ۋران ساقتاۋ قاۋىپسىزدىگى قامتاماسىز ەتىلەدى

كەشە ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى بولدى. كۇن تارتىبىنە سايكەس قارالعان ماسەلەلەردىڭ ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىك (ماگاتە) اراسىنداعى قازاقستاندا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى دەپۋتاتتاردىڭ نازارىن وزىنە كوپ اۋدارىپ, ۇزاق تالقىلاندى. زاڭ جوباسى تۋرالى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ بايانداما جاسادى. تومەن بايىتىلعان ۋران بانكى (تبۋب) ماگاتە-گە مۇشە ەلدەرىنىڭ اتوم ستانسالارىنا يادرولىق وتىندى كەپىل­دى تۇردە جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اگەنتتىكتىڭ قولداۋىمەن قويما رەتىن­دە قۇرىلادى. ول ماگاتە-گە مۇشە ەل­دەردىڭ بىرىنە ورنالاسادى. اگەنتتىك ونداي ەلگە تومەندەگىدەي تالاپتار قويادى: يادروسىز مارتەبەگە يە بولۋى كەرەك; ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدارى بولۋى شارت; ماگاتە-ءنىڭ سەنىمىنە جانە ەكسپورتتىق باقىلاۋدىڭ جۇيەسىنە يە بولۋى كەرەك; قازاقستان وسى تالاپتاردىڭ ۇدەسىنەن تابىلعان. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ جوعارى بايىتىلعان ۋراندى بەيبىت ماق­ساتتارعا قولدانىلاتىن تومەنگى بايى­تىلعان ۋران تۇرىنە قايتا وڭدەي الاتىن تاجىريبەسى بار. 2009 جىلى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ قازاقستان ءوز اۋماعىندا وسىن­داي بانكتى ورنالاستىرۋ مۇمكىندىگى بار ەكەنىن مالىمدەگەن. بانكتى ورنالاس­تى­رۋ ءۇشىن ەكى الاڭ ۇسىنىلعان. ولار وس­كەمەن قالاسىندا ورنالاسقان ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتى جانە بۇرىنعى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى. وسىلاردىڭ ىشىنەن ماگاتە-ءنىڭ ما­ماندارى ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىن تاڭ­داپ­تى. 65 جىلدىق وندىرىستىك تاريحى بار بۇل كا­سىپورىن 45 جىلدان بەرى وسىنداي ما­تە­ريالدارمەن دە جۇمىس ىستەيدى ەكەن. تبۋب تىكەلەي ماگاتە-ءنىڭ يەلىگىندە جانە ونىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا بولاتىن كورىنەدى. اكەلىنەتىن ۋراننىڭ كولەمى 90 توننا, ولار 60 تسيليندردە ساقتالادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ودان الەمدىك نارىقتا داعدارىس تۋىنداعان كەزدە عانا تومەن بايىتىلعان ۋران الىنادى. قورىتىندى سوزىندە ق.بوزىمباەۆ تبۋب-تىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ورنالاستىرىلۋى – ەلىمىزدىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجىمىنە قوسىلعان اسا ماڭىزدى ۇلەس ەكە­نىن اتاپ ءوتتى. سۇراق بەرۋ ءراسىمى باستالعاندا العاشقى ءسوزدى دەپۋتات سەرىك سەيدۋمانوۆ الىپ, تبۋب-تىڭ كەلۋى قازاقستان بيۋدجەتىنە قو­سىمشا جۇكتەمە ەمەس پە, سونىمەن قاتار, باسقا ەلدەردە تبۋب بار ما دەپ سۇرا­دى. مينيستر تبۋب-تىڭ بارلىق شىعىن­دارى ماگاتە-ءنىڭ موينىندا ەكەنىن ايتتى. ال ەكىنشى سۇراققا – تبۋب رەسەي اۋماعىندا دا بار ەكەنىن كولدەنەڭ تارتتى. بىراق ول رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ مەنشىگى ەكەن. دەپۋتات ايگۇل نۇركينا ءماجىلىس وتىرىسىنا قاتىسىپ وتىرعان ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى الەكساندر حودانوۆتان زاۋىتتا ۋراندى ساقتاۋ قاۋىپسىزدىگى قالاي قامتاماسىز ەتىلەتىنىن سۇرادى. ءبىزدىڭ كاسىپورىنىمىزعا اكەلىنگەن ۋراننىڭ قاۋىپسىزدىگى تولىق ساقتالادى. يادرولىق قويما زاۋىتتىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان, ال ونى تۇتاستاي ۇلتتىق ۇلان كۇزەتەدى. زاۋىت اۋماعىنا قوسىمشا قورشاۋ تۇرعىزىلدى, دەپ جاۋاپ بەردى ديرەكتور. دەپۋتات ءۋاليحان قاينازاروۆ يادرولىق ماتەريالداردى ساقتاۋ بارىسىندا اپات ورىن السا, ونى ءسوندىرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان با دەپ سۇرادى. وعان مينيستر مۇنداي جاعدايعا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار ءۇلبى زاۋىتىندا بۇرىننان بار ەكەنىن ايتتى. ماگاتە تاراپىنان دا وسىنداي جاعدايدىڭ الدىن الاتىن جاڭا تەحنيكالار جەتكىزىلمەكشى ەكەن. وسى جەردە مينيستر كوپ ادام بىلە بەرمەيتىن ءبىر فاكت تۋرالى ايتتى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءۇلبى زاۋىتىندا تومەن بايىتىلعان ۋران 40 جىلدان بەرى تسيليندرلەردە ساقتالىپ كەلەدى ەكەن. سوندىقتان بۇل كاسىپورىننىڭ ۋراندى ساقتاۋ تاجىريبەسى ابدەن قالىپتاسقان, دەدى ول. دەپۋتات ۆاسيلي ولەينيك تبۋب شىعىس قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق احۋا­لىنا زاردابىن تيگىزبەي مە دەپ سۇرادى. وعان ق.بوزىمباەۆ قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى تولىقتاي ەسكەرىلگەنىن جەتكىزدى. دەپۋتات مۇرات تەمىرجانوۆ كەلىسىمدە قازاقستان جاعى وسى جۇمىسقا تارتىلاتىن بارلىق قازاقستاندىق پەرسونالداردىڭ شىعىنىن كوتەرەدى دەپ جازىلعان. سوندا ولار قانشا ادام بولادى, ولاردىڭ ەڭبەكاقى قورى بەلگىلەندى مە, قانشا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى دەپ سۇرادى. وعان مينيستر قازاقستاننىڭ قويمالاردى جىلىتۋ, ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, كۇزەتپەن قامتاماسىز ەتۋ شىعىندارىن عانا ءوز موينىنا العانىن ايتتى. ال زاۋىت ديرەكتورى ا.حودانوۆ جاڭادان جۇمىس ورىندارى اشىلمايتىنىن, بارلىق قىزمەتتى زاۋىتتىڭ ءوز پەرسونالى اتقاراتىنىن جەتكىزدى. ويتكەنى, 60 تسيليندر ءبىر-اق جولى جەتكىزىلىپ, قويماعا قويىلادى, وعان قوسىمشا جۇمىسشىلاردىڭ كەرەگى جوق, دەدى ول. وسىنداي ۇزاققا سوزىلعان سۇراقتاردان سوڭ قوسىمشا باياندامانى حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كومي­تە­تىنىڭ مۇشەسى يۋري تيموششەنكو جاسادى. شاعىن تالقىلاۋدان كەيىن زاڭ جوباسى تولىعىمەن ماقۇلداندى. وسى كۇنى پالاتا جەر كودەكسىنىڭ جەكەلەگەن نورمالارىنىڭ قولدانىسىن جانە وعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى 2015 جىلعى 2 قاراشاداعى زاڭنىڭ قولدانىسقا ەنگىزىلۋىن توقتاتا تۇرۋ تۋرالى 2016 جىلعى 30 ماۋسىمداعى زاڭ­عا وزگەرىستەر ەنگىزۋگە بايلانىستى زاڭ جو­باسى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمىن بەلگىلەدى. سونىمەن بىرگە, قارسى بارلاۋ قىزمەتى, پروباتسيا, سونداي-اق, داكتيلوسكوپيالىق جانە گەنومدىق تىركەۋ تۋرالى جانە ولارعا ىلەسپە زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا قابىلدادى. كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالىپ بولعان سوڭ بىرنەشە دەپۋتات ورتالىق اتقارۋ ورگاندارىنا وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريالادى. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»