ دەرەكتى, كوركەم پروزاداعى شالىمدى قادامىنا كۋالىك ەتكەندەي. ال اۋدارما سالاسىنداعى ىزدەنىستەرى مەن ناتيجەلەرى ءوز الدىنا اڭگىمە ارقاۋى بولارلىق. بەساسپاپ دارىننىڭ دارا باعىتى ەلەڭدەتىپ, قىزىقتىرا تۇسەدى.
«اقىن ورنى – قالامى قانداي بيىككە كوتەرىپ شىعارسا, سول جەردە. ونداي ورىن اسىرەسە, بيىكتە كوپ», دەگەن ەكەن ع. ءمۇسىرەپوۆ. سونداي كوپ ورىنعا ءبارى ەمەس, بىرەگەيلەر عانا كوتەرىلىپ جايعاساتىنى ءومىردەن تاعى بەلگىلى جايت. كەز كەلگەنى شىرقاۋعا قاناتى تالماي جەتىپ, قوناقتاي المايدى عوي. بۇل رەتتە قورعانبەكتىڭ ءالدى دە الەۋەتتى قوس قاناتىنا سەنەمىز... «ولەڭىمدەگى ءورتىمدى, ءوشىرىپ, ءسىرا, المايىن», – دەپ ءوزى كيەلى مۋزانىڭ الدىندا سەرتتەسكەن ول, «ءومىرىم ورگە ءورمەلەر, ولەڭىم بولار ومىردەي», – دەپ ءۇمىت ەتەدى. جاراتىلىسىنان جالعىز اقىنعا جاقتاس كىم؟ ارينە, حالىق. ەندەشە, كوپ قولداۋى – قاناعاتتى ءىستىڭ تولعاۋى دەسەك, قورعانبەكتىڭ جىر-شابىتىنا توياتتاي بەرەرمىز, ءالى!
قايسار ءالىم.