حالقىن ەڭ ۇلكەن بايلىعىنا بالايتىن وڭتۇستىكتەگى وبلىستىق كلينيكالىق بالالار اۋرۋحاناسى جاڭادان سالىنعان, جالپى اۋماعى 10 گەكتار جەردى الىپ جاتقان, مەديتسينالىق قوندىرعىلارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا نەگىزدەگەن جاڭا اۋرۋحاناعا كوشىپ جاتىر قۇنى 5 ملرد. 743,8 ملن. تەڭگە تۇراتىن مۇنداي كلينيكا ازىرگە باسقا وبلىستاردا جوق دەلىنەدى. سونىمەن قاتار, جاڭا, ساۋلەتتى پەرزەنتحانا ءۇيى دە پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇل ءۇلكەن جاڭالىقتارعا وبلىس حالقى قۋانۋلى.
سوڭعى ءۇش جىلدا وبلىس بويىنشا جىل سايىن 70 مىڭ ءسابي دۇنيەگە كەلەدى. بۇل ەلىمىزدىڭ ءاربىر ءتورتىنشى تۇرعىنى. سالىستىرىپ كورەيىك. ماسەلەن, الماتى وبلىسىندا – 36235, شىعىس قازاقستاندا – 23646, قوستاناي وبلىسىندا – 12314, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا – 8526 بالا ىڭگالاپ دۇنيە ەسىگىن اشادى ەكەن.
مەملەكەتىمىزدى ادام بايلىعىمەن ەسەلەپ, دەموگرافيالىق احۋالىن جاقسارتىپ وتىرعان ءوڭتۇستىكتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى كەشەگى دەيىن بورازداعا مۇرنىن تەسىپ مۇرىندىق سالعان كارى وگىزدەي شىقپا جانىم شىقپامەن كەلە جاتقان. وسى احۋالدى جاقسارتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكا تۇرعاي كەشەگى دوستاستىق ەلدەرىندە بالاماسى جوق قان ورتالىعى مەن مەديتسينالىق قۇرال جابدىقتاردى زالالسىزداندىرۋ, زامان تالابىنا ساي اۋرۋحانالار سالىندى.
ودان بەرى ءبىرتالاي ۋاقىت ءوتتى. اتىشۋلى ۆيچ وقيعاسىمەن رەسپۋبليكانىڭ تۇڭدىگىن جەلپىلدەتكەن وڭتۇستىكتىڭ دەنساۋلىعىنىڭ بەتى بەرى قارادى. بۇرىندارى وبلىستا انا, نارەستە, قۇرت اۋرۋلارى جانە جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى بويىنشا ءولىم-ءجىتىم كوپ ەدى. وبلىستىق بالالار كلينيكاسى اۋرۋحاناسى مەن پەرزەنتحانا ءۇيى پايدالانۋعا بەرىلۋ قارساڭىندا وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جۇماعالي قازىباي ۇلى يسمايلوۆقا جولىعىپ, كوڭىلىمىزدەگى ساۋالدارعا جاۋاپ العانبىز.
– دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ەڭ ۇلكەن كورسەتكىشى – ادام ءومىرىن ساقتاۋ. ونىڭ ىشىنە ارينە, انا مەن بالا ءولىمىن ازايتۋ كىرەدى دەسەك, وسى باعىتتا تياناقتى جۇمىس جاسادىق, – دەدى جۇماعالي قازىباي ۇلى. – اتاپ ايتساق, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا انا مەن بالا ءولىمىن ءتومەندەتۋ ماقساتىمەن وبلىس اكىمدىگىنىڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ تىكەلەي جەتەكشىلىگىمەن ءجۇيەلى وزگەرىستەر ورىن الدى:
– 3 پەريناتالدىق ورتالىق قىزمەت ەتەدى;
– وبلىستا رەسپۋبليكامىز بويىنشا العاش رەت نەوناتالدى قۇراماسى بار پەريناتالدىق كومەكتىڭ اۋماقتاندىرىلۋى ەندىرىلدى;
– كەڭەس بەرۋ-كولىك قىزمەتى ۇيىمداستىرىلدى;
– وزات تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ باعىتىندا يۋنيسەف, يۋنفپا سەكىلدى حالىقارالىق ۇيىمدارىمەن ارىپتەستىك جۇمىس جۇرگىزىلۋدە;
– 4 ترەنينگ-ورتالىق قۇرىلدى. (ونىڭ ۇشەۋى پەريناتالدىق ورتالىق جانىندا, بىرەۋى وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ جانىندا ورنالاسقان);
– ونكولوگيالىق اۋرۋلار ديسپانسەرى جانىندا وپەراتيۆتى گينەكولوگيا بويىنشا ترەنينگ-ورتالىق جۇمىس ىستەي باستادى;
– مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردى جۇمىس ورىندارىندا وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ ماقساتىمەن وبلىسقا رەسپۋبليكالىق ورتالىقتاردان, سونىمەن قاتار الىس جانە جاقىن شەتەلدەن جەتەكشى ماماندار شاقىرىلدى;
– بوسانۋعا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا ءتيىمدى پەريناتالدىق تەحنولوگيالار جانە يۆبدۆ جانە ردرۆ حالىقارالىق باعدارلامالارى ەندىرىلگەن.
جۇزەگە اسقان ءىس-شارالار ءناتيجەسىندە, 2010 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا انا ءولىمىنىڭ كورسەتكىشى 100 مىڭ ءتىرى تۋىلعاندارعا قاتىستى 26,4-كە دەيىن ءتومەندەدى. بۇل – 28 پايىز. وسى ونجىلدىقتاعى ەڭ تومەن كورسەتكىش. رەسپۋبليكانىڭ باسقا ايماقتارىمەن سالىستىرعاندا, وڭتۇستىك 5-ساناتتى ورىندى يەمدەنىپ وتىر. ءسابي ءولىمىنىڭ كورسەتكىشى 1000 ءتىرى تۋىلعاندارعا قاتىستى 19,4-ءتى قۇرادى. 2009 جىلى بۇل كورسەتكىش 20,7 بولاتىن, ياعني 7 پايىزعا تومەندەگەن. وبلىستار اراسىندا وڭتۇستىك قازاقستان ءۇشىنشى ورىندا كەلەدى.
وپەراتسيادان كەيىنگى ءسابي ءولىمىنىڭ كورسەتكىشى 1,5 ەسە, ياعني 46 پايىزدان 30 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. بالالار حيرۋرگتەرىنىڭ, انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگتارىنىڭ, مەيىربيكەلەردىڭ بريگاداسى ليتۆانىڭ, يزرايلدىڭ, رەسەيدىڭ (سانكت-پەتەربۋرگ) جەتەكشى كلينيكالارىندا وقىتۋدان ءوتتى.
وبلىستىڭ باس دارىگەرى جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنا بايلانىستى جاسالعان جۇمىستاردى تومەندەگىنشە جىلىكتەدى:
– اشىق جۇرەككە 306 وپەراتسيا ءجۇرگىزىلىپ, پولشا كارديولوگتارىنىڭ قاتىسۋىمەن تۋا بىتكەن جۇرەك اقاۋلارى انىقتالىپ, بالالارعا حيرۋرگيالىق وپەراتسيالار جاسالدى;
– 2010 جىلى العاش رەت ەكى كامەرالى ەلەكتروكارديوىنتالاندىرعىشتارىنىڭ يمپلانتاتسياسى جۇرگىزىلىپ, ينتراوپەراتسيالىق تەلەمەديتسينا وتكىزىلدى; 2003 جىلدان بەرى «مەيىرىمدى جۇرەك» اشىق قوعامى قىزمەت ەتەدى.
2010 جىلداعى تۋبەركۋلەز اۋرۋلارى بويىنشا ەپيدەميولوگيالىق جاعداي 2005 جىلمەن سالىستىرعاندا, تۇراقتانۋ تەندەنتسياسىنا يە. اۋرۋعا شالدىعۋ كورسەتكىشى 24,4%-عا ءتومەندەدى, ياعني 100 مىڭ تۇرعىنعا قاتىستى 74,4%-دى قۇراپ وتىر. بۇل كورسەتكىش 2005 جىلى 98,4 % بولاتىن. ءولىم 36,4%-عا تومەندەدى.
رەسپۋبليكالىق تۋبەركۋلەز پروبلەمالارىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعىن تارتۋمەن تۋبەركۋلەز قىزمەتىن تۇتاسىمەن قايتا قۇرۋ شارالارى ءجۇرگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا: ناۋقاستار ءتۇسىمىن تۋبەركۋلەزگە قارسى ۇيىمداردا ءبولۋ; وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارى مەن قالالارىندا باكتەريوسكوپيالىق زەرتحانالار قۇرىلدى. باكتەك ادىسىمەن ەكسپرەسس-دياگنوستيكا جاساۋ جۇمىسى جۇيەگە كەلتىرىلدى: الدىن الا انىقتاۋ ءىسى جاقساردى (فليۋوروگرافيا, باكتەريوسكوپيا, 1 جانە 2 قاتارداعى پرەپاراتتارعا سەزىمتالدىقتى باكتەريوسكوپيالىق انىقتاۋ); ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا كۇشەيتىلدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن وبلىستاعى تۋبەركۋلەزگە قارسى ۇيىمدارعا ستاتسيونارلىق كوپفۋنكتسيونالدى دياگنوستيكالىق رەنتگەن اپپاراتىنىڭ 9 داناسى ساتىپ الىندى; كۋيس جۇيەسىمەن ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ارەكەتتەسۋ جوسپارى ءتۇزىلىپ, قول قويىلدى. بۇل جوسپار سوتتالعان, جازا تارتۋ ورىندارىنان بوساتىلعان ناۋقاستاردى, ەمدەۋدى تالاپ ەتەتىندەردى ىلەستىرىپ ءجۇرۋدى, «قولدان قولعا» تاپسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس.
وبلىستىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى باسقا سالالار بويىنشا دا وسىنداي جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتادى. بىرىندە كورسەتكىش جوعارى, بىرىندە ورتا. كوڭىلگە تۇيگەنىمىز, تومەندەۋ جوق. بۇل – وبلىستىڭ مەديتسيناسى اۋزىمەن قۇس تىستەپ تۇر دەۋگە كەلمەگەنىمەن, جۇمىس جاسالىپ جاتقانىن بايقاتادى.
جوعارىدا باياندالعان دەرەكتەر اۋادان الىنعان جوق. وبلىستا جاسالعان جۇمىستاردىڭ جەمىسى, وبلىس مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ماڭدايتەرىنىڭ وتەۋى, كاسىبي ءبىلىكتىلىكتىڭ قايتارىمى. وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى جۇماعالي يسمايلوۆ باستاعان ۇجىمنىڭ جۇمىستى دۇرىس جۇيەگە قويا العاندىعىنىڭ دالەلى.
جۇماعالي قازىباي ۇلى – جاڭاشىل عالىم. رەسپۋبليكانىڭ, وبلىستىڭ شەڭبەرىندە قالىپ, قازانىندا قايناۋ جىلدار وتە جەمىسىن بەرگەنىمەن, كوپ ۋاقىتتى جەپ قويادى. ونىڭ ۇستىنە شەتەلگە ماماندار جىبەرىپ وقىتۋ ۇنەمى پراكتيكامەن ۇشتاسپاعاننان كەيىن كۇتكەن ناتيجەگە جەتكىزە بەرمەيدى.
وبلىس مەديتسيناسىنا سەرپىندى قادامدى ءوزى ىزدەگەن. تاپتى. ليتۆادان. كسرو قۇرساۋىنان بوساعان مەزەتتە-اق 1991 جىلى مەديتسينانىڭ حالىقارالىق ستاندارتىنا ءوتىپ كەتكەن ليتۆالىق اعايىندار قازاقستاندى قويىپ, الىپ رەسەيدىڭ ءوزىنىڭ الدىن وراپ كەتىپتى. مەديتسينالىق كوپ كورسەتكىشتەر بويىنشا. جۇماعالي قازىباي ۇلى نەگە ليتۆا مەديتسيناسىنا تاڭداۋ جاساعانىن بىلايشا ءتۇسىندىرگەن. بىرىنشىدەن, ەكى مەملەكەت تە كسرو-نىڭ شەكپەنىنەن شىقتى. ياعني, كورگەنى, بىلگەنى ءبىر جۇيە بولعان.
ەكىنشىدەن, ليتۆالىقتار ەۆروستاندارتقا 1991 جىلى كىرىپ, حالىقارالىق جەتىستىكتەردىڭ ءدامىن الدىمەن تاتتى. ولاردىڭ دارىگەرلەرى ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كەز كەلگەن كلينيكالارىنا بوگەتسىز الىنادى. ءۇشىنشىدەن, تىلدىك قيىندىق جوق. وزگە ەلدىڭ دارىگەرلەرىمەن نەمىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە سويلەسىپ, ءدارىس الۋعا قازاقستاندىق ءدارىگەرلەردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ ءتىلى سىنا بەرمەيدى. ال كاۋناس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كلينيكاسىنىڭ پروفەسورلار قاۋىمىمەن ورىس تىلىندە ەركىن شۇيىركەلەسىپ, پراكتيكالىق ساباق الۋعا ابدەن بولادى.
كاۋناس دارىگەرلەرى وڭتۇستىككە اراعا اي سالىپ ەكى بريگادامەن ەكى رەت كەلگەن. ءتۇرلى دەرتتەر بويىنشا وپەراتسيا جاسادى, جاڭا تۋعان سابيلەردى سىرقاتقا ۇرىندىرماۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن ءىس بارىسىندا كورسەتتى.
ەۋروپا ەلدەرىندە ۇلكەن بەدەلگە يە پروفەسسورلار رۋتا ناريماۋسكەنە مەن ۆاريمتاس باراۋسكاستار ماستەر-كلاسس وتكىزدى.
جۇماعالي قازىباي ۇلى دا ارنايى شاقىرتۋمەن كاۋناس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كلينيكاسىندا وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسقان. ءسويتىپ, ەكى تاراپ ءۇش جىلعا مەموراندۋمعا قول قويدى. ياعني, كاۋناس كلينيكاسىنىڭ بىلىكتى ءدارىگەرلەرى ءوڭتۇستىككە ءوز قوندىرعى, قۇرالدارىمەن كەلىپ, وتا جاساپ, وبلىستىڭ دارىگەرلەرىن مەديتسيناداعى وزىق ادىستەرگە ۇيرەتۋگە مىندەتتەندى.
ال, وبلىس دارىگەرلەرى ءوز كەزەگىندە كاۋناس كلينيكاسىندا ءوندىرىستىك پراكتيكادان وتەدى, ساباق الادى. وسى پروتسەستىڭ ۇزدىكسىز وتەتىندىگىن ەسكەرسەڭىز, بۇل شەتەلدە 15-20 دارىگەردى قىرۋار قارجىمەن ءدارىس تىڭداپ قايتۋعا جىبەرۋ ەمەس, وبلىستىڭ جوعارى ءجانە ورتا بۋىن ءدارىگەرلەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگىنە ەۆروستاندارت بيىگىندە بىلىكتىلىك دەڭگەيىن كوتەرۋ بولماق.
وڭتۇستىك پەن ليتۆانىڭ ۇقساس جەرى ەكەۋىندە دە حالىق سانى شامالاس. مىڭ سابيگە شاققاندا بالا ءولىمى ءتورت ەسە ءتومەن بالتىق جاعالاۋىنداعى ەلدەن ءۇيرەنەر جايتتار كوپ. وبلىس اكىمىنىڭ رۇقساتىمەن وڭتۇستىكتىڭ 20 باس ءدارىگەرى ليتۆادا بولىپ, مەنەدجەرلىككە وقىپ قايتتى. ونداعى ارىپتەستەرىنىڭ جۇمىس پراكتيكاسىن كوردى. از ولجا بولماسا كەرەك.
كاۋناستا بالالار پەدياترياسى, كارديو-حيرۋرگيا سياقتى ورتالىقتاردى ارالاپ ءجۇرگەندە ءوڭتۇستىكتىڭ باس ءدارىگەرى جاساندى ءجۇرەكپەن قولارباسىن زىرىلداتىپ ايداپ ءجۇرگەن سىرقاتتى كورىپ تاڭ قالىپتى. دونور كۇتىپ جۇرگەنگە ۇقسايدى. بىزگە تاڭ بولعانىمەن, ولارعا ۇيرەنشىكتى جاعداي. وزىق مەديتسينانىڭ جەمىسى.
ونداي بولماق قايدا دەپ ايتۋعا بولماس. ەۋروپانىڭ ءتالىمىن العان كاۋناس كلينيكاسى ءوڭتۇستىككە ءدارىس بەرسە, كورشى وبلىستار مۇنداعى كادرلارعا قازىردەن قۇدا ءتۇسىپ جاتىر.
جۇماعالي قازىباي ۇلى ءبىلىم بەرۋدى جۇيەلەندىرۋ ءۇشىن شىمكەنتتە جىل سايىن حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋگە دايارلىق جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەدى. مىقتى ساناتتاعى پروفەسسورلار كەلەدى. اپتالاپ ماستەر-كلاستار وتكىزەدى. ترەنينگ ورتالىقتارىمەن جۇمىس جاسايدى. ءجۇزدەگەن ءدارىگەرلەر بىلىكتىلىگىن كوتەرەدى.
مىنە, بۇل جۇمىس. وبلىستىڭ باس ءدارىگەرى وسى جۇمىستاردى ۇيلەستىرۋدە وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ كوپ كومەك كورسەتىپ وتىرعانىن ايتقان.
ءيا, ءبىزدى قۋانتقانى كوپ جىلدان بەرى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى سىن كوتەرمەي, سوڭىنان جەل ءسوز ىلەسىپ جۇرەتىن وڭتۇستىك مەديتسيناسىنىڭ كوشى تۇزەلگەندىگى. ەل ءۇشىن ەڭ باستىسى دا وسى.
باقتيار تايجان, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.