«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە وتكەن 1 قازان كۇنى جاريالانعان زارقىن تايشىبايدىڭ «سارعايعان سۋرەت سىرى» اتتى ماقالاسىن وقىپ, زوبالاڭ جىلدارداعى قازاق دالاسىنداعى قيامەتكە قۇلاق ءتۇرىپ جۇرگەن ازاماتتىڭ ءبىرى بولعان سوڭ, №7 سۋرەتتەگى ماعريفا قويايدارقىزى ء(وزىنىڭ اكەسىنىڭ اتى مىرزاعۇل, اتاسى قويايدار) انامىزدىڭ اتى كوزىمە وتتاي باسىلدى. ءسويتىپ, سول ماقالانى جاريالاعان ءسىزدەرگە, ارينە, اۆتورىنا ىرزاشىلىعىمدى بىلدىرەيىن جانە از دا بولسا ماعريفا انامىز تۋرالى وي بولىسەيىن دەپ قولىما قالام الدىم.
ماعريفا مىرزاعۇلقىزى قويايداروۆا 1903 جىلى ورىنبور گۋبەرنياسىنا قاراستى ءبورتى بولىسىندا تۋعان. ازبەرگەن, ءدارىباي اتتى اعالارى بولعان, سارىوزەك جاعىندا تۇرعان. اكەسى مىرزاعۇل قىزىن العاشقىدا مەدرەسەدە وقىتادى, ودان كەيىن زيرەك ماعريفا گيمنازيادا وقيدى. 1922-1929 جىلدارى تاشكەنت قالاسىندا ورتا ازيا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا فاكۋلتەتىندە وقيدى. ستۋدەنت كەزىندە وتە اجارلى, سۇڭعاق بويلى ماعريفا قازاق زيالىلارىنىڭ بولاشاق جارلارى, قازاق دارىگەر قىزدارىنىڭ العاشقى قارلىعاشتارى ءمادينا قاسىموۆا, دامەش ەرمەكوۆامەن بىرگە وقيدى, ولارمەن دوس بولادى.
كەيىن ماعريفا بولاشاق جارى, قازاق زيالىلارىڭ ءبىرى عالىم-اگرونوم سماعۇلمەن تانىسىپ وتاۋ قۇرادى. سماعۇل سۇلەيمەن ۇلى قازبەكوۆ ماسكەۋدەگى تيميريازەۆ اتىنداعى بۇكىلوداقتىق اۋىل شارۋاشىلىق اكادەمياسىنىڭ تۇلەگى, ۆاسحنيل-ءدىڭ تاشكەنتتەگى ورتا ازيا جانە قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ سەلەكتسيونەرلىك ءبولىمىن باسقارادى. سماعۇل سۇلەيمەن ۇلى ءاليحان ءبوكەيحانوۆ, ماعجان جۇماباەۆ, سماعۇل سادۋاقاسوۆپەن دوستىق قاتىناستا بولعان. ءتىپتى, ماعجان جۇماباەۆتىڭ سماعۇل قازبەكوۆكە ارناعان ولەڭ شۋماعى دا بار. سماعۇل قازبەكوۆ ۇستازى, دۇنيە جۇزىنە ءايگىلى اكادەميك ن.ي.ۆاۆيلوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن قازاقستانداعى ەڭ العاشقى اگرونوم-عالىم, بيولوگ-گەنەتيك دارەجەسىنە جەتەدى. ن.ي.ۆاۆيلوۆپەن بىرگە بوتانيكالىق-اگرونومدىق ەكسپەديتسيا قۇرامىندا اقش-تاعى چيكاگو قالاسىنا ىسساپارمەن بارىپ كەلگەننەن كەيىن, 1937 جىلى «ۇشتىكتەردىڭ» ۇكىمىمەن «حالىق جاۋى» دەپ جازىقسىز تۇتقىندالىپ, 1938 جىلى 19 اقپاندا شىمكەنتتە اتۋ جازاسىنا كەسىلەدى.
ماعريفا انامىز كۇيەۋى جازىقسىز ايىپتالىپ قاماۋدا وتىرعاسىن ىشكەنى ءىرىڭ, جەگەنى جەلىم بولىپ, جانىن قويارعا جەر تابا الماي, مۇڭىن شاعاتىن جان دا تابا الماي قينالادى. كەشەگى داستارقانداس دوس-جاراندار, تۋعان-تۋىستار تەرىس قارايتىن زامان تۋادى. 1938 جىلى شىلدەنىڭ 28-ىندە 10 جاسار ۇلى ەردەندى جەتەكتەپ, قۇنداقتاۋلى 5 ايلىق ەركەنى كوتەرىپ شىمكەنتتەگى تۇرمەگە كەلگەندە, جەندەتتەر بالالارىن قولىنان ج ۇلىپ الىپ, ماعريفا انامىزدى دا تۇرمەگە قامايدى. جانى قينالعان ساتتە ەسىن جيىپ, دوسى شاكەن مۋرزيناعا «بالالارىمدى امان ساقتا» دەگەن ءۇش ءسوز جازىپ ۇلگەرەدى. «حالىق جاۋىنىڭ» ايەلى رەتىندە العاشقىدا الجير-دە وتىرادى. ماعريفا انامىزدى كەيىن قاراعاندى تۇبىندەگى دولينكاعا, كارلاگ تۇرمەسىنە ءجىبەرەدى.
دارىگەرلىك ماماندىق تىكەن سىمنىڭ ارجاعىندا كادەگە اسادى. ماعريفا انامىزدىڭ ادامعا دەگەن ىزگى قاسيەتى تار قاپاستا دا جوعالمايدى, جانى جارالى جاندارعا شيپا كورسەتەدى. 1943 جىلى ماعريفا انامىزدى بالقاش قالاسىنداعى ەڭبەكپەن تۇزەتۋ لاگەرىنىڭ اۋرۋحاناسىنا مەڭگەرۋشى ەتىپ اۋىستىرادى. سول جىلداردان باستاپ ءوزىنىڭ سۇيىكتى ماماندىعى بويىنشا قىزمەت جاسايدى. 20 جىلداي سەرگەلدەڭمەن جۇرگەن ماعريفا انامىزدىڭ سارعايا كۇتكەن قۇجاتى – اقتالۋ ۇكىمى 1956 جىلى شىعادى. ءبىر جىلدان كەيىن كسرو-نىڭ جوعارعى سوت القاسىنىڭ 1957 جىلعى 21 جەلتوقسانداعى ۇكىمىمەن جارى سماعۇل قازىبەكوۆتىڭ اقتالعان حابارىن الادى. بىراق ءبارى كەش ەدى, اياۋلى ادام 1938 جىلى اتىلىپ كەتكەن-ءدى.
ماعريفا انامىز ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن بالقاش قالاسىنىڭ حالقىن ەمدەۋگە كۇش قۋاتىن جۇمسادى, كەش بولسا دا «ەڭبەك قىزىل تۋ» وردەنىنە, «دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى», «قازاق كسر-ءىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن دارىگەرى» سياقتى ماراپاتتارعا يە بولدى. قاراعاندى وبلىستىق كەڭەسىنە دەپۋتات بولىپ سايلانادى. جازىقسىز جاپا شەككەن ۇزاق جىلداردان جۇرەككە تۇسكەن جازىلمايتىن جارامەن, جارىن ساعىنىشپەن سارعايا كۇتكەن اڭساۋمەن ءومىرى وتكەن اياۋلى انامىزدىڭ جۇرەگى 1982 جىلى سوعۋىن توقتاتتى.
سماعۇل سۇلەيمەن ۇلى قازبەكوۆ پەن ماعريفا مىرزاعۇلقىزى قويايداروۆا-قازبەكوۆا اتىندا جەزقازعان, بالقاش قالالارىندا كوشە اتتارى بار. ماعريفا انامىزدىڭ ۇلى ەردەن قاراعاندى مەدينستيتۋتىن ءبىتىرىپ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, حيرۋرگ بولىپ قىزمەت جاسادى. وكىنىشتىسى, ومىردەن ەرتەرەك وزدى. ەركە سماعۇلقىزى ءومىر بويى ۇستاز بولىپ زەينەتكە شىقتى, ءتورت بالاسى دا جوعارى ءبىلىمدى. قىزى زاۋرە وسپانوۆا دا اجەسىنىڭ جولىمەن مەدينستيتۋتتى ءبىتىردى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە بالالار دارىگەرى.
سارعايعان سۋرەتتىڭ ءبىر عانا سىرى وسىلاي اشىلعان سياقتى. الدە دە اشىلماعان كوپ سىرلارى بار. سول سۋرەتتەگى ادامداردىڭ ۇرپاقتارى حابارلاسار دەگەن ويدامىن.
سەرىك ورال,
ساتباەۆ قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, زەينەتكەر
قاراعاندى وبلىسى
1956 جىلى بالقاشتا دارىگەرلىك قىزمەتتە
ماعريفا انامىز تاشكەنتتە, 1922 جىلدارى ستۋدەنت كەزى